Huissen, nabij Arnhem, op een doordeweekse dag. De multifunctionele sporthal op De Blauwburcht begint al echt vorm te krijgen. Tot op ooghoogte, soms iets daarboven, is de lichtgrijze bakstenen wand van het gigantische gebouw al opgetrokken. Vele tientallen meters, kaarsrechte voegen tussen de stenen die in halfsteensverband zijn gemetseld.
Een troffel zul je hier niet snel vinden, metselaars van vlees en bloed zijn er vandaag ook niet. Wel zie je om de zoveel meter een karretje met robotarmen staan, gebroederlijk naast nog een karretje dat bakstenen aanvoert. En dan begint een ballet in slow-motion met de twee robotarmen.
De ene arm heeft een trechter met mortel vast, en spreidt die heel behoedzaam uit over de bovenste laag. De andere grijpt intussen een baksteen vast, om die met een zwaai zorgvuldig en exact op de juiste plek in de laag mortel te drukken.
Even lijkt er niets te gebeuren, maar schijn bedriegt. Met een camera wordt gecheckt of het resultaat wel voldoet aan het digitale ontwerp. Blijkbaar wel, want de mortel-arm herhaalt zijn beweging om de volgende baksteen van een perfect bedje te voorzien. Het gaat eigenlijk na een tijdje vervelen, een robot die gestaag een grijs muurtje metselt. Maar dat is juist zo spectaculair.
Autonome metselaar
Het is waar Salar al Khafaji en Sebastiaan Visser met Monumental vier jaar lang keihard aan hebben gewerkt met hun team van inmiddels 130 personen. Een autonome metselaar ontwikkelen met zelfontwikkelde hardware en zelf getrainde AI. Een robot die moest leren hoe je een digitaal ontwerp interpreteert, en daarna telkens aanpast aan een werkelijkheid die veranderlijk en weerbarstig is.
Maatvoering van een kozijn die net niet blijkt te kloppen met de tekening. Elke baksteen die een unieke afwijking heeft van de standaardmaat. Mortel die elke dag weer net iets anders is, zeker als het nat weer is, of juist warm en droog. En dat in een bouwput met zand, regen en beroerd online bereik. Dat de Pisa en de Petra – Monumental geeft zijn robots namen – zo vanzelfsprekend en saai hun werk doen, is het resultaat van bloed, zweet, tranen en talloze iteraties.
Lees ook: Nederland is stilletjes uitgegroeid tot quantumgrootmacht: dit zijn 6 Hollandse quantumkampioenen
Elke baksteen gaat in de database
De hoofdunit is van generatie vijf’, zegt Al Khafaji, ‘maar dat onderdeel waar de mortel uitkomt, daarvan heeft team mortel inmiddels de achtste generatie opgeleverd.’ Monumental deelde zijn hardware op in modules, waaraan telkens een compleet team werkte om het continu te verbeteren met de data en lessen uit de bouwplaats. Dat de AI elke dag opnieuw bijleerde, spreekt bijna vanzelf. Camera’s op de robots leggen elke beweging vast, en van een afstandje kijken nog meer camera’s mee hoe het werk vordert. Althans, het hoofdkantoor houdt dat via schermen in de gaten.
Elke baksteen die Monumental tot nu toe heeft gelegd – en dan hebben we het over 100 woningen door heel Nederland, van sociale woningbouw tot particuliere villa’s, en honderden meters kademuur in Amsterdam en Volendam – is met een foto en andere data over zijn plaatsing vastgelegd in de database. Inmiddels metselt de robot een stuk netter dan de vroegste versies. En wat minstens zo belangrijk is: hij heeft steeds minder hulp nodig bij zijn werk.
Afrekenen per duizend bakstenen
De voegen worden nu nog door een operator afgestreken, die de robot tijdens het metselwerk op een laptop in de gaten houdt. Maar ook die handeling wordt straks overgenomen door de machine, dat is work in progress. De volgende stap is dat één operator meerdere metselrobots tegelijk kan managen. Hier wat verse mortel of bakstenen leveren, daar een storingsmelding uitvogelen en de IT-collega’s van goede feedback voorzien. Eenvoudige reparaties moeten ook ter plekke worden verricht – zeker in de bouw gaat er nog weleens iets stuk.
Lees ook: Deze Nederlandse sensor landt nog dit jaar op de ‘dark side’ van de maan
Maar het werk aan de gigantische sporthal in Huissen vordert, en ook in Hengelo en Stroe worden Monumental-robots ingezet. ‘We rekenen af per duizend bakstenen, wat in de metselarij gebruikelijk is’, zegt Stijn van Krimpen, die als head of business development de schakel is tussen de aannemers en de deeptech startup. ‘We hanteren ook dezelfde tarieven, en onze robot kan in principe per dag hetzelfde aantal stenen leggen als een metselaar, al moet hij daarvoor voorlopig nog wel een dubbele dienst draaien.’
Robots tegen tekort aan metselaars
Die vergelijking met een metselaar slaat de plank mis, want Monumental concurreert niet met vaklui van vlees en bloed. Het is opgericht om een schreeuwend tekort aan personeel op te lossen. Het heeft daarom ook metselbedrijven als klant. Van Krimpen: ‘En de aannemer van de kademuren meldde zich bij ons omdat hij door ziekte en blessures met de handen in het haar zat.’
Geen fancy pilots dus om te laten zien hoe innovatief je bezig bent als bouwer of projectontwikkelaar, maar een praktische oplossing. De metselrobots zijn er ook niet om personeelskosten te drukken, maar voorzien in een maatschappelijke behoefte die met het jaar urgenter wordt, nu meer en meer metselaars met pensioen gaan. En dat speelt niet alleen in Nederland, maar ook in Engeland, Duitsland en de VS. Miljarden bakstenen die jaarlijks moeten worden gelegd, goed voor evenzoveel miljarden euro’s aan omzet.
Series B-ronde van 32 miljoen
In 2024 stapten bekende internationale investeerders als Plural, Hummingbird en Northzone al in voor samen 25 miljoen dollar. Nu wordt een nieuwe Series B-ronde van 32 miljoen geleid door Khosla Ventures, van Silicon Valley-veteraan en miljardair Vinod Khosla. Hij was een vroege investeerder in OpenAI en stapte onlangs ook in General Intuition, de startup waarmee de Nederlander Pim de Witte een AI-model ontwikkelt voor de besturing van robots en drones.
Lees ook: Investeringen in de prilste startups drogen op, hoe krijgen we angels (weer) aan het investeren?
‘Daar ben ik best trots op’, zegt medeoprichter Al Khafaji. ‘Het is niet alleen een grote Amerikaanse naam, maar vooral ook een partij die heel erg thuis is in AI en robotica. Toen we begonnen, was dit nog heel erg niche. ‘Wat ga je nou doen, hardware?’ Mensen vonden het maar raar. Maar inmiddels is het de consensus: AI die de fysieke wereld intrekt via robots is de volgende grote golf.’
Vanwege de grote potentiële markt en de pijn die Monumental in de praktijk al oplost, had Al Khafaji keuze uit investeerders. ‘Ik wil robots bouwen, ik wil naar Amerika. Investeerders vinden dat een topverhaal. Ik wil er niet te rooskleurig over doen: het was nog steeds moeilijk, zeker voor een startup uit Europa. Maar we hadden zelfs 60, 70 miljoen kunnen ophalen, maar we wilden niet meer verwateren dan nodig is.’ De bestaande aandeelhouders lapten bij.
Meer robotteams, naar Engeland en de VS
Monumental wil zijn robotteams eind dit jaar hebben verdubbeld van 40 tot 80 stuks. ‘Nu we echt in productie zijn, hebben we de ontwikkeling ook anders gestructureerd: niet langer per onderdeel, maar rondom metrics als autonomie – hoe zelfstandig werkt de machine – en de snelheid van werken.’ De robots gaan ook nieuwe trucjes leren. Werken met gasbetonblokken, met isolatiemateriaal. ‘Daarmee wordt in Nederland een huis gebouwd als de betonnen bodemplaat eenmaal ligt. We willen ernaartoe dat het hele gebouw voor je ogen verrijst dankzij onze robots.’
Lees ook: Amerika ontdekt ‘onze’ deeptech en Nederland moet die kaart slim spelen, stelt Invest-NL
In Engeland zullen de eerste pilots in de tweede helft van dit jaar leiden tot commerciële klussen, stelt Al Khafaji. Volgend jaar zijn de States aan de beurt. ‘Nee, ik hoef geen salesteam te installeren en we zijn ook nog nooit op een bouwbeurs geweest. Niet om te overdrijven hoor, maar we krijgen al twee jaar mailtjes, ook uit de VS: ‘wanneer komen jullie nou hiernaartoe?’
Van 30 naar 130 mensen in 1 jaar tijd
Intussen blijft het cliché ‘hardware is hard’ gelden voor de oprichters van Monumental. ‘Hardware blijft moeilijk, hoor. Werken met robots, en dan ook nog in de bouw. En dat niet alleen: we zijn in één jaar tijd gegroeid van 30 naar 130 mensen. Stel je eens voor wat een tijd dat vreet, zorgen voor een goede cultuur, mensen aannemen en wegwijs maken. Maar ik ben dit ook begonnen om een groot bedrijf te bouwen. Dit geeft ontzettend veel voldoening.’
Concurrentie? Monumental ziet nog geen partijen die een digitaal ontwerp met AI en robotica succesvol omzetten in fysiek metselwerk. Er zijn wel ex-medewerkers van zelfrijdend taxibedrijf Waymo die bulldozers en andere bouwmachines autonoom willen krijgen. ‘Ik sluit niets uit hoor, maar ik gok dat er geen partij ter wereld is die over zoveel data rond de bouwplaats beschikt als wij. Dus wat de AI betreft: ook als je honderden miljarden in een model investeert, weet het nog niet hoe mortel zich gedraagt op koude of natte dagen.’
Lees ook: Hoe overleef je de Valley of Death? ‘Een week van tevoren hoorden we dat de deal niet doorging’
