Als Bibian Mentel 20 jaar oud is en net haar propedeuse rechten heeft gehaald, neemt ze een drastisch besluit. Ze gaat haar droom achterna en ruilt haar studie in voor een onzeker bestaan op een snowboard in de bergen. Ze heeft talent en al snel doet ze mee aan haar eerste wereldbekerwedstrijd.
Maar tijdens een trainingsrun in december 1999 scheurt ze haar enkelbanden. Het lijkt een normale blessure, maar ze blijft kwakkelen en uiteindelijk wordt er een tumor in haar scheenbeen ontdekt.
Ze is geschokt en verdrietig en weet vrijwel meteen dat dit een enorme impact heeft op haar sportcarrière. Maar in plaats van te blijven hangen in ‘Waarom ik?’, stelt ze zichzelf de vraag: ‘Wat nu?’.
Haar rechteronderbeen wordt geamputeerd, maar ze laat haar droom om te snowboarden niet varen. Ze krijgt een prothese en begint te experimenteren. Ze valt eindeloos vaak en moet haar techniek volledig opnieuw uitvinden, maar het lukt. Nog voordat ze weer goed en wel kan lopen, wint ze negen maanden na haar amputatie het Nederlands kampioenschap bij de valide sporters.
It’s all about Mentelity
In die periode ontstaat haar overtuiging dat sport niet draait om een perfect lichaam, maar om wil, creativiteit en doorzettingsvermogen. Ze blijft niet alleen snowboarden, maar haalt juist ook veel voldoening uit de Mentality Foundation (tegenwoordig de Bibian Mentel Foundation), een stichting die ze in 2012 opzet en die kinderen en jongvolwassenen met een lichamelijke beperking aan het sporten wil krijgen.
Bovendien spant ze zich enorm in om snowboarden op de Paralympische Spelen te krijgen. Na acht jaar lobbyen lukt haar dat eindelijk en wint zij, op die allereerste Paralympische Spelen in 2014 in Sotsji, de allereerste gouden snowboardmedaille. Vier jaar later, in Zuid-Korea, sleept ze ondanks alle tegenslagen en tegen de verwachtingen in zelfs twee gouden plakken in de wacht.
Lees terug: Bibian Mentel is hét voorbeeld van doorzettingsvermogen
Machteloosheid is funest
Mentel liet zich niet uit het veld slaan door haar ziekte en weigerde om gedwee haar lot te ondergaan: ‘Moet ik dan op de bank wegkruipen en zeggen: “Tabee”?’ Uit psychologisch onderzoek blijkt dat machteloosheid, het gevoel geen controle te hebben over een situatie of uitkomst, allerlei negatieve effecten met zich meebrengt.
De motivatie daalt en gevoelens van frustratie, stress, angst of zelfs neerslachtigheid nemen toe. Een chronisch gevoel van machteloosheid verhoogt de stresshormonen in het lichaam, wat op de langere termijn de gezondheid ernstig kan schaden.
Daarnaast kan geleerde hulpeloosheid ontstaan: wie herhaaldelijk merkt dat inspanningen geen effect hebben, stopt met proberen, zelfs in nieuwe situaties. Je belandt in een neerwaartse spiraal waar je moeilijk uitkomt en als je niet oppast, zit je al snel met een burn-out thuis.
Het heft in eigen handen
Het omgekeerde geldt ook. Waar machteloosheid tot onverschilligheid leidt, zorgt zelfeffectiviteit (self-efficacy) juist voor positiviteit en een beter welzijn. Zelfeffectiviteit is het geloof in je eigen vermogen om een taak of uitdaging succesvol uit te voeren. Het gaat dus niet alleen om het kunnen, maar juist om het geloven dat je kunt.
Lees ook: Van onzeker naar onverschrokken: zo bouw je onwrikbaar zelfvertrouwen op als leider
Zelfeffectiviteit is belangrijk omdat het direct invloed heeft op hoe je uitdagingen benadert. Mensen met een sterk gevoel van zelfeffectiviteit beginnen sneller aan taken en houden eerder vol, wat hun motivatie vergroot.
Dit vertrouwen in eigen kunnen draagt vaak bij aan betere prestaties, omdat je doelgericht en volhardend te werk gaat. Bovendien versterkt het je veerkracht, waardoor je blijft proberen en leert van tegenslagen in plaats van op te geven.
Tot slot heeft zelfeffectiviteit een positief effect op je welzijn, omdat het gevoelens van angst vermindert en je een groter gevoel van controle over situaties geeft.
Het heft in eigen handen nemen heeft dus een enorm positief effect op hoe je je voelt. Daarbij komt dat diverse wetenschappelijke onderzoeken laten zien dat iets goed doen voor anderen of voor de maatschappij samenhangt met meer voldoening, geluk en positieve effecten op het welzijn. Dat gold ook voor Mentel, die enorm veel bevrediging en zingeving haalde uit al haar werk naast het snowboarden.
Stop met klagen, ga bijdragen
Met zoveel negatief nieuws, iedere dag weer, loert machteloosheid om de hoek. Eenmaal in die negatieve spiraal is het lastig om er weer uit te komen.
Mentel had een ongebreideld enthousiasme en haar positiviteit was mateloos: ‘Elke dag dat ik me zorgen maak, is een verloren dag.’ Haar advies was om niet in beperkingen te denken, maar om te leren de mogelijkheden te zien en daarnaar te handelen. Dat hoeft niet groots en meeslepend te zijn, want ook kleine acties en verbeteringen kunnen al een enorm positief gevoel geven.
Wil je 2026 met een goed gevoel doorkomen, vergeet dan niet: klagen kost energie, bijdragen levert energie.
