De portfoliobedrijven zijn stuk voor stuk klinkende namen in de quantumwereld in Nederland en vaak ver daarbuiten: QuantWare, Qblox, QphoX, Q*Bird, QT Sense. De universitaire spin-offs versterkten de afgelopen jaren de Nederlandse positie op het gebied van quantumhardware en -software.
En ze hebben met elkaar gemeen dat het investeringsfonds van Ton van ‘t Noordende bij de allereerste ronde van de partij was. ‘We zijn bij alle bedrijven in ons portfolio de eerste investeerder geweest,’ zegt Van ‘t Noordende. ‘Dat is uniek.’
Als QDNL Participations ging het van start in 2022, als onafhankelijk fonds met Quantum Delta als investeerder, het programma dat de Nederlandse quantumsector op de kaart moest zetten. Quantum Delta was de enige financier van het fonds van destijds 15 miljoen euro. Dat veranderde begin vorig jaar.
Quantumlegende aan boord
Het quantumfonds sloeg zijn vleugels internationaal uit, trok nieuwe, internationale investeerders aan en breidde uit naar Londen en San Francisco. Nieuwe partners en quantumexperts kwamen aan boord, onder wie Chad Rigetti, de Amerikaan die geldt als een van de grondleggers van de commerciële quantumcomputingindustrie. Hij richtte in 2013 Rigetti Computing op en bracht zijn bedrijf in 2022 naar de Nasdaq.
‘Chad Rigetti is een legende in de wereld van quantum,’ zegt Van ‘t Noordende, die ook investeert in een nieuwe startup van Rigetti. ‘Niemand die hem niet kent.’
Binnenkort sluit het fonds een financieringsronde af, de teller staat op 75 miljoen euro – een stuk meer dan de 60 miljoen waarop was ingezet. Deze week staat alvast in het teken van een naamswijziging die de nieuwe strategie en focus bekrachtigt: Ground State Ventures, een naam die verwijst naar een concept uit de kwantumfysica: de laagste energietoestand van een kwantumdeeltje.
Nederland niet uit beeld
In het afgelopen jaar heeft Ground State Ventures naast de negen Nederlandse startups ook geld gestoken in vijf Amerikaanse quantumstartups en een nieuwe speler in Zwitserland. Dat betekent niet dat Nederland uit beeld is, verzekert Van ‘t Noordende.
Lees ook: Quantum bloeit in Nederland, maar waar blijft de ASML van quantum computing?
Allereerst is hij er trots op dat zijn fonds heeft bijgedragen aan de opbouw van het Nederlandse quantum-ecosysteem. ‘Toen we begonnen, waren er in Nederland drie quantumbedrijven. Nu zijn dat er meer dan dertig. Dat heeft echt aan ons fonds gelegen, anders waren sommige van die bedrijven zeker niet gefinancierd. Dat durf ik wel te stellen. Wat dat betreft was het mission completed voor ons oorspronkelijke fonds.’
Quantum is waar AI 15 jaar geleden stond
Maar de kansen van quantum zijn te groot, en de quantumwereld misschien te klein, om je als investeerder te beperken tot Nederland of zelfs maar Europa. ‘Quantum is nu waar kunstmatige intelligentie tien à vijftien jaar geleden was,’ stelt hij.
Precies: iets wat niet iedereen helemaal doorgrondt, iets wat nog geen toepassingen kent waarmee miljarden worden omgezet. Maar wel een technologische doorbraak die de hele IT-wereld voorgoed kan veranderen.
Dat terwijl vorig jaar rond de 5 miljard dollar in quantumbedrijven werd geïnvesteerd, tegenover honderden, zo niet duizenden miljarden voor AI. ‘Maar Nvidia was een decennium geleden een producent van chips voor gamecomputers met een waarde van een paar miljard.’ Het levert kans op wat investeerders ongekende multiples noemen: bedrijven die tientallen keren hun investering opleveren.
Ga maar na: de totale waarde van de portfoliobedrijven steeg in vijftien maanden tijd naar 1,3 miljard dollar.
Toegang tot onderzoeksinstituten
Nu is Van ‘t Noordende vier jaar geleden bepaald niet op een rijdende trein gesprongen. Nadat hij stopte bij zijn vorige venture capitalbedrijf, gebruikte hij 2018 en 2019 om de quantumwereld te verkennen. En wel bij de bron: de universitaire vakgroepen en onderzoeksinstituten waar fundamenteel quantumonderzoek leidt tot spin-offs.
‘Chalmers in Zweden, Harvard, MIT, Stanford, Berkeley’, somt hij op. ‘Maar er komt ook heel veel uit Delft natuurlijk. Wij waren bij de start het eerste fonds dat zich puur op quantum richtte. Ook in de VS bestond zoiets toen nog niet.’
Van die vroege start en dat internationale netwerk hadden de Nederlandse startups in die eerste ‘oranje’ fase al veel profijt, zegt de quantuminvesteerder. Een effect dat wordt versterkt nu Ground State Ventures wereldwijd werkt. ‘Onze vleugels uitslaan en internationaal investeren is de enige manier om onze relevantie voor Nederland te behouden.’
Investeerder moet quantum begrijpen
‘Als je als Nederlands fonds naar Stanford of Yale gaat, heb je vrijwel geen relevantie,’ zegt Van ‘t Noordende. ‘Maar omdat we nu ook als investeerder in hun vijver vissen, kunnen we een leidende partij zijn. Dat geeft onze Nederlandse portfoliobedrijven ook in de VS toegang tot investeerders en topmanagers van de beste bedrijven die je anders nooit zou bereiken.’
Vrijwel alle teamleden hebben een doctoraat in de natuurkunde, van topuniversiteiten als Oxford, Stanford, Harvard, Yale en Berkeley. ‘We zijn waarschijnlijk het enige fonds wereldwijd waar 99 procent van het team een PhD natuurkunde heeft,’ zegt Van ‘t Noordende. ‘Dat geeft ons geloofwaardigheid bij de wetenschappers en ondernemers waarmee we werken. Als je in de vroegste fase wil investeren, moet je de wetenschap begrijpen. Het is niet, zoals bij AI, fake it till you make it.’
Nieuwe generaties quantumcomputer
Naar welke quantumtechnologie Van ‘t Noordende kijkt? Als het gaat om het hart van de quantumcomputer zijn er al verschillende technologieën waarop bouwers inzetten, waaronder supergeleidende qubits en fotonica. Een architectuur met neutrale atomen is ook in opkomst. ‘Maar er zijn ook nieuwe benaderingen die alleen in research papers bestaan en die nog nauwelijks bekendheid genieten buiten de academische wereld.’
Lees ook: QuantWare haalt 20 miljoen euro op: ‘We gaan met onze chips zo snel mogelijk naar 1 miljoen qubits’
Intussen gooit de investeerder zijn net breder uit, naar de hardware en software die de quantumcomputer in de praktijk bruikbaar maakt en uiteindelijk zal zorgen dat die onderdeel wordt van de mondiale infrastructuur met datacenters en supercomputers. ‘We gaan ook quantumtoepassingen zien in datacenters,’ stelt Van ‘t Noordende. ‘Niet als vervanging van de klassieke chips daar, maar als aanvulling. Bepaalde rekentaken worden dan opgepakt door quantumprocessors.’
Quantum en cyberveiligheid
Op dit moment is de bankwereld in rep en roer vanwege AI die in handen van hackers de cyberveiligheid bedreigt. Maar quantum gold al langer als hét gevaar voor alle codes waarmee we nu nog onze IT-toegang beveiligen. Post-quantumcryptografie staat daarom ook op de radar.
‘Ik hoop dat we niet wachten totdat er een cybersecuritydreiging komt die ons dwingt te handelen. Bedrijven moeten zich nu al weren, waarschijnlijk met een combinatie van hardware en software.’ De Nederlandse quantumbeveiliger Q*Bird is daarvan een mooi voorbeeld.
Lees ook: Is AI-model Mythos een tikkende tijdbom voor banken? ‘Hacken is nu een race van AI tegen AI’
Heeft Ground Ventures, gezien de prille staat van de quantumindustrie, wel genoeg geduld om te wachten tot de quantumstartups echt geld gaan verdienen? Zijn fonds volgt het standaard stramien, waarbij een deeptechinvesteerder de eerste vijf jaar gebruikt om te investeren en de jaren erna op zoek gaat naar manieren om de portfolio te verzilveren. Met een uitloop van twee jaar moet alles in twaalf jaar zijn afgerond.
‘Wij doen het net iets anders, in de zin dat wij de tijdlijn naar voren halen en sneller gaan investeren. De kansen zijn nu in de markt, en we zien al mogelijkheden om meerdere bedrijven in de komende twee à drie jaar naar de beurs te brengen.’
Nieuwe Nederlandse quantumstartups
Ondanks de internationale expansie en het laten vallen van het QDNL in de naam blijft de verbondenheid met Nederland volgens de oprichter groot. ‘Ik ben trots dat we vanuit Nederland een wereldfonds hebben kunnen opbouwen,’ zegt hij. ‘En we willen laten zien dat ook de omgekeerde beweging mogelijk is: dat het beste dat de wereld te bieden heeft aan investeerders en experts, uiteindelijk ook in Nederland terechtkomt.’
Verwacht ook nieuwe Nederlandse startups in het portfolio. ‘Het aantal nieuwe quantumbedrijven dat in Nederland klaarstaat om te beginnen, neemt weer toe na twee relatief rustige jaren. Het is een golfbeweging die je elders ook ziet. Maar de onderzoekers die wij spreken, staan in de startblokken. We zijn soms al twee à drie maanden vóór de oprichting van een bedrijf met ze in gesprek. We willen er vroeg bij zijn, liefst op het moment dat de inkt onder de oprichtingsakte nog net niet droog is.’
