Toen haar geliefde oppas overleed aan maagkanker, besloot de jonge Rita Levi-Montalcini dat ze arts wilde worden. Maar haar vader vond dat maar niks en raadde zijn dochter af om naar de universiteit te gaan, omdat hij vreesde dat dit haar toekomst als echtgenote en moeder in de weg zou staan.
Maar Levi-Montalcini heeft geen kinderwens en laat zich dus niet ontmoedigen. Ze gaat in 1930 geneeskunde studeren aan de universiteit van Turijn, waar ze een van slechts zeven vrouwen is. Nadat ze summa cum laude afstudeert in 1936, blijft ze aan de universiteit werken in een neurobiologisch laboratorium. Twee jaar later voert Mussolini een reeks antisemitische wetten in die Joden hun staatsburgerschap ontneemt, waardoor ze niet meer kunnen werken.
Zelfgebouwd laboratorium
Ook Levi-Montalcini is gedwongen om te stoppen met haar werk, maar ze is vastbesloten om door te blijven gaan met haar onderzoek. Thuis in haar slaapkamer richt ze stiekem een provisorisch laboratorium in waar ze experimenten kan uitvoeren. Ze onderzoekt kippenembryo’s, omdat deze ideaal zijn om zenuwgroei te observeren. Maar omdat het oorlogstijd is, moet ze telkens halsbrekende toeren uithalen om deze te regelen.
Als de Duitsers Italië in 1943 binnenvallen, vlucht ze met haar familie naar Florence en neemt ze een valse identiteit aan. Ze kan haar onderzoek niet voortzetten en meldt zich als vrijwilliger om gewonden te verzorgen. Na de oorlog pakt ze haar onderzoek weer op en niet lang daarna verhuist ze naar de Verenigde Staten, waar ze haar werk voortzet aan de Universiteit van Washington.
Haar onderzoek leidt tot beter inzicht in het menselijke zenuwstelsel en vele aandoeningen, waaronder tumoren, ontwikkelingsstoornissen en dementie. In 1986 ontvangt ze de Nobelprijs voor Geneeskunde voor haar werk, en wordt daarmee de vierde vrouw die deze onderscheiding krijgt.
Geduld als grootste kracht
De experimenten die Levi-Montalcini uitvoerde in haar slaapkamer, vormden een belangrijke basis voor haar latere baanbrekende onderzoek. Zonder haar enorme vastberadenheid was ze nooit zover gekomen. Want ondanks de vele tegenslagen gaf ze niet op en zocht ze juist naar manieren om toch door te kunnen blijven gaan.
Maar misschien was haar grootste kracht wel haar geduld. Ze begreep dat het bereiken van een belangrijk doel stap voor stap gaat, en dus tijd kost. Ze wist ook dat je soms omwegen moet maken om tot verrassende inzichten te komen en dat niet alles meteen concreet resultaat hoeft op te leveren.
Snel, sneller, snelst
Tegenwoordig lijkt het wel alsof we steeds ongeduldiger zijn. Als we vijf seconden moeten wachten voor een rood stoplicht, begint de irritatie al op te borrelen. We klikken weg van een webpagina die niet direct laadt en als iemand te langzaam een antwoord typt in Whatsapp, knallen we er een berichtje overheen: “Hé, schrijf eens door!”
Ons levenstempo lijkt voortdurend te accelereren en onze drang naar snelle resultaten wordt vervuld door technologische ontwikkelingen. Het sijpelt overal in door: van het indienen van een zorgdeclaratie met één klik tot het jezelf sneller verplaatsen met de elektrische fiets of fatbike, en van een crash course om in een paar uurtjes iets moeilijks onder de knie te krijgen tot de vele lifehacks om snel beter, fitter of strakker te worden.
We zijn er zo aan gewend geraakt dat alles met een klik of een swipe te regelen valt, dat we onbehagen ervaren als we even moeten wachten. Dat is heel verklaarbaar, want iedere keer dat het ons lukt om iets snel te fixen, krijgen we een dopaminestoot. Maar dat gevoel is vluchtig en al snel gaan we weer op zoek naar de volgende fix.
Langzaam denken
Onze drang naar snelle oplossingen en onmiddellijke bevrediging heeft consequenties voor ons werk. We rennen van de ene dopaminestoot naar de andere en neigen naar functies of projecten die direct erkenning of meetbare resultaten opleveren. We gaan regelrecht op ons doel af en bewandelen daardoor de voorspelbare paden zonder af en toe een omweg te nemen.
En daar gaat het regelmatig mis. Want door van het gebaande pad af te wijken, ontstaan vaak onverwachte en verrassende inzichten en worden hardnekkige problemen bij de kern opgelost of ontvouwt zich een briljant idee voor een innovatie. We offeren langzaam denken, leren en leven op ten gunste van snelheid. Terwijl die vertraging juist onze veerkracht, creativiteit en diepgang voedt.
Geduld is een schone zaak
Levi-Montalcini werd gedwongen om een aantal omwegen te nemen en haar geduld werd enorm op de proef gesteld. Maar in plaats van op te geven, zocht ze naar mogelijkheden. Dat kostte tijd, maar juist dat leidde ertoe dat ze tot baanbrekende inzichten kwam.
Iets nieuws leren of ontwikkelen verloopt meestal langzaam en gaat vaak gepaard met momenten van onzekerheid en periodes waarin er weinig vooruitgang zichtbaar is. In een tijd die steeds meer gericht is op snelle resultaten, worden juist deze trage fases vaak overgeslagen of gezien als mislukkingen, terwijl ze in werkelijkheid essentiële stappen in het proces zijn.
Zoals Rita Levi-Montalcini zei: ‘Don’t fear difficulties, impossibilities, and failures: they are your stepping stones.’
Lees ook deze columns van Simone van Neerven:
- Fabrikanten lachten om zijn stofzuiger, nu is James Dyson miljardair
- Zonder deze vrouwen hadden wij waarschijnlijk nooit van Einstein gehoord
- Hoe deze zwarte vrouw een marineschip ontwierp in 19 uur (en waarom jouw team dat niet lukt)
