Zestienjarigen bouwen een eigen business met AI-agents, marketingbureaus doen tachtig procent van hun werk met AI en sociale media barsten uit hun voegen van de posts over de volgende fantastische AI-tool. Ja, deze technologische revolutie zal groter zijn dan ooit, voorspellen experts in koor.
De stroom succesverhalen over AI gaat maar door. Wie zelf nog geen AI-agent heeft gebouwd, voelt zich bijna een Neanderthaler. Tijd voor een reality check. De adoptie van AI is volop bezig, maar het lijkt erop dat we met z’n allen in een echokamer zijn beland. Zes redenen om toch even uit de loop van dat algoritme te stappen.
#1 Experts zitten wel vaker fout
Het is ronduit seksistisch, maar Time magazine voorspelt in 1966 dat vrouwen nooit zullen vallen voor e-commerce. De reden: ‘online winkelen is weliswaar heel goed mogelijk, maar het zal mislukken, omdat vrouwen graag het huis uitgaan, graag producten in de hand nemen en graag van gedachten kunnen veranderen.’
Robert Metcalfe, de mede-uitvinder van ethernet, spreekt zich in 1995 in het tijdschrift InfoWorld smalend uit over het internet. Dat zal ‘binnenkort op spectaculaire wijze als een supernova exploderen en in 1996 catastrofaal instorten.’ Hij heeft later dat artikel ingeslikt, letterlijk.
De millenniumbug is er nog zo eentje. Die gaat over de software die geprogrammeerd is met jaartallen van twee cijfers. IT-experts vrezen dat computers het jaar 2000 interpreteren als 1900. Dat kan tot voedseltekorten leiden en zichzelf lancerende kernraketten. Edmund DeJesus, hoofdredacteur van BYTE, waarschuwt dat ‘Y2K een crisis is die zijn weerga niet kent in de geschiedenis van de mensheid’.
Googles cofounder Sergey Brin voorspelt in 2012 dat zelfrijdende wagens in 2017 overal gemeengoed zullen zijn. Vandaag zijn ze wel op de weg, maar vooral in de VS en China. Voor Europese steden met veel meer voetgangers, fietsers en kronkelige straatjes zullen ze nog wel wat meters moeten maken.
#2 Claims van big tech hebben een doel
Big tech belooft gouden bergen, maar wie betaalt daarvoor? Generatieve AI is gewoon een verdienmodel en daar zit een krachtige marketingmachine achter. Deze bedrijven lanceren het ene na het andere rapport waarin wordt ‘bewezen’ dat AI opgang maakt in de boardroom, op de werkvloer, nou ja, overal.
Zelfs doemscenario’s worden met veel tamtam de wereld in gesmeten. Sam Altman, cofounder en ceo van OpenAI, heeft iedereen in april nog op stang gejaagd. Hij waarschuwt in een essay dat het nu echt keihard gaat. Dat superintelligentie zal zorgen voor grootschalig banenverlies, cyberaanvallen, sociale onrust en machines die de mens niet kan beheersen.
Zet daar gerust vraagtekens bij. Daarmee dekken deze ceo’s zich niet alleen in, ze jagen ook de waardering van hun bedrijven omhoog. Ze pompen honderden miljarden in de technologie en in de infrastructuur. En daar worden beleggers nerveus van. Met dit soort uitspraken houden ze die zenuwen nog even in bedwang.
AI-hoogleraar Eric Postma, Universiteit Tilburg, heeft nog geen glimp van superintelligentie gezien. Hij vindt de claims ‘hoogdravend en overdreven’ en verwijt de techjongens vooral supermarketing. Ook AI-godfather Yann LeCun gelooft er niet in. Claude en ChatGPT zijn nog zo beperkt, ze zijn ‘niet eens slimmer dan een kat’.
Lees ook: AI laat de omzet exploderen, maar kost Google, Microsoft en Amazon wel 725 miljard
#3 Kloof tussen wat zou kunnen en wat wordt gedaan
Het blijft onduidelijk hoe het gebruik van AI zich vertaalt naar het vervangen van het echte werk. Anthropics eigen onderzoek laat alvast een flinke kloof zien tussen perceptie en realiteit.
Theoretisch kan hun chatbot Claude 94 procent van de taken in de categorie computer & wiskunde overnemen. De praktijk laat 33 procent zien, en dat is dan nog de hoogste scorer. Zo’n zelfde verhouding geldt voor de categorie administratie en kantoor.
De Remote Labor Index doet een poging om te zien in hoeverre AI-agents het werken op afstand kunnen overnemen. Daar zitten namelijk al veel geautomatiseerde taken tussen en dat zou dus een eitje moeten zijn voor AI. De meest geavanceerde AI, Opus 4.6, komt aan 4,17 procent, GPT 5.2 komt aan 2,5 procent en Gemini 3 Pro aan 1,25 procent.
‘Dit toont aan dat hedendaagse AI-systemen er niet in slagen het overgrote deel van de projecten af te ronden op een kwaliteitsniveau dat door opdrachtgevers zou worden geaccepteerd.’
#4 Veel ontslagen zijn niet gelinkt aan AI
De cijfers zijn indrukwekkend. Microsoft ontsloeg vorig jaar 15.000 medewerkers, Amazon 30.000 in de laatste zes maanden en Meta rekent dit jaar op het schrappen van 14.000 banen. Volgens Layoffs.fyi zijn er dit jaar al meer dan 92.000 banen gesneuveld bij 102 techbedrijven.
Daarbij wordt vaak verwezen naar AI dat deze werknemers nu gaat vervangen. Vaker is er sprake van AI washing. Bedrijven gebruiken het als een handig excuus voor problemen op de arbeidsmarkt, het teruglopen van de vraag en de stijgende kosten. AI doet het altijd beter als verhaal dan financieel geworstel vanwege economische omstandigheden.
Marc Andreessen, bekend durfkapitalist en een fervent voorstander van AI, zei het laatst nog tegen Fortune. ‘Grote bedrijven hebben 25 tot 75 procent te veel personeel en AI is het silver bullet excuus om de bezem erdoor te halen.’ AI is ook nog niet goed genoeg, gaat hij verder, ‘om ook maar één van de banen in te vullen die nu worden geschrapt’.
‘Het is gemakkelijk om de effecten van generatieve AI te verwarren met een verzwakking van de arbeidsmarkt’, zegt Ryan Nunn tegen The Guardian. Hij is onderzoeksdirecteur bij het Budget Lab van Yale University, dat onderzoek doet naar de impact van AI op banen. ‘Ook nu de arbeidsmarkt blootstaat aan AI zien we echt geen grote verschillen.’
Lees ook: Startersbanen verdwijnen razendsnel, maar Gen Z vindt een uitweg
#5 Bijna niemand is er echt goed in
Google en Ipsos hebben zich recent nog gebogen over hoe AI wordt geadopteerd op de werkvloer. Daarvoor hebben ze ruim 4500 werknemers en 1500 managers ondervraagd. Wat blijkt: 40 procent van de werknemers gebruiken AI-tools, maar slechts 5 procent noemt zich AI-vaardig.
Dat wil zeggen: ze gebruiken wekelijks AI op acht of meer verschillende manieren (schrijven, analyses, leren en dergelijke). Anderen in deze groep zeggen dat ze hun werk al min of meer hebben georganiseerd rond AI.
Ongeveer 35 procent behoort tot de AI-ontdekkers. Deze werknemers gebruiken AI op een fragmentarische, ad-hoc manier. Denk aan het schrijven van een beleefde e-mail, het samenvatten van een pdf of het opvragen van een idee. Veel impact op hun werk heeft het niet.
Het is nog maar de vraag of het aantal AI-vaardigen snel zal groeien, want slechts 14 procent van de bedrijven zorgt voor opleidingen in AI-gebruik.
#6 De winst valt tot nu toe tegen
Recent onderzoek van het National Bureau of Economic Research onder bijna 6.000 leidinggevenden in de VS, Europa en Australië laat zien dat het wel meevalt met die productiviteitswinst die AI belooft.
Bijna 70 procent van de bedrijven maakt actief gebruik van AI-tools, maar negen op de tien managers zien geen impact op de productiviteit. Voor de komende drie jaar voorspellen ze een winst op de productiviteit van 1,4 procent.
Ook pijnlijk, het MIT-rapport van vorig jaar waarin wordt gesteld dat 95 procent van de pilots met generatieve AI faalt. Ze leveren geen meetbaar rendement op. Het probleem zit niet zozeer in de tools, maar in hoe de organisaties ermee omgaan.
Zelfs zakenbank Goldman Sachs ziet ‘nog steeds geen significant verband tussen productiviteit en de invoering van AI op macro-economisch niveau’. Dat schrijft senior econoom Ronnie Walker in een recent rapport waar Fortune over bericht. De enige twee takken van sport waar wel productiviteitswinst wordt gezien – met 30 procent – zijn klantenservice en softwareontwikkeling.
Ongeveer zeven op de tien leidinggevenden van de 500 S&P-bedrijven spreken tijdens de presentaties van kwartaalresultaten over AI, valt Walker op. Slechts 10 procent kan de impact ervan op concrete toepassingen in cijfers uitdrukken. En dan blijft er nog maar 1 procent over die de impact ook echt kan laten zien in de winstcijfers.
Lees ook: De vraag die elke toezichthouder moet stellen over AI
