De chemie, de auto- en staalindustrie kreunen al onder de zware concurrentie uit China. En dan moet de echte tsunami nog komen, voorspelt Pascal Coppens. ‘Die zal komen in alle industrieën die ons dierbaar zijn en die Europa nu nog overeind houden.’
Coppens is als internationaal spreker verbonden aan Nexxworks, de stal van Peter Hinssen en co. De sinoloog heeft 37-jaar China-ervaring op de teller. Hij heeft in China gewoond en er diverse techbedrijven opgezet. De Vlaming heeft ook net zijn derde boek uit, China’s Next Miracle, waarin hij schetst wat er op ons afkomt.
Dat is nodig, want Europa is nog altijd aan het slaapwandelen, gebaseerd op een foute beeldvorming over China. Het land heeft ook ‘geen luidspreker, zoals Donald Trump’, zegt hij tegen MT/Sprout. Hoogste tijd dat die misvattingen worden bijgesteld, want het tij is nog te keren. Voor MT/Sprout zoomen we ongegeneerd in op zes van de ergste vooroordelen.
#1 Europa is de plek om goedkope rommel te dumpen
De beste en de slechtste kwaliteit en alles wat daar tussenin zit, is in China te vinden. ‘De Chinese fabrieken produceren alles, en dit met een prijszetting voor elke klasse van de maatschappij. In Nederland gaan mensen ook naar de Action om minder te betalen.’
De verklaring die Coppens het meeste hoort voor al die goedkope producten van webshops, zoals Shein en Temu, is goedkope arbeid. Alleen heeft de prijs daar niks mee te maken. De lonen zijn niet meer zo laag in China. Het is juist dankzij enorme investeringen in automatisering en opschalen dat de prijzen laag blijven.
Zelfs met een importheffing van 17,5 procent heeft een BYD nog altijd meer marge dan de Europese autofabrikanten, geeft hij een voorbeeld. ‘Zij hebben schaal, ze zijn de grootste in de wereld in elektrische voertuigen, en krijgen dus de prijs voldoende naar beneden.’
Prijs- én kwaliteitsoorlog
De meeste Chinese bedrijven zijn in eerste instantie uit op succes op hun eigen markt. Die is enorm, maar datzelfde geldt voor de concurrentie. Om bij te blijven, is een hoge productiecapaciteit nodig. Als de binnenlandse markt tegenvalt, ontstaat overcapaciteit. En dan zoeken ondernemers, net zoals die in Nederland, naar andere markten.
‘Europa is een zeer interessante markt, omdat Chinese bedrijven nu voor de eerste keer in veertig jaar de kwaliteit kunnen leveren die wij willen hebben. Mensen vergeten vaak dat dit ook een reden is voor overcapaciteit en een soort van dumping. Europese consumenten herkennen die kwaliteit en kopen dus die producten. Zouden ze die niet kopen, dan zou er niets aan de hand zijn.’
Chinese bedrijven concurreren inmiddels ook met de topproducten van Europese bedrijven. ‘Dat is niet alleen een prijzenoorlog, maar tegelijkertijd een kwaliteitsoorlog. Kijk maar naar de elektrische voertuigen, daar leveren Chinese fabrikanten een product af dat vaak vollediger is dan wat er uit Frankrijk of Duitsland komt.’
Lees ook: China’s greep op kritieke grondstoffen bedreigt wereldwijde energiezekerheid
#2 Chinese bedrijven concurreren dankzij staatssteun
Chinese bedrijven zouden het zonder staatssteun niet halen, en dus is er sprake van oneerlijke concurrentie. Het wordt vaak gezegd in de media, maar het is een misvatting van jewelste. ‘Wat mensen niet beseffen is dat bijna alle producten die ze in huis hebben, zijn gemaakt door bedrijven die geen staatssteun hebben gekregen.’
De Chinese overheid steunt alleen bedrijven om een bepaalde transitie voor elkaar te krijgen of een bepaalde prioritaire industrie op te zetten en daar ecosystemen rond te bouwen. Denk aan zonnepanelen, batterijen en elektrische voertuigen. Net zoals bedrijven in Europa kunnen genieten van subsidies voor verduurzaming, legt hij uit.
China maakt in vijfjarenplannen stevige keuzes voor een bepaalde industrie of sector. ‘Iedereen springt dan op die markt, omdat daar een opportuniteit is. Wat we daarbij niet mogen vergeten, is dat heel veel bedrijven en sectoren nooit geld krijgen, omdat ze niet in dat plan van de overheid passen.’
Strijd om te overleven
Subsidie is ook niet de hoofreden waarom die bedrijven groot worden. ‘Dat is de concurrentie op die markt. De vraag, zowel van de overheid als van de consumenten, leidt tot een hele nieuwe manier van innoveren en dit in een hoog tempo. De strijd is enorm, omdat die bedrijven het anders niet overleven.’
Een autoproducent als BYD heeft ooit subsidie gekregen, maar oorzaak en gevolg moeten niet worden omgedraaid, vindt Coppens. ‘Het is niet vanwege de subsidie dat zij overleven. Het is door te overleven dat ze subsidie gekregen hebben.’
#3 China profiteert vooral van jat- en kopieerwerk
De reputatie van copycat dateert uit de jaren tachtig, negentig tot zelfs begin deze eeuw, schetst Coppens. ‘Ze hadden zelf weinig in huis, de enige manier om dit land economisch omhoog te duwen was om zich te inspireren en te kopiëren. Totdat de ene Chinees de andere Chinees begon te kopiëren, en dat was niet meer zo leuk.’
De overheid is vanaf dat moment het intellectuele eigendom veel meer gaan beschermen. Chinese bedrijven zijn meer en meer beginnen te innoveren uit noodzaak. Alleen doen ze dat totaal anders dan in het Westen. Niet vanuit creatie, maar vanuit concurrentie en marktvraag.
Niet van bovenaf, opgelegd door Beijing, maar juist van onderuit. ‘Wanneer die bedrijven de markt opgaan, is hun eerste reflex niet dat ze iets nieuws, iets innovatiefs of iets unieks gaan doen. Die reflex is overleven. Ze verkopen om het even wat, van kerstbomen tot schoenen, om te zorgen dat hun bedrijf kan groeien.’
Lees ook: Apple leerde China hoe je de perfecte iPhone maakt
Innovatie komt later
Innovatie is niet belangrijk, tot ze concurrentie krijgen, de klant of de markt erom vraagt, of ze moeten internationaliseren. Dan beseffen ze dat er geschakeld moet worden. Ze innoveren dus niet vanuit hun eigen drijfkracht, maar vanuit hun ervaringen met de markt.
‘De meeste bedrijven waar wij in Europa een impact van voelen, zoals een Huawei, BYD of een DJI drone, zijn gestart met heel goedkope producten. Met copycats, het minimum van een product dat nodig was om aan de man te brengen. Ze hebben die producten wel met een enorme snelheid verbeterd op basis van wat ze geleerd hebben uit de markt.’
#4 Chinese bedrijven lopen achter op het Westen
Tien jaar geleden liepen tientallen sectoren nog achter. Vandaag leidt China wereldwijd de dans in 66 van de 74 meest kritieke technologieën, verwijst Coppens naar een rapport van het Australische Strategische Beleidsinstituut (ASPI). De VS staan in voor de overblijvende acht.
Producten, diensten en kwaliteitsnormen uit China zijn vergelijkbaar met het Westen. Met productontwikkeling en de snelheid van het op de markt brengen, lopen Chinese bedrijven voor. ‘Er zijn nog wel productiviteitsverschillen, de landbouw in Nederland is veel productiever bijvoorbeeld. Dat moeten ze nu inhalen.’
‘Maar is dat achterlopen of moeten ze efficiënter worden in het productieproces? Precies daar zijn de Chinezen nu automatisering en robotisatie aan het integreren’, geeft Coppens aan.
Chinese generatie Z
Als het over achterlopen gaat, dan worden Chinese bedrijven nog vaak vergeleken met hoogtechnologische bedrijven in Europa zoals ASML. ‘Maar noem mij één ander bedrijf in de wereld dat niet achterloopt op ASML.’
De Chinese generatie Z kan nog voor een enorme verrassing zorgen, waarschuwt hij. Dat is eerste generatie die de ruimte heeft gekregen om te creëren én opgeleid is om hard te werken. China wil alsmaar meer aantonen dat het als land niet moet onderdoen voor westerse landen in innovatie en creatie.
‘Je ziet dat al in de gamingwereld en in de filmwereld. Dat is de trend voor de volgende tien jaar die wij gewoon negeren. Mijn voorspelling voor 2035 is dat we een wake-up call gaan krijgen. Dan gaan we inzien dat de Chinezen ons niet alleen hebben voorbijgestoken op vlak van harder werken, maar ook op vlak van creatiever werken.’
#5 Europese markt afschermen zal China pijn doen
Extra importheffingen zullen als een boemerang terugkeren, voorspelt Coppens. ‘De Chinezen brengen om die heffingen te ontlopen hun fabrieken naar Europa en dan zitten we met de Chinezen in onze achtertuin. Ze zitten nog dichter bij ons en zullen alleen nog maar harder concurreren. En bovendien sneller innoveren, omdat ze voor de lokale markt bezig zijn.’
Het huidige protectionisme verplicht Chinese bedrijven eigenlijk om te investeren in Europa. ‘Dat is een goede zaak kun je zeggen, maar het zullen vooral geautomatiseerde fabrieken worden die geen banen zullen opleveren. Of misschien een paar jobs bij de toeleveranciers.’
Andere maatregelen om de markt of soevereiniteit te beschermen, werken al evenmin. Het openen van lithium-mijnen in Europa vindt hij bijvoorbeeld onzinnig. ‘Tegen de tijd dat we hiermee zelf onze batterijen kunnen maken, zijn de Chinezen al drie generaties verder, zonder lithium.’
Lees ook: De autorace tussen China en Europa is nog allesbehalve beslist
Gevaar voor de auto-industrie
Brussel is ook gevaarlijk bezig met de auto-industrie, vindt hij. Europese autofabrikanten krijgen nu meer tijd voor de transformatie naar elektrische voertuigen. Daarmee is de druk wat van de ketel. ‘Tegelijkertijd zeg je tegen de Chinezen kom maar hier met je fabrieken. De combinatie van die twee is dodelijk.’
De Chinese bedrijven die zich nu profileren in Europa zijn nog maar het topje van de ijsberg. Dat het er niet meer zijn, heeft een reden. De Chinese markt is nog te groot en dus wordt internationalisering uitgesteld. ‘Maar de dag dag het allemaal globale bedrijven zijn, staan ze dus ook allemaal hier.’
#6 Exportverbod op technologie zal China afremmen
Coppens begrijpt de strategie om de nieuwste technologie niet naar China te exporteren. Die is gericht op nationale veiligheid en soevereiniteit. Alleen heeft hij daar toch een dubbel gevoel bij. De keerzijde van de medaille is namelijk dat China daardoor meer redenen krijgt om zelfredzaam te zijn.
Een voorbeeld daarvan is de telecomgigant Huawei, die al in 2019 geblokkeerd wordt. Daardoor kan het bedrijf onder meer geen chips meer kopen in de VS. Ook in Europa wordt het op alle vlakken tegengewerkt.
Het gevolg? ‘Huawei kocht vroeger de beste kwaliteit in de VS, Europa of Zuid-Korea, maar moet dat nu in China zelf gaan doen. Dat heeft een hele chipsindustrie in China gecreëerd.’
‘Al die startups die daar met chips bezig waren, hadden plots een klant. En daardoor gaat de innovatie en de kwaliteit van die chips omhoog. Het heeft alleen vijf tot zes jaar geduurd voordat we dit gemerkt hebben. Nu moet Europa zich heruitvinden om relevant te blijven.’
Beste tijd om te investeren
Is het game over voor Europa? ‘Nee, het is nu een van de beste momenten om in China te investeren. Dat is niet investeren om onze producten te dumpen in China. Dat gaat niet meer lukken.’
Met investeren bedoelt Coppens dus samen met de Chinezen gaan ontwikkelen voor de Chinese en de wereldmarkt. ‘China moet je niet zien als een grote markt met veel consumenten, maar als een gigantisch moeilijke markt waar je heel veel kan leren, heel veel talent kunt vinden en heel snel kunt schakelen.’
Europa moet tegelijkertijd stevige keuzes gaan maken, voor bepaalde sectoren en bedrijven. Prioriteiten stellen kan pijn doen, daarom moet er samen met alle landen in Europa worden gekeken naar waar de sterktes in de industrie zitten.
De steun wordt gegeven vanuit die sterktes, en niet om de boel overeind te houden. ‘Het mooiste voorbeeld voor mij is Airbus. Daar zijn we in staat geweest om met een aantal landen de beste technologische producten te bouwen van Europa. Dat moeten we opnieuw gaan doen’, vindt hij tot slot. ‘We moeten meer samenwerken, of meer gaan afzien, dat zijn de twee keuzes die we hebben.’
Lees ook: Het is hoog tijd voor een Europees moonshot-project
