Onlangs viel Max Welling de ‘hoogste eer ten deel die een wetenschapper kan krijgen’ – zijn eigen woorden. De hoogleraar machine learning aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) doelde daarbij niet op de Nederlandse AI-Award die hij dit voorjaar ontving, of zijn kersverse lidmaatschap van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).
Nee, hij had het over het feit dat er een koffie naar hem is vernoemd. Cafe Neo, in het Matrix Innovation Center in Amsterdam, heeft een nieuwe special: de ‘Welling’. Een latte macchiato met een extra shot koffie – en dat is iets heel anders dan een flat white. Dat we het even weten.
Het zegt iets over hoe bescheiden – en hoe geestig – de 57-jarige Welling is. Over de loftuitingen die hij van de jury van de AI-Award en de KNAW kreeg, hoor je hem niet. Dat zijn publicaties tot de meest geciteerde binnen machine learning horen, bijvoorbeeld. Of dat hij een van de kartrekkers is in de strijd om Europa in de AI-race te houden, nu de VS en China steeds meer geld aangooien tegen de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie.
‘Digitale kolonie’
Welling is een van de oprichters van een instituut dat daar tegenwicht aan moet bieden: het European Lab for Learning & Intelligent Systems (Ellis), een netwerk dat topwetenschappers en het bedrijfsleven verenigt voor onderzoek naar kunstmatige intelligentie.
Daarover praat hij wel graag, en veel. Sinds een paar jaar mengt Welling zich actief in het publieke debat met een duidelijke boodschap: wil Europa technologisch en economisch zelfstandig blijven, dan moet het nú investeren in AI. Anders wordt ons continent een ‘digitale kolonie’.
Welling verkondigt die boodschap waar hij maar de kans krijgt, zegt medepleitbezorger Jelle Prins, co-founder van biotech-AI-startup Cradle. ‘Bij vrijwel elk belangrijk AI-evenement is hij aanwezig. Daar verdient hij niks aan, dat doet hij echt uit liefde voor Nederland. Als onze regering experts nodig heeft, komen ze al snel uit bij Max.’
Prins zelf trouwens ook; Welling schreef mee aan een door hem en MIT-onderzoeker Michiel Bakker geïnitieerd nationaal ‘Deltaplan’ om de AI-transitie in goede banen te leiden. Daarin is onder meer het voorstel opgenomen om naast de Europese variant ook een Nederlands Ellis-instituut op te richten.
Ronde van 400 miljoen?
Europa moet het spel leren spelen dat in Silicon Valley al heel lang wordt gespeeld, vindt Welling. ‘Vechten om talent, goed betalen en grote investeringen durven binnenhalen’, zegt hij tegen De Telegraaf. ‘Anders worden we opgegeten.’ En hij voegt zelf de daad bij het woord; samen met de Britse chemicus Chad Edwards bouwt hij zelf een AI-bedrijf dat voor Europese begrippen uitzonderlijke bedragen ophaalt.
Dat bedrijf, CuspAI, verzekerde zich bij de start in april 2024 direct van 30 miljoen dollar. Die miljoenen werden ingelegd door investeringsmaatschappijen Hoxton Ventures, Lightspeed Venture Partners en Basis Set, plus een aantal angel investeerders. Nog geen anderhalf jaar later kwam daar 100 miljoen dollar bovenop, in een ronde waarin naast het Amerikaanse investeringsfonds New Enterprise Associates en het Singaporese Temasek ook techgiganten als Nvidia en Samsung aanhaakten.
Lees ook: CuspAI scoort 100 miljoen om sneller nieuwe materialen te ontwikkelen voor CO2-opslag en batterijen
Nu koerst de scaleup volgens de Financial Times af op een derde ronde van 400 miljoen dollar, die het bedrijf naar een waardering van 2,6 miljard dollar moet katapulteren. Jeff Bezos zou met zijn family office Bezos Expeditions een van de investeerders zijn.
CuspAI wil de berichtgeving niet bevestigen. De definitieve aankondiging zal nog wel even op zich laten wachten, vermoedt Prins (Cradle). ‘Maar bij elk succesbericht over CuspAI staan wij hier te juichen. Goed nieuws voor CuspAI is goed nieuws voor heel Europa.’
AI for science
Cradle en CuspAI zijn beiden actief in het relatief jonge domein dat AI for science heet, het inzetten van kunstmatige intelligentie voor het versnellen van wetenschappelijk onderzoek. Maar waar de AI-modellen van Cradle eiwitten ‘ontwerpen’ voor onder meer de farmaceutische en chemische industrie, die bijvoorbeeld als basis kunnen dienen voor betere medicijnen, speurt de moleculaire ‘zoekmachine’ van CuspAI juist naar nieuwe materialen.
Materialen voor industriële en bij voorkeur groene toepassingen, zoals betere batterijen of het op grote schaal afvangen van CO2. Waarover straks meer.
Lees ook: Max Welling (CuspAI): ‘Ik voel de verantwoordelijkheid om Europa op de kaart te houden’
Welling is van huis uit natuurkundige. Hij studeerde theoretische natuurkunde aan de Universiteit Utrecht en promoveerde in 1998 onder begeleiding van de vooraanstaande natuurkundige en Nobelprijswinnaar Gerard ‘t Hooft op een proefschrift over quantumzwaartekracht. Hij was toen 29 jaar.
‘Hij was een erudiete en serieuze student’, blikt ‘t Hooft terug. ‘Zeer gemotiveerd en net als ik gedreven door de wens om de wereld om ons heen fundamenteel te willen begrijpen.’
Menselijke versus artificiële intelligentie
Welling dacht toen al na over kunstmatige intelligentie. ‘Daar spraken we vaak over’, zegt ‘t Hooft. ‘We vonden het allebei fascinerend dat uit de natuur, zonder directe sturing, intelligente wezens zijn ontsproten. Tegelijk verbaasden we ons over hoe die intelligentie in het dagelijks leven wordt gebruikt. Zou dat niet beter kunnen? Mijn filosofie was dat we robots zouden kunnen maken die intelligenter zijn dan mensen. Max was het daarmee eens.’
Toch was ‘t Hooft verrast toen Welling na zijn promotie naar de Universiteit van Toronto vertrok, om daar te gaan werken met Geoffrey Hinton, een pionier op het gebied van artificiële neurale netwerken. Durk Kingma, die in 2017 onder begeleiding van Welling promoveerde, kan de overstap daarentegen wel plaatsen.
‘Ik denk dat het futuristische aspect hem aantrok, het idee van een intelligente computer’, zegt hij. ‘In ons veld is zijn natuurkundige achtergrond een kracht gebleken. Max is wiskundig rigoureus, en verwachtte dat ook van zijn studenten. Onze meetings verliepen ongeveer als volgt: je hebt een half uur, hier is een whiteboard, bewijs maar dat je idee correct is. De lat ligt hoog. Tegelijkertijd is Max sociaal en super slim; discussies zijn altijd leuk.’
Neus voor talent
Kingma werd in AI-kringen later wereldberoemd als Nederlandse medeoprichter van OpenAI. Welling weet niet alleen de grootheden in zijn vakgebied feilloos te vinden – naast zijn voormalige mentor Hinton heeft ook AI-pionier Yann LeCun een stoel in de raad van advies van CuspAI – maar heeft zelf ook een neus voor talent, zeggen mensen om hem heen.
Lees ook: Durk Kingma, de Nederlandse co-founder van OpenAI, is wereldberoemd (binnen de AI-wereld)
Omgekeerd wil dat talent ook graag met hem werken. ‘Ik was op zoek naar een PhD-plek op het vlak van neurale netwerken en probabilistisch redeneren, een tak van machine learning waarbij kansmodellen leren over de data. Ik kende in Nederland alleen geen enkele professor die zich daarmee bezighield’, vertelt Kingma. ‘Tot ik hoorde dat Max een onderzoeksgroep in Amsterdam ging starten en één PhD’er mocht aannemen. Hij had toen nog niet eens een kantoor, ik had mijn sollicitatiegesprek in de stationsrestauratie in Bussum.’
Het is geen toeval dat veel van de bekendste Nederlandse AI-onderzoekers uit de ‘stal’ van Welling komen, zegt ook AI-specialist Michiel Bakker, zelf verbonden aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT). ‘Max is de grootste AI-onderzoeker van Nederland. Logisch dat mensen zich aan hem willen verbinden, zowel studenten also co-auteurs.’
Hij somt op: ‘Durk natuurlijk, maar ook Taco Cohen, Thomas Kipf, Emiel Hoogeboom, Rianne van den Berg en Tim Salimans.’ Cohen landde daarna bij Meta, Kipf bij Google Deepmind, Van den Berg bij Microsoft en Hoogeboom en Salimans bij Anthropic. Bakker: ‘Daardoor reikt Max’ invloed inmiddels veel verder dan zijn eigen werk alleen.’
Nog een keer, maar dan groter
Met Cohen richtte Welling in 2013 zijn eerste bedrijf op, AI-startup Scyfer. Ook oud-studiegenoot Jörgen Sandig en UvA-student Tijmen Blankevoort maakten deel uit van het foundersteam. Het idee achter Scyfer was dat de deep learning-modellen uit het lab van nut konden zijn voor het bedrijfsleven; voor Tata Steel ontwikkelde de startup bijvoorbeeld een algoritme dat defecten in staalplaten bij de kwaliteitsinspectie sneller hielp te spotten.
Vergeleken met CuspAI was het eigenlijk kinderspel, blikt Welling in gesprek met EW terug. ‘We hebben bijvoorbeeld nooit investeringen opgehaald. Toen ik Scyfer had verkocht, dacht ik: dit wil ik nog een keer, maar dan groter.’
Vier jaar na de oprichting lijfde Qualcomm de startup in. De Amerikaanse chipgigant stak niet onder stoelen of banken dat de overname óók bedoeld was om het ‘getalenteerde team’ binnen te halen. Welling werd vicepresident technologies bij Qualcomm. Dat bleef hij vier jaar, daarna ging hij bij Microsoft meebouwen aan het AI4Science-onderzoekslab in Amsterdam. Dat lab werd opgezet om oplossingen voor klimaatvraagstukken te vinden.
‘Idealistische missie’
Naast de Europese achterstand op AI-gebied heeft Welling een tweede zorg. Nog te weinig mensen, zegt hij tegen het FD, begrijpen de ‘gigantische impact’ die klimaatverandering gaat hebben. De bedreiging die de opwarming van de aarde voor de wereldwijde voedselproductie vormt bijvoorbeeld, die de voedselzekerheid van grote groepen mensen bedreigt.
Lees ook: ‘Klimaatgeneraal’ Tom Middendorp: ‘Klimaatcrisis is ook een veiligheidscrisis’
Alleen vloeiden het geld en de rekenkracht van Microsoft na de lancering van ChatGPT in 2022 nou juist de andere kant op. Naar large language models (LLM’s), terwijl er volgens Welling wel belangrijker zaken waren om aan te werken. Het ontwikkelen van technologie om op grote schaal CO2 uit de lucht te filteren, om maar iets te noemen. Het werd de missie waarmee CuspAI werd opgericht.
Het bedrijf doet ook ‘commerciëlere’ klussen. Zo werkt CuspAI met het Finse chemiebedrijf Kemira aan moleculen die PFAS en andere stoffen uit verontreinigd water kunnen halen en sleutelt de startup met het Zuid-Koreaanse Hyundai, tevens investeerder in het bedrijf, aan materialen voor de volgende generatie elektrische auto’s.
Daarmee wordt het geld verdiend, zei Welling eerder tegen MT/Sprout. Aan de ‘idealistische missie’ werkt de scaleup op eigen kosten. ‘Zolang niemand door overheden wordt gedwongen om CO2 uit de lucht te halen, is er geen echte markt voor carbon capture. Maar zodra dat moment komt, en dat gaat gebeuren, kun je daar maar beter goed op voorgesorteerd zijn.’
Meer wetenschapper dan ondernemer
Wellings zorgen zijn oprecht, zeggen mensen om hem heen. Zoals Kingma, die bij de ronde van september 2025 als investeerder instapte. ‘Ik ben fan van de missie van CuspAI, en ik geloof in Max’, zegt hij. ‘De ontwikkeling van nieuwe materialen voor betaalbare CO2-afvang zou enorm positief zijn voor de wereld.’
Zijn co-founder, Chad Edwards, liep in 2024 met hetzelfde idee als Welling. Als AI tekst en plaatjes kon maken, waarom dan niet ook materialen en moleculen waaraan de wereld echt iets heeft? De technologie die daarvoor nodig was, zegt hij tegen investeerder Northzone, was ‘deels door Max uitgevonden’. ‘Toen ik hem benaderde, bleek hij over exact hetzelfde concept na te denken.’
Welling werkt nu vier dagen per week als cto voor CuspAI, één dag is hij hoogleraar. Toch voelt hij zich nog steeds meer wetenschapper dan ondernemer. ‘Op het nerderige af’, zegt hij tegen EW. ‘Ik zit veel in mijn hoofd. Ik houd van wandelen, maar zelfs dan ben ik nog aan het nadenken.’
De commerciële strategie en het ophalen van financiering laat hij dan ook grotendeels aan Edwards over, zei hij eerder tegen MT/Sprout. Grijnzend: ‘Ik word er alleen bijgeroepen als er een technisch verhaal moet worden gehouden.’
Lees ook: Hoe bouw je Europese kampioenen? CuspAI en LeydenJar gaan voorop (en leggen het uit)
