‘Het is een signaal voor investeerders en buitenlands talent om niet naar Nederland te komen. Je zegt: Nederland is not open for business.’ Techleap-boegbeeld Constantijn van Oranje sloeg afgelopen zondag alarm over de nieuwe opzet van de box 3-belasting, die straks ook papieren vermogenswinst belast.
Een ramp in wording, onder meer voor startups die hun werknemers in aandelen of opties belonen. ‘Je zou die pas moeten belasten op het moment dat je ze kunt verkopen doordat je bedrijf bijvoorbeeld naar de beurs gaat. Daar is iedereen het eigenlijk over eens’, aldus Van Oranje bij WNL op Zondag.
Veelzeggend: zelfs Elon Musk maakt zich vrolijk over de wetswijziging. De Britse krant The Telegraph kopte zelfs dat een ‘insane new wealth tax‘ internationale investeerders in paniek heeft gebracht. Het komt zelden voor dat een besluit van de Tweede Kamer de hele wereld in beroering brengt.
💯😂
— Elon Musk (@elonmusk) February 13, 2026
Wat houdt de wetswijziging in?
Aan de ‘vermogensbox’ van de inkomstenbelasting, box 3, wordt al jaren gesleuteld. Sinds 2001 gaat de fiscus uit van een zogeheten fictief rendement op spaargeld en beleggingen. Voor 2026 zijn dat percentages van respectievelijk 1,44 procent en 6 procent – waarover je 36 procent belasting betaalt, tenzij je kunt bewijzen dat het daadwerkelijke rendement lager is.
In 2021 haalde de Hoge Raad een streep door dat rekenen met fictieve rendementen omdat het belastingbetalers ongelijk behandelt en vaak te veel op kosten jaagt; wie een mazzeltje heeft met bitcoins betaalt evenveel belasting als een spaarder met beroerde rente. Die laatste teert zelfs in op zijn vermogen door het hogere fictieve rendement, wat in strijd is met het Europese recht op eigendom.
Sindsdien worstelen verschillende kabinetten met een nieuwe vermogensbelasting, maar de Hoge Raad was nog niet tevreden met de reparatiewetgeving die daaruit voortkwam. De nieuwe wet Werkelijk Rendement maakt vanaf 2028 een eind aan het fictieve rendement. De fiscus gaat belasting heffen over werkelijk behaalde voordelen uit rente, huur, dividend en uit de vermogensaanwas van bezittingen en schulden.
Wat is de algemene kritiek op de nieuwe wet?
De pijn zit hem erin, dat ook niet gerealiseerde vermogenswinst straks gaat meetellen. Een belegger of investeerder moet straks al vermogensbelasting afdragen zodra zijn of haar aandelen in de plus staan, ongeacht of die koerswinst is verzilverd.
Als de papieren waarde van een aandelenportefeuille sterk oploopt, zouden particuliere beleggers gedwongen kunnen zijn om te verkopen om maar de belasting te kunnen afdragen. Ze lopen in dat geval op lange termijn koersrendement mis. Van een gelijke behandeling van belastingbetalers komt dan niet zoveel meer terecht.
En waar zit de pijn voor startups?
De behandeling van papieren winst is extra pijnlijk voor startups en scaleups, snelgroeiende bedrijven waarvan de waarde volatiel is en – als het goed gaat – flink toeneemt. Op papier althans. Want tot het moment waarop een startup bijvoorbeeld wordt overgenomen, naar de beurs gaat of een investeerder vindt die andere aandeelhouders wil uitkopen, zijn aandelen in dergelijke bedrijven meestal niet verhandelbaar en blijven ook dividendbetalingen uit.
Hiervan krijgen startups die hun werknemers deels in aandelen belonen bijvoorbeeld last. Als de papieren waarde daarvan oploopt, zouden die medewerkers al belasting moeten afdragen voordat ze hebben kunnen cashen. Uit een salaris dat juist bescheiden kon blijven omdat ze delen in het risico en deels met opties of aandelen genoegen namen.
Lees ook: Adyen is een founder factory, maar Techleap waarschuwt voor kwetsbaar ecosysteem
Ook voor Nederlandse angels en andere investeerders die onder de inkomstenbelasting vallen, kan het pijnlijk worden: wie een goede hand van investeren heeft, moet straks jaarlijks op zoek naar liquide middelen om de belasting over box 3 te kunnen voldoen.
Dat kan dus behoorlijk fout gaan: de mogelijkheid om talent aan te trekken zonder hoge salarissen uit te keren, lijkt afgesneden door een wet die vermogensaanwas belast. Wie heeft trek in aandelen waarover je al belasting betaalt, terwijl nog lang niet zeker is of er überhaupt een verkoopmoment komt?
‘Het gevaar is ook, dat bedrijven straks onder druk worden gezet door hun aandeelhouders om winst uit te keren. Dat is geld dat niet kan worden geïnvesteerd in R&D en groei’, waarschuwt Bas Jorissen, met Archipel fiscaal start- en scaleupadviseur. ‘Een ander effect kan zijn, dat startups nadrukkelijker op zoek gaan naar buitenlandse investeerders omdat die ze niet onder druk zetten om uit te keren. Terwijl we juist de opbrengsten van de innovatie waarin we als Nederland investeren, zoveel mogelijk zelf willen oogsten.’
Is de ramp onafwendbaar?
Het wetsvoorstel ligt nu bij de Eerste Kamer en is dus nog niet onherroepelijk, al toetst die wetgeving voornamelijk aan de Grondwet. Maar er zijn meer aanwijzingen dat de fiscale soep niet zo heet wordt geserveerd.
In de nieuwe wet is een uitzondering gemaakt voor vastgoed en voor aandelen in ‘startende ondernemingen’. Daarvoor geldt geen vermogensaanwasbelasting, maar een vermogenswinstbelasting. De waardetoename van belangen in startups wordt dus pas belast zodra die daadwerkelijk wordt gerealiseerd, bijvoorbeeld bij verkoop.
De Tweede Kamer is zelf ook niet onverdeeld gelukkig met de vermogensaanwasbelasting. Zij heeft al meteen aangegeven dat er op zijn laatst in 2029, dus een jaar nadat de nieuwe wet ingaat, een opvolger moet komen. In hun coalitieakkoord hebben D66, VVD en CDA een vergelijkbaar voornemen opgenomen: langetermijnbeleggingen willen ze stimuleren door het nieuwe box 3-stelsel door te ontwikkelen tot een systeem gebaseerd op vermogenswinst.
Waarom gaan we niet meteen over naar die winstbelasting?
Die zogeheten capital gains tax geldt al in vrijwel alle landen om ons heen en wordt wat Kamer en kabinet betreft ook in Nederland de regel. Het is vooral een begrotingskwestie, legt Jorissen uit. ‘In grote lijnen ontvangt de schatkist in beide systemen evenveel, maar bij de vermogensaanwasbelasting komt de geldstroom al onmiddellijk op gang. Dat is 2 miljard euro die je deze kabinetsperiode al kunt inboeken.’
‘Wil je eerder over op vermogenswinstbelasting, dan moet je dat gat ergens mee dekken en de benzine of de boodschappen duurder maken. En dat ligt natuurlijk politiek zeer gevoelig. Tegelijkertijd lijkt dit plan me een voorbeeld van penny wise, pound foolish. Ik ben benieuwd of de schade voor de Nederlandse economie van deze unrealised gains tax op lange termijn uiteindelijk niet veel groter is dan die 2 miljard.’
Much ado about nothing dus?
Nee. Constantijn, Techleap en de startupsector willen niet lijdzaam afwachten tot 2029. Het is ook best frustrerend: vorig jaar hadden ze na meer dan een decennium lobbyen Den Haag eindelijk zover dat de fiscale behandeling van werknemersopties en -aandelen vanaf 2027 een beetje werkbaar werd voor startups en scaleups. Juist dankzij het afrekenen op een moment waarop die stukken echt geld opleveren.
Lees ook: Eindelijk: Nederlandse startups kunnen om talent concurreren met optieregeling
‘Het is steeds meer een processie van Echternach aan het worden, maar dan misschien drie stappen achteruit in plaats van twee’, zegt Lucien Burm, voorzitter van de Dutch Startup Association. ‘Heb je net de expatregeling van de ondergang gered, nu dit weer. En Nederland was al onaantrekkelijk aan het worden voor investeerders en startups. Bijna 40 procent van de startups die funding hebben opgehaald, geeft in een peiling aan te verwachten te vertrekken.’
Steen des aanstoots is onder meer de definitie van startups die de wet nu geeft: een bedrijf van maximaal 5 jaar oud en een omzet van maximaal 30 miljoen, dat voor niet meer dan 25 procent is gelieerd aan een ander bedrijf en dus geen werkmaatschappij is van een grotere onderneming.
‘Dit geldt dus alleen voor early stage startups, je zou in jaar 6 alsnog moeten afrekenen over de hele rit tot dat moment’, zegt Jorissen. ‘Je bevoordeelt zo incrementele innovatie boven deeptech. Misschien is een SaaS-startup na 5 jaar al winstgevend zodat je als aandeelhouder dividend ontvangt, maar deeptech startups doen daar veel langer over. Terwijl die de sleuteltechnologieën ontwikkelen die Nederland aan zijn toekomstig verdienvermogen helpen.’
Er moet een definitie komen die beter aansluit bij de praktijk, vond ook het vorige kabinet, maar die kwam niet op tijd af om in het wetsvoorstel te verwerken. Wel is duidelijk dat de uitzondering straks geldt voor de ‘jonge bedrijven met een schaalbaar en innovatief bedrijfsmodel’ die in 2027 ook in aanmerking komen voor de nieuwe fiscale regeling voor werknemersparticipaties. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) moet vaststellen of een startup straks voldoet aan de definitie, en geeft daar een beschikking over af.
Jorissen: ‘Maar in plaats van pleisterwerk op een wet die überhaupt nog in werking moet treden, kun je beter ineens de switch maken naar ‘gewoon’ een vermogenswinstbelasting. Uiteraard met alle regels om misbruik te voorkomen.’
Ah, komt goed dus.
Kan zijn, maar er is inmiddels een groter kwaad geschied. Nederland staat er namelijk internationaal slecht op door de ophef die is ontstaan. Het signaal waar ook Constantijn over sprak is al breed opgepikt – en lang niet alleen door meneer Musk.
Buitenlandse investeerders krabben zich vooral op het hoofd over die belasting op papieren winst. ‘Ongerealiseerde winsten belasten is waanzin,’ aldus Andrew Lokenauth, een Wall Street-influencer op X.
Tobias Lütke, de Canadese oprichter van e-commerceplatform Shopify, noemde het voorstel ‘het stomste wat welke regering op aarde ook op dit moment nastreeft. En dat zegt wat’. ‘De voltallige wetgevende macht van Nederland heeft een zeer publieke IQ-test gefaald voor de ogen van de hele wereld. Zielig,’ schreef hij in een later X-bericht.
‘Er is in Den Haag heel goed nagedacht over de wet, maar men gaat eraan voorbij dat de hele venture scene zijn nieuws haalt van Reddit en X’, zegt Jorissen. ‘Je zag de afgelopen periode positieve signalen, beleidsdocumenten waaruit besef bleek wat innovatieve bedrijven nodig hebben. Maar dit signaal schrikt investeerders en talenten af.’
Lees ook: De Europese startupmachine draait als nooit tevoren, maar echte wereldspelers blijven uit
