Op 14 maart 1951 wordt Albert Einstein 72 jaar en er is een groot verjaardagsfeest voor hem georganiseerd op het Institute for Advanced Study. Tijdens het feest mogen er geen journalisten aanwezig zijn en dus proberen zij massaal toch een foto van hem te maken als hij het pand verlaat.
Nadat een aantal foto’s zijn gemaakt en Einstein er duidelijk genoeg van heeft, vraagt fotograaf Arthur Sasse nog een laatste foto. In plaats van braaf te glimlachen, steekt Einstein zijn tong uit als een teken van opstandigheid tegen de continue publieke belangstelling.
Op de redactie van Sasse wordt er flink gediscussieerd over de vraag of het wel gepast zou zijn om de foto openbaar te maken, gezien de vooraanstaande positie van Einstein. Maar de wetenschapper zelf vindt het beeld geweldig en dus wordt het gepubliceerd. De iconische foto wordt een internationale sensatie die tot de dag van vandaag nog doorloopt.
Heldenstatus
Albert Einstein wordt wereldwijd gezien als een icoon van genialiteit en een van de invloedrijkste wetenschappers aller tijden. Zijn naam is bijna synoniem geworden met het woord genie. Er is geen mens ter wereld die hem niet kent.
Veel minder bekend is dat hij zijn succes mede te danken heeft aan enkele bijzondere samenwerkingen. Hij wordt volop geprezen, terwijl de mensen om hem heen, die zijn succes voor een belangrijk deel mogelijk maakten, nauwelijks aandacht krijgen.
Dat zien we overigens veel vaker. Zo werd Steve Jobs gezien als het geniale brein achter Apple en weet bijna niemand dat Jobs zich bijvoorbeeld een half jaar heeft verzet tegen het idee van de iPhone, terwijl een groepje engineers stug bleef aanhouden en hem uiteindelijk wist te overtuigen.
Einsteins eerste vrouw
In 1896, toen Mileva Marić 20 jaar was en Albert Einstein 17 jaar, ontmoetten ze elkaar aan het ETH Zürich, een prestigieuze technische universiteit in Zwitserland. Beiden waren toegelaten tot het diplomaprogramma in wiskunde en natuurkunde, waar Marić de enige vrouw was. Ze volgden dezelfde vakken, studeerden samen en bespraken moeilijke vraagstukken.
Einstein was onder de indruk van haar intelligentie en haar passie voor natuurkunde. In de loop van hun studiejaren ontstond er een romantische relatie waarin ze elkaar veel brieven schreven over de liefde. Maar daarnaast deelden ze daarin ook wetenschappelijke ideeën, waarnaar ze refereerden als ‘ons werk’ en ‘onze theorie’.
Ondanks dat Marićs naam nergens benoemd staat in de gepubliceerde artikelen, is er een sterk vermoeden dat zij een essentiële rol heeft gespeeld in Einsteins werk, vooral omdat Marić erg sterk was in de wiskundige uitwerking van theorie en daar zelfs beter in was dan Einstein zelf in die tijd.
Wiskundebijles van Emmy Noether
Jaren later worstelde Einstein weer met een aantal wiskundige thema’s. Het was de wiskundige Emmy Noether die hem te hulp schoot en zijn wiskundig klankbord werd. Ze hielp hem om de wiskundige basis van zijn eigen theorie te begrijpen en bekrachtigen.
Einstein was diep onder de indruk van haar wiskundige helderheid en erkende publiekelijk dat haar inzichten fundamenteel waren voor het begrijpen van de structuur van zijn eigen theorie.
Innovatie is geen individuele genialiteit
Innovatie wordt vaak gezien als een solo-activiteit. We hebben een geromantiseerd beeld van de geniale uitvinder die in afzondering een ‘aha-moment’ heeft en dan een briljant idee bedenkt. Maar niets is minder waar, zoals de verhalen van Marić en Noether duidelijk maken.
Innovatie is het resultaat van samenwerking, kennisuitwisseling en het openstaan voor toevalligheden en daar dan op doorbouwen. Door de nadruk te leggen op individuele genialiteit wordt de complexe, collectieve en vaak chaotische aard van innovatie genegeerd. Zoals Harvard-professor Linda Hill het zo mooi zegt: ‘Innovation is not about solo genius, it’s about collective genius.’
Niet al te serieus
En Einstein? Die besefte dat maar al te goed. Die foto met zijn tong is niet alleen beroemd geworden om de gekke gezichtsuitdrukking, maar omdat het laat zien dat Einstein zichzelf niet al te serieus nam.
In de jaren voordat hij zijn beroemde relativiteitstheorie publiceerde, sprak hij regelmatig over Marić als zijn intellectuele gelijkwaardige. En ook over Noether was hij lovend. Hij noemde haar een ‘creatief wiskundig genie’ en erkende haar als een van de grootste wiskundigen van hun tijd.
Lees ook deze columns van Simone van Neerven:
- Bijna niemand kent Nederlands eerste vrouwelijke techondernemer
- Deze typiste ontwierp een marineschip in 19 uur: dit is haar geheim
- Taylor Swift blijft maar innoveren: dit zijn haar 8 lessen
