‘Niemand weet wat er op de laatste Excelsheet gestaan heeft’, zegt Ria van Dinteren stellig. ‘Als je dat zou vragen in een vergadering, van wat stond er op pagina 2? Dan denken mensen: nou, ik weet echt niet meer.’ Het is een confronterende waarheid voor veel managers die hun teams proberen te motiveren met cijfers en tabellen.
Van Dinteren, organisatie- en onderwijskundige en auteur van onder meer Maak van verhalen je superkracht, ziet het dagelijks in organisaties. Leiders presenteren spreadsheets met dalende omzetten of stijgende doelen, in de veronderstelling dat de cijfers voor zich spreken. Maar dat doen ze niet.
‘Als het niet goed gaat, dan wil je dat iedereen beter zijn best gaat doen. Dan werkt een verhaal soms gewoon veel beter dan cijfers’, vertelt ze in de nieuwste aflevering van de podcast De Werkprofessor.
Het voorbeeld dat ze aanhaalt: ziekenhuizen waar schoonmakers niet zeggen dat ze operatiekamers schoonmaken, maar dat ze mensen helpen gezond te blijven. ‘Dat is waar je over zou moeten nadenken als leidinggevende. Wat is het grote verhaal hierachter?’
Drie soorten verhalen
Van Dinteren studeerde onderwijskunde en bedrijfskunde en richtte in 2006 haar eigen adviesbureau Breinwerk op. Haar specialisme: het vertalen van inzichten uit de neurowetenschap naar praktische toepassingen voor organisaties.
Haar boek Brein@work stond op de shortlist voor Managementboek van het Jaar en in 2017 ontving ze de Oeuvreprijs voor Leren en Ontwikkelen. Naast haar advieswerk is ze hoofdredacteur van TvOO, het grootste Nederlandse tijdschrift over leren en ontwikkelen in organisaties.
In haar nieuwste boek onderscheidt Van Dinteren drie typen verhalen die leiders kunnen inzetten. Het oorsprongverhaal brengt organisaties terug naar hun bestaansreden. Ze noemt Lego als voorbeeld, dat in moeilijke tijden terugkeerde naar de kerngedachte van fantasie en spel. ‘Een oorsprongverhaal dat je weer terugbrengt naar: waarom zijn we op deze aardbodem, wat doen wij als organisatie en wat vinden wij belangrijk? Dat kan mensen motiveren.’
Het kompasverhaal helpt bij lastige dilemma’s zonder eenduidig antwoord. En het mindshiftverhaal laat mensen zien dat het ook anders kan, vooral belangrijk bij veranderingen. Door te vertellen over eerdere succesvolle veranderingen, helpt een leider het team om anders naar de nieuwe situatie te kijken.
Verhalen blijven beter hangen
Het werkingsmechanisme is neurologisch te verklaren. ‘Als we emoties triggeren met een verhaal, dan raken we de amygdala aan. In dat deel van ons brein slaan wij ook dingen op’, legt Van Dinteren uit. Verhalen worden anders verwerkt dan droge feiten, ze beklijven beter en creëren verbinding tussen mensen.
Toch aarzelen veel leiders om verhalen in te zetten. Te wollig, te weinig zakelijk, te tijdrovend. Van Dinteren weerlegt dat: ‘Een verhaal hoeft echt niet een half uur te duren. Sommige verhalen zijn in twee tot vijf minuten te vertellen. Dat is ongeveer even lang als het presenteren van cijfers.’
Lees ook: Persoonlijk verhaal vertellen? Dit template helpt je daarbij
Het meest indrukwekkende voorbeeld uit haar praktijk is een ict-manager die zijn team niet gemotiveerd kreeg. Een prototype-technicus, liever bezig met systemen dan met verhalen.
Van Dinteren vroeg hem op te schrijven waarom dit werk hem raakte. De dag erna las hij voor: ‘Op 23 oktober 1995 stond mijn wereld stil toen er achter op mij een auto inreed.’ Hij vertelde welke carrièrekeuzes dat ongeluk had opgeleverd en waarom hij nu bij dit team stond. ‘Iedereen zat echt een beetje zo op die stoel van: oké… Ik weet 100 procent zeker dat het team die emotie gevoeld heeft.’
Bel aan bij de buurvrouw
Van Dinteren benadrukt dat iedereen verhalen kan vertellen. ‘Laten we dat gewoon weer gaan doen met elkaar.’ Haar praktische tips zijn eenvoudig: houd het bij één boodschap per verhaal, bouw spanning in met tijdsbepalingen en concrete beelden, en oefen hardop.
‘Ga het lekker voorlezen’, zegt ze. ‘Bel aan bij de buurvrouw en zeg: joh, het gaat even niet om wat je hiervan vindt, maar ik moet je even een verhaal vertellen.’
Voor leiders die in vergaderingen toch weer grijpen naar de volgende Powerpoint met KPI’s, heeft ze een heldere boodschap: ‘Ondernemen is ook beginnen en verhalen vertellen is ook gewoon beginnen.’ Want een verhaal over wat die 10 procent omzetgroei mogelijk maakt voor klanten en medewerkers, werkt nu eenmaal beter dan een getal op rij 14 in kolom C.
Takeaways uit de podcast:
- Verhalen blijven beter hangen dan cijfers en geven betekenis. Kies daarom bewust voor verhalen in vergaderingen en presentaties.
- Gebruik drie typen verhalen: het oorsprongverhaal voor je ‘waarom’, het kompasverhaal bij dilemma’s en het mindshiftverhaal om perspectief te kantelen.
- Roep emoties op met simpele middelen zoals tijdsbepalingen, zintuiglijke taal en één heldere boodschap. Oefen hardop en begin vandaag.
Beluister de nieuwste aflevering van de podcast ‘De Werkprofessor’. Of abonneer je via de podcast-app van jouw keuze. Nieuwe afleveringen verschijnen elke twee weken op maandag.
Heb je vragen of input? Neem dan contact op met Wendy van Ierschot via [email protected]. Benieuwd naar de volgende gast in ‘De Werkprofessor’ of wil jij als eerste de teaser van de volgende aflevering horen? Volg dan ‘De Werkprofessor’ op LinkedIn.
