‘Kijk!’ zegt Kiki Lauwers, nadat ze een minuut of wat verwoed op haar telefoon heeft lopen scrollen. ‘Ik heb het appje nog.’ Ze leest voor: ‘Hi Kiki, ik heb hier een startup met tien mensen op zoek naar een nieuwe ceo. Ze bouwen een nucleaire reactor. Iets voor jou?’
Het appje was afkomstig van een oud-collega van Lauwers, Onno Krap. En de startup, Thorizon, is inmiddels een scaleup waar vijftig mensen werken en die met recht een van de meest veelbelovende deeptechbedrijven van Nederland kan worden genoemd.
Peter Wennink roemde de MT/Sprout Challenger in zijn veelbesproken Rapport Wennink als een van de bedrijven die hét verschil kunnen maken voor de toekomstbestendigheid van de BV Nederland. Thorizon oogst ook over de grenzen lof. De gesmoltenzoutreactor van het bedrijf is opgenomen in het nucleaire innovatieprogramma van de Franse overheid en is aangemerkt als een van de sleutelprojecten van de Europese Industriële Alliantie voor Small Modular Reactors (SMR’s).
Lees ook: Dit zijn 7 Nederlandse kampioenen volgens Peter Wennink (en dit hebben ze nodig)
Of Lauwers dat allemaal had voorzien toen ze dat appje kreeg? Welnee, lacht ze. ‘Ik dacht: ik ga hier niet eens op reageren. Ik had het beeld dat sommige mensen vandaag nog steeds van kernenergie hebben. Dat het gevaarlijk is, afval creëert.’ Ze negeert het bericht.
Mooi avontuur
Krap laat het er niet bij zitten. Hij weet dat Lauwers, die eerder de innovatietak van Bol.com leidde en daarna chief product officer bij videoconferencebedrijf Kinly werd, net een sabbatical heeft ingelast om haar volgende stap te bepalen. En dat ze op zoek is naar een baan in deeptech.
‘Ik heb lucht- en ruimtevaarttechniek gestudeerd aan de TU Delft, maar heb daar nooit iets mee gedaan’, legt ze uit. ‘Ik wilde graag terug naar die roots. Ik was gefascineerd door wat Elon Musk met SpaceX heeft gedaan: een ingedutte sector wakker schudden en volledig omgooien. En ik was inmiddels moeder van drie kinderen, maar ik ben ook een workaholic. Als ik dan toch zoveel met werk bezig ben, dacht ik, laat ik dan iets doen wat ertoe doet.’
Ga dan op z’n minst met ze praten, dringt Krap aan. Wie weet leer je nog wat. Nou, zegt Lauwers, hij kreeg gelijk. ‘Ik weet nog hoe verbaasd ik was, en ook een beetje beschaamd, toen ik ontdekte dat kernenergie gewoon CO2-vrije energie is. Over nucleaire energie bestaan veel misvattingen. Thorizon kan helpen om die vooroordelen weg te nemen en de grootste problemen rondom kernenergie op te lossen. Dat leek me een mooi avontuur.’
Nieuw type kernreactor
Thorizon werkt namelijk aan een fundamenteel nieuw type kernreactor op basis van gesmolten zout. Een belangrijk verschil met conventionele kerncentrales is dat de brandstof niet uit staven met vaste splijtstof bestaat, maar uit een vloeibaar zoutmengsel waarin de nucleaire splijtstof is opgelost.
Het gaat om uranium, en in een ‘ideale mix’ ook plutonium en thorium. Deze grondstoffen moeten straks worden gewonnen uit het (radioactieve) afval van andere kerncentrales. De zoutmix fungeert als brandstof en koelmiddel tegelijk. Dat maakt het tot een zelfregulerend systeem. Er is geen extern noodkoelsysteem nodig, wat het proces naast duurzamer ook inherent veiliger maakt.
Lees ook: 3 troeven waarmee de gesmoltenzoutreactor van Thorizon zich gaat onderscheiden
Waarom de technologie nog niet op grote schaal wordt toegepast? De belangrijkste reden is dat het zout de reactorvaten aantast. Thorizon heeft dit probleem naar eigen zeggen opgelost door die vaten te vervangen door cartridges, die elke vijf tot tien jaar worden vernieuwd. Heel platgeslagen kun je het systeem vergelijken met de cartridges van een printer.
Oefenen voor Nieuwsuur
Thorizon had bij Lauwers’ komst in mei 2023 net zijn eerste grote investering binnen – 12,5 miljoen euro – en stond op het punt om dat verhaal breder te gaan vertellen. Ze grijnst: ‘Een van de vragen die ik tijdens de sollicitatieprocedure kreeg, was of ik in vijf minuten bij Nieuwsuur kon uitleggen wat de technologie van Thorizon zo goed maakt.’
Media-ervaring had de geboren Vlaamse al. ‘Bij Bol begon ik als landendirecteur voor de Belgische markt. In die rol was ook woordvoerder voor het bedrijf in België.’
Re:Europe
Europa wankelt? Tijd voor een nieuw perspectief.
Er wordt veel gesproken over de kwetsbare positie van Europa. Innovatie lijkt elders sneller te gaan. Geopolitieke verschuivingen zorgen voor onzekerheid. Maar laten we niet vergeten: onze eigen economie heeft alles in zich om te concurreren op wereldschaal.
Daarom introduceren we Re:Europe – een dossier over de kracht van Europese innovatie. Hierin brengen we de verhalen van ondernemers, wetenschappers en denkers die laten zien dat Europa wél vooruitgaat. Dat we hier oplossingen creëren die ertoe doen. En die Europa minder afhankelijk maken van de rest van de wereld met haar economie, (digitale) infrastructuur, energie en industrie.
Daarnaast, ook niet onbelangrijk, klikte het met medeoprichter en chief science officer Sander de Groot. Hij sleutelt al sinds 2020 aan ‘zijn’ kernreactor, die ontstond als spin-off van de Nuclear Research & Consultancy Group (NRG).
Inmiddels heeft Thorizon 42,5 miljoen euro opgehaald om het idee werkelijkheid te maken. Daarvan komt 20 miljoen van Invest-NL en Positron Ventures, de provincies Noord-Holland, Noord-Brabant en Zeeland en een aantal regionale investeerders, en 10 miljoen van de Franse overheid.
Een belangrijke nieuwe mijlpaal is de overeenkomst met EPZ, de uitbater van de enige kerncentrale in Nederland (in het Zeeuwse Borssele) en NRG Pallas, het bedrijf achter het reactorcentrum in Petten (Noord-Holland) die vorige maand getekend werd, voor de bouw van de eerste commerciële gesmoltenzoutreactor van Europa.
De ‘Thorizon One’ moet in 2034 klaar zijn en komt in Zeeland. Ook de handtekeningen van de betrokken provincies en investeerders Impuls Zeeland, ROM InWest en Invest-NL staan onder de deal.
‘Nucleaire renaissance’
De keuze voor Zeeland was er een tegen alle verwachtingen in, lacht Lauwers. ‘Drie jaar geleden hadden we net die Franse subsidie binnen en een kantoor in Lyon geopend. Er was een grote kans dat we het bedrijf volledig zouden verplaatsen. Frankrijk draait voor 70 procent op kernenergie, er is veel meer expertise. De sector is ook heel prestigieus.’
Maar ook in Nederland is het beeld sindsdien gekanteld. Haar komst bij Thorizon viel min of meer samen met de ‘nucleaire renaissance’ in ons land. ‘Rond diezelfde tijd herzag D66 zijn standpunt over kernenergie, waardoor er politiek een meerderheid voor kwam. Inmiddels is 80 procent van de Tweede Kamer voor. Er is veel momentum voor kernenergie. Specifieker: voor ons type kernenergie. Er is lang gekeken naar levensduurverlenging van bestaande kerncentrales, maar het kabinet-Jetten zet juist in op grootschalige nieuwbouw.’
Lees ook: Staat Nederland straks vol kleine kerncentrales? 7 vragen over VDL, Thorizon en de SMR-revolutie
De aankondiging dat de Brabantse techbedrijven VDL Groep en Demcon meewerkten aan de gesmoltenzoutreactor, en daarna ook EPZ met de industriële producent Schelde Exotech, gaf Thorizon bovendien extra geloofwaardigheid, zegt Lauwers. Plus natuurlijk die cruciale vermelding in het Rapport Wennink.
‘Innovatie is belangrijk voor de concurrentiekracht van Nederland. Met de inzet op SMR’s hebben we een kans om bij te dragen aan de energietransitie én een concurrentiepositie in deze nieuwe industrie op te bouwen.’
Snelheid is bittere noodzaak
De scaleup spint ook garen bij het feit dat er in ons land minder concurrentie is dan in Frankrijk. Is er om het bedrijf gevochten? ‘Ha. Een beetje wel. Maar we kunnen onze roadmap ook het snelst in Nederland realiseren. In 2027 starten we met de bouw van een testfaciliteit en in 2028 met de bouw van een nucleaire demonstrator bij NRG Pallas. Die komt op een plek waar al vergunningen en een bestemmingsplan voor nucleair onderzoek zijn. We kunnen hier veel sneller bouwen.’
In een hoogcompetitieve markt is die snelheid bittere noodzaak. ‘Als je niet continu op zoek bent naar de snelste manier om dit voor elkaar te krijgen, ga je marktaandeel verliezen. Als wij onze installatie pas in 2050 opleveren, zijn we te laat. Dan heeft de energietransitie zich al grotendeels voltrokken.’ Het jaartal 2034 is volgens Lauwers zowel realistisch als ambitieus. ‘Het is spannend’, zegt ze. ‘Maar het kan.’
Het grootste potentiële struikelblok is de financiering. Voor de testopstelling is ‘tussen de 50 en 100 miljoen euro’ nodig, voor de bouw van de nucleaire demonstrator 150 miljoen euro en voor de bouw van de commerciële reactor 750 miljoen tot 1 miljard euro. ‘We hebben een strakke planning. Om die te halen moet er veel werk parallel gebeuren, maar zonder voldoende kapitaal kunnen niet alle treinen tegelijk gaan rijden.’
Investeerders nog niet zover
De commerciële reactor in Zeeland zal middels schuldfinanciering van banken en de Europese Investeringsbank (EIB) kunnen worden gerealiseerd, verwacht Lauwers, omdat Thorizon tegen die tijd waarschijnlijk klinkende energiecontracten zal kunnen voorleggen.
De Thorizon One krijgt een capaciteit van 100 megawatt, genoeg om 250.000 huishoudens van stroom te voorzien. Of een, misschien zelfs meerdere datacenters. ‘Het mooiste zou zijn als we straks de Europese datacenters van big tech van energie kunnen voorzien’, zegt Lauwers. ‘Zoals nucleaire startups X-Energy en Kairos Power in de Verenigde Staten doen voor Amazon en Google.’
Lees ook: Datacenters zijn net zo onmisbaar voor een soeverein Nederland als koeien, kippen en Tata Steel
Maar de kapitaalintensieve fase daarvoor zal voornamelijk op durfkapitaal leunen. Helaas zijn private investeerders nog niet zo ver als overheden, ziet Lauwers. ‘Breakthrough Energy Europe mag bijvoorbeeld niet in nucleair investeren, terwijl Breakthrough Energy in de VS onder leiding van Bill Gates daar juist wel fors op inzet.’
Vorige week had ze weer drie e-mails van fondsen in haar inbox met de boodschap dat nucleair buiten hun mandaat valt. ‘Dat is gewoon jammer, want de poel is al niet groot. Er zijn nu eenmaal niet zoveel grote deeptechfondsen in Europa, en de meesten investeren ook nog eens vooral in software.’
Met afstand het moeilijkste ooit
Leiding geven aan een deeptechbedrijf is met afstand het moeilijkste dat ze ooit heeft gedaan. ‘En ik houd van moeilijke dingen, dus dat zegt veel. We proberen iets te doen dat extreem ingewikkeld is, zonder de financiële rust om dat uit te voeren. Het geld om door te kunnen blijven gaan moet ondertussen ook geregeld worden, want we hebben nog geen omzet. De cash curve gaat simpelweg richting nul tot er weer geld binnenkomt.’
En echt, zegt ze, het is bijna oneerlijk hoeveel tijd fundraising kost. ‘Als ik in een investeringsronde zit, gaat daar 80 procent van mijn tijd en aandacht naartoe. Dat vind ik lastig, want ondertussen zit ik met een team dat in onzekerheid verkeert. Ik wil ze zoveel mogelijk geruststellen, maar tegelijkertijd wil ik transparant zijn. Ik ga ze geen bla-blaverhaal wijsmaken. Die balans blijft een zoektocht. Hoever ga je in het delen van je twijfels?’
Thorizon is niet de enige die de eerste commerciële gesmoltenzoutreactor van Europa wil bouwen. Een week na de aankondiging kwam het Franse Stellaria met een eigen bericht; ook deze nucleaire ontwikkelaar werkt aan een reactor die volgens hetzelfde principe werkt, maar dan in Frankrijk. In 2035 moet de installatie klaar zijn.
Onderste uit de kan halen
Stellaria is zowel partner als concurrent, vertelt Lauwers. ‘We doen gezamenlijk onderzoek naar de bestraling van onze zoutbrandstof bij NRG Pallas, om de kosten te kunnen delen.’ Grijnst: ‘Maar natuurlijk vinden wij dat wij de beste technologie en de beste mensen hebben, en de beste partners om dit voor elkaar te krijgen. Zo’n race geeft ook energie. Het is een extra motivatie om het onderste uit de kan te halen.’
Daarvoor kijkt ze, ze weet dat het niet populair meer is om te zeggen, toch de kunst af van wat Elon Musk bij SpaceX heeft gedaan. Musk is goed in het creëren van urgentie – maar waar hij dat doet door om de zoveel tijd complete teams te vervangen, hanteert Lauwers liever extreem ambitieuze kwartaaldoelen. Zo ambitieus dat ze soms bijna onmogelijk lijken.
Stretching the bar, noemt ze dat. ‘Doel is om 80 procent van die doelen te halen. Niet alles hoeft te lukken. Het gaat erom dat de lat maximaal wordt opgerekt.’
Lees ook: Met deze truc krijgt Elon Musk altijd zijn zin (en jij kunt het ook)
De keuze voor de locatie van de demonstrator in Petten was zo’n doel. De deadline was 16 april, punt. ‘Die dag hadden we namelijk een afspraak met de Franse overheid. Begin februari hadden we daar een vergadering met alle aandeelhouders over. Toen kwam de vraag op tafel: wat kunnen we doen om die meeting zo gaaf mogelijk te maken?’
Dus schreef ze die deadline op de flipchart. ‘Ik zei al dat ik van moeilijke dingen houd. Onze salesdirecteur, Paul Glaubitz zat er ook bij. Die zei: “Kiki, dit is hartstikke gek. Maar ik vind het mooi, we gaan het proberen.” Dat is voor mij de lol. Je weet dat het bijna niet kan lukken en dan lukt het tóch.’
