Hij was acht, misschien negen jaar oud, toen hij in een bioscoop in de buitenwijken van Parijs 2001: A Space Odyssey zag. Het zette zijn wereld op zijn kop.
HAL 9000, de koelbloedige boordcomputer die zijn bemanning vermoordde en in het duister van het heelal sprak met de stem van de rede. Hoe werkte zoiets? Hoe kon een machine denken? En vooral, hoe kon een mens dat nabootsen?
Yann LeCun liep met een tollend hoofd de bioscoop uit en is sindsdien op zoek naar het antwoord. Meer dan vijftig jaar later haalt hij een enorme som geld op om die vraag definitief te beantwoorden.
AMI Labs
LeCun richtte nog geen drie maanden terug Advanced Machine Intelligence Labs (AMI, uitgesproken op z’n Frans) op. Deze week deelde de 65-jarige Fransman zijn eerste wapenfeit. In een eerste financieringsronde heeft hij meer dan een miljard dollar opgehaald.
Het is de grootste Europese seed-financiering ooit. Het geld komt van een bonte verzameling investeerders als Nvidia, het fonds van Amazon-oprichter Jeff Bezos, het Singaporese staatsinvesteringsfonds Temasek en Toyota Ventures. Waardering: 3,5 miljard dollar. De kersverse startup telt nu twaalf medewerkers, verdeeld over kantoren in Parijs, New York, Singapore en Montreal.
‘We lijden aan domheid’
In Silicon Valley groeit de opwinding over de steeds betere prestaties van grote taalmodellen als ChatGPT, Gemini en Claude. LeCun is al jaren minder enthousiast. Ze zijn nuttig, die taalmodellen, maar fundamenteel beperkt, is zijn opvatting. Ze praten honderduit, zonder te begrijpen wat ze zeggen.
‘We have not even the beginning of a system that is smarter than a house cat’, schreef hij in 2024 op X.
Oké, de taalmodellen zijn sindsdien flink verbeterd, maar zijn overtuiging blijft onveranderd: echte intelligentie begint niet bij taal. Die begint bij de wereld.
Lees ook: Barst de AI-bubbel? ‘Sam Altman kan de wereldeconomie voor 10 jaar laten instorten’
LeCun groeide als kind op met modelvliegtuigen en speelde blaasinstrumenten. Waaronder de krummhorn, een ‘raar renaissanceinstrument’, vertelde hij onlangs aan Financial Times. Zijn vader, een luchtvaartingenieur, had hem geleerd dat je dingen begrijpt door ze te bouwen.
Tijdens zijn ingenieursopleiding raakte hij gefascineerd door een debat tussen de taalkundige Noam Chomsky en de psycholoog Jean Piaget over de vraag of intelligentie aangeboren is of aangeleerd. ‘Ik ga er geen vrienden mee maken’ zei LeCun, ‘maar ik dacht: alles wat Chomsky zei, kan onmogelijk waar zijn. Intelligentie gaat over leren.’
De man achter het moderne AI
LeCun is een van de drie ‘godfathers’ van de moderne kunstmatige intelligentie, samen met Geoffrey Hinton en Yoshua Bengio. In 2018 wonnen ze de Turing Award, de Nobelprijs van de informatica, voor hun onderzoek naar neurale netwerken en deep learning.
De technologie die het drietal in de jaren tachtig en negentig ontwikkelde, vormt de basis van alle generatieve AI die het grote publiek nu kent via chatbots als ChatGPT en Gemini.
Als onderzoeker bij het legendarisch industrieel onderzoekscentrum Bell Labs in New Jersey bouwde LeCun zogenaamde convolutionele neurale netwerken (CNN’s). Banken gebruikten die om cheques te lezen. Zijn toenmalige baas Larry Jackel vertelde hem bij zijn start: ‘Je wordt bij Bell Labs niet beroemd door geld te besparen.’ Die woorden knoopte hij in zijn oren.
Meta
In 2014 nodigde Mark Zuckerberg hem thuis uit voor een diner (kip met witte wijn, bereid door een privéchef) om hem te strikken voor een nieuw AI-onderzoekslab bij Facebook.
LeCun ging akkoord, maar eiste dat hij zijn werk aan de NYU mocht voortzetten, niet naar Californië hoefde te verhuizen en het onderzoek openbaar zou blijven. Zuckerberg ging akkoord. En ‘money was clearly not going to be a problem’, blikte LeCun later terug.
Hij zou tot de herfst van 2025 aanblijven als hoofd van Meta’s AI-lab en trok na zo’n elf jaar enigszins gefrustreerd de deur achter zich dicht.
Lees ook: Anthropic-oprichter Dario Amodei slaat alarm: ‘We zijn nog niet volwassen genoeg voor AI’
Nog vóór ChatGPT in 2022 de wereld veroverde, beschikten grote AI-labs zoals die van Meta al over werkende prototypes van vergelijkbare technologie. Alleen kozen ze ervoor die niet op de markt te brengen. De plotselinge opmars van OpenAI sloeg bij Meta in als een bom.
In reactie daarop gooide het bedrijf het roer abrupt om. Er werd gehaast een eigen taalmodelstrategie uitgerold onder de naam LLaMA en een nieuwe GenAI-afdeling opgericht. Fundamenteel onderzoek moest plaatsmaken voor snelle productontwikkeling en zichtbare resultaten op de korte termijn.
LeCun is er kritisch over: ‘We hadden volop nieuwe ideeën. ‘Cool stuff’ die ze zouden moeten implementeren. Maar in plaats daarvan kozen ze voor de veilige, bewezen weg. Als je dat doet, raak je achterop.’
Toen taalmodel LLaMA 4 in april 2025 werd uitgebracht, werd het intern als een ‘flop’ beschouwd. En om dat te verdoezelen werd er geknoeid met de prestatiescores. Zuckerberg verloor het vertrouwen in zijn generatieve AI-team en haalde er flink de bezem door. In november nam ook LeCun afscheid, na meer dan tien jaar.
De wereld modelleren
Met AMI wil LeCun iets fundamenteel anders doen dan de rest van de AI-industrie. Geen chatbots die tekst genereren, maar AI-modellen die de fysieke wereld begrijpen. Zogenoemde wereldmodellen die leren van videobeelden en ruimtelijke data, die kunnen redeneren, plannen en een geheugen hebben. De technische basis is een architectuur die LeCun bij Meta ontwikkelde onder de naam V-JEPA.
Zijn uitleg over hoe zo’n model werkt: ‘Als ik je knijp, voel je pijn. En de volgende keer dat ik mijn arm naar de jouwe beweeg, deins je terug. Dat is voorspelling, en de emotie die het oproept is angst.’
Het model leert niet alleen patronen herkennen, maar begrijpt oorzaak en gevolg en past zijn gedrag aan op basis van eerdere ervaringen.
Het eerste jaar besteedt AMI volledig aan onderzoek en ontwikkeling. De focus ligt op sectoren die afhankelijk zijn van een nauwkeurig begrip van de fysieke wereld, zoals de auto-industrie, lucht- en ruimtevaart, robotica en de farmaceutische industrie.
In plaats van een praatgrage chatbot moet dit leiden tot een realistisch model van bijvoorbeeld een vliegtuigmotor, met als doel die efficiënter en betrouwbaarder te laten werken. Nabla, de Franse healthtech-startup met AMI’s nieuwe ceo Alexandre LeBrun aan het hoofd, wordt het eerste partnerbedrijf.
‘Het is een zeer ambitieus plan,’ erkende LeCun zelf tegenover Wired. Maar hij haalde eerder zijn gelijk, terwijl de rest van de wereld hem geen stuiver gaf voor zijn ideeën. Deep learning werd decennialang afgedaan als kansloos. Nu vormt het de basis van de gehele AI-industrie.
Open en vrij
LeCun is fervent voorstander van opensource AI. Bij Meta drong hij erop aan. Die filosofie zet hij voort bij AMI.
De reden is deels ideologisch. AI is te krachtig om in handen te zijn van één enkel bedrijf, vindt hij. ‘Ik denk niet dat iemand van ons – ik of Dario Amodei, Sam Altman of Elon Musk – het recht heeft om namens de maatschappij te bepalen wat een goed of slecht gebruik van AI is.’
LeCun komt het beste tot zijn recht als hij vrijheid heeft; om te denken, te schrijven en te provoceren. Een rol als ceo binnen zijn eigen startup was daarom op voorhand uitgesloten. ‘Ik ben een wetenschapper, een visionair. Ik kan mensen inspireren om aan interessante dingen te werken. Maar ik ben geen ceo. Daarvoor ben ik te ongeorganiseerd, en te oud.’
Nadat zijn vertrek bij Meta bekend werd, was Emmanuel Macron er als de kippen bij om hem een appje te sturen. LeCun wil niet zeggen wat erin stond, maar laat wel doorschemeren dat de Franse president in zijn nopjes was over de sterke band van zijn nieuwe ‘wereldbedrijf’ met Frankrijk.
Het hoofdkantoor van AMI staat in Parijs, en dat is geen toeval. Gevraagd naar wat zijn nalatenschap moet zijn, antwoordt hij zonder aarzelen: de hoeveelheid intelligentie in de wereld vergroten. ‘Met meer intelligentie is er minder menselijk lijden, worden er rationelere beslissingen genomen en begrijpen we de wereld beter.’
Met een miljard dollar op zak wil de man die de moderne AI mede uitvond, haar opnieuw uitvinden. Op zijn eigen voorwaarden, in zijn eigen stad.
Lees ook: Max Welling (CuspAI): ‘Ik voel de verantwoordelijkheid om Europa op de kaart te houden’
