Peter Hinssen gaat er met gestrekt been in. ‘Het jaarlijkse budget heeft totaal geen nut meer, dat is een sarcastisch ritueel. Waarin mensen heel veel fake news in Excel steken, en dat wordt geconsolideerd. Vandaag hebben de meeste bedrijven hun jaarbudget al door het toilet gespoeld.’
Onzekerheid is de nieuwe norm. Al zes jaar op rij worden bedrijven geconfronteerd met de ene crisis na de andere. Van pandemie naar ChatGPT, van oorlog in Europa naar oorlog aan de benzinepomp. Hinssen noemt het een ‘multidimensionale uitdaging, waar we op een andere manier naar moeten leren gaan kijken’.
Heilige Drievuldigheid
Niemand die meer begrip heeft voor onzekerheid, de founder van Nexxworks heeft er vorig jaar nog een boek aan gewijd: The Uncertainty Principle. Hij geeft er les over aan de London Business School en reist de wereld rond met zijn keynotes. Zijn boodschap: de oude tijden komen nooit meer terug, deal with it.
Ondertussen worden managers nog altijd opgeleid in oude instrumenten en modellen, maar die systemen zijn niet meer relevant. Wat er dan wel nodig is? De innovatie- en leiderschapsexpert omschrijft dat als de heilige Drievuldigheid. ‘Anticiperen, de vaardigheid om vroege signalen op te pikken en te interpreteren. Agility, gigantisch wendbaar zijn. En resiliëntie, de veerkracht die nodig is als het even fout gaat.’
Hinssen pleit daarnaast voor een wederopstanding van het scenariodenken. Verschillende scenario’s maken voor de toekomst, voor wat als? Dat heeft Shell gered van de oliecrisis in de jaren zeventig, ook een enorm turbulente tijd, geeft hij aan.
AI als levensbloed
Natuurlijk kan hij zich heel goed voorstellen dat ceo’s in crisistijd innovatie op de onderste plank leggen. ‘Het is ook een hele moeilijke periode, want er komt een totale herverkaveling aan van het werkveld. De impact van AI is de meest ingrijpende die wij in ons leven gaan meemaken.’
Hoe ingrijpend, dat blijkt onder meer uit de move van Twitter co-founder Jack Dorsey bij zijn fintech Block. Dorsey heeft in februari bijna de helft van zijn 10.000 medewerkers ontslagen en schakelt over naar AI. In de brief aan de aandeelhouders legt hij uit dat innovatie het levensbloed is. Dat hij een kleiner, sneller en wendbaarder bedrijf wil, powered by AI.
In Europa klinkt steeds vaker een ander geluid. Concurreren met OpenAI, Anthropic of DeepSeek is zinloos. ‘Waarom zouden we investeren in infrastructuur, vroeger kochten we ook onze mainframes van IBM’, citeert Hinssen. ‘Maar dit is toch wat anders. Dit is zo fundamenteel verankerd met onze eigen informatie, onze eigen content, onze eigen cultuur en waarden. We mogen dit nooit opgeven.’
Moonshot voor Europa
Er zit voor Europa echt nog een moonshot in AI en robotica. Al weet hij niet precies waar, maar de combinatie ervan biedt kansen. ‘Als we over twintig jaar concluderen dat de meeste Europese bedrijven een AI van het Amerikaanse OpenAI hebben en robots van het Chinese Unitree, dan hebben we de boot echt gemist.’
Toch blijft Hinssen een pathologische optimist. Hij ziet kansen genoeg voor Europese bedrijven, met uitzondering van de zware en energie-intensieve industrie. De gezondheidssector in Europa is heel sterk, dankzij een stevige basis van wetenschappers, zorgprofessionals en farmabedrijven, geeft hij een voorbeeld.
Landbouw is iets waar meer op kan worden ingezet. ‘We hebben veel landbouwkennis en -capaciteiten. Dat is misschien niet zo sexy als een nieuw taalmodel ontwikkelen. Maar gebruik die technologie dan om de wereld te transformeren.’
Dit zijn de voorlopers in innovatie
De Innovatie300 (I300) is een nieuw jaarlijks reputatieonderzoek van MT/Sprout naar de meest innovatieve bedrijven van Nederland, in de ogen van zakelijke beslissers. Het onderzoek is verricht in samenwerking met het Amsterdam Centre for Business Innovation van de Universiteit van Amsterdam.
De I300 is net verschenen en biedt een overzicht van de 300 voorlopers in innovatie, totaal en uitgesplitst naar bedrijfscategorie. Naast de onderzoeksresultaten vind je in de special grote interviews met voormalig ASML-topman en kabinetsfluisteraar Peter Wennink en de Vlaamse techdenker Peter Hinssen, een overzicht van de innovatiehotspots van ons land en 95 mijlpalen in ruim 100 jaar Nederlandse innovatie.
Reken niet op de politiek
Al even enthousiast is hij over de jonge startups in Europa. Maar als die willen schalen, is Europa het eerste struikelblok, met 27 lidstaten en 27 sets van regels. ‘Jammer genoeg hebben wij heel weinig beleidsmakers die deze urgentie verstaan, en de wil hebben om daar iets aan te doen.’
Het is fout om te hopen dat de politiek ons gaat redden, voegt hij eraan toe. Vergeet een magische transformatie van de Europese instanties in onverslaanbare kampioenen van groei en innovatie. Hinssen rekent juist op de kracht van de bedrijven om het verschil te maken. ‘De Roches en de Unilevers moeten deze rol gaan spelen.’
Unilever is al heel innovatief bezig, die doen ongelooflijke dingen op de campus in Wageningen, weet hij. ‘Alleen moeten we dat nog meer schalen en nog meer durven. De Europese bankensector is gezonder dan ooit, maar waar is de ambitie? Er zijn hele grote spelers in China en in de Verenigde Staten. Maar in Europa hebben we nog altijd dat gefragmenteerde lokale netwerk van relatief kleine bankjes.’
Die rol houdt ook in dat ceo’s moeten stoppen met alleen hun eigen straatje te vegen om zo een mooie bottom line voor te leggen. Zij moeten dat industriële weefsel opnieuw invullen. Er is een groot verschil tussen een bedrijf leiden en een grotere droom hebben. De ceo van supermarktketen Walmart, runt niet alleen een bedrijf, die geeft Amerika te eten. Zijn verantwoordelijkheid is groter dan winst maken. ‘Daar moeten wij in Europa ook over nadenken. Hoe kunnen wij die rollen groter maken?’
Nieuwe globale orde
De huidige geopolitieke situatie duwt iedereen steeds harder met de neus op de feiten. De urgentie kan niet meer ontweken worden. ‘Er komt een herglobalisatie aan, een nieuwe globale orde. We zitten midden in een koude oorlog op het vlak van technologie tussen de VS en China. In Silicon Valley praat niemand meer over Europa, ze zijn alleen maar bezig met de ontwikkelingen in China.’
Zo heeft durfkapitalist Andreessen Horowitz in Silicon Valley in januari nog 15 miljard dollar opgehaald voor onder meer zijn fonds American Dynamism. Dat positioneert zich op een manier die Europa nooit zou durven. Hinssen citeert uit het persbericht: ‘In deze tijd van enorme technologische kansen is het voor de mensheid van cruciaal belang dat Amerika wint.’
Heel extreem, voegt hij eraan toe, maar het militaire verhaal wordt wel gekoppeld aan innovatie. De vorige Koude Oorlog, tussen Rusland en de VS, heeft gezorgd voor het internet, de gsm, gps, zelfrijdende wagens, somt hij op. Vandaag noemt Anduril van Palmer Lucky zich de nummer 1 in de VS op het vlak van AI-wapens. Zij maken AI-drones, torpedo’s, zelfs gevechtsvliegtuigen zonder piloot. Dat bedrijf haalt miljarden binnen aan funding en contracten met Defensie.
‘Lucky zegt letterlijk dat er een nieuwe oorlog is tussen de VS en China. En dat hij wil tonen dat je oorlog op een andere manier kunt voeren. Ondertussen hopen wij in Europa nog altijd dat dit niet waar is. Dat het een tijdelijke gekte is, maar volgens mij is dit juist het begin van een bar fight. Zo eentje waarvan je weet dat het niet goed afloopt.’
Lees ook: De ‘War King’ van Silicon Valley levert AI-wapens aan het Amerikaanse leger
Meer doen met China
Niet dat Europese bedrijven nu de deur moeten sluiten voor de VS, maar China mag meer op de radar komen. ‘Bedrijven hebben dat wel door, maar tegelijkertijd heerst daar nog een enorme koudwatervrees. Dat is ons ook jarenlang ingelepeld.’
Zo dacht iedereen in Zweden bij de overname van Volvo door het Chinese Geely in 2010 dat dit het einde was. Ford, de Amerikaanse eigenaar, had het bedrijf al bijna over de rand geduwd, en dit wordt het laatste zetje. Ze komen de machines halen, die brengen ze naar China om een goedkope versie van Volvo te gaan produceren.
Het pakte anders uit. Geely heeft de Zweedse creativiteit, design en veiligheid gecombineerd met de Chinese schaal en kapitaal. Daardoor heeft Volvo zich kunnen opwerken tot een geslaagd luxemerk. ‘Ik zeg niet dat China de enige oplossing is, maar we gaan wel veel meer open moeten staan voor die nieuwe wereldorde.’
Hinssen bezoekt beide landen zelf ook elk jaar om een vinger aan de pols te houden. ‘Als ik een week in Silicon Valley ben, dan denk ik wauw. Maar als ik een week in China ben, dan denk ik wauw, wauw, wauw. Het gaat daar zo hard, die drive is enorm. Hoe de fabrieken in China nu in een razend tempo geautomatiseerd worden. Dat is echt make China great again.’
De Chinese overheid is en blijft enorm bemoeizuchtig, maar tegelijkertijd heeft die een langetermijnvisie gericht op een verouderende bevolking en het in stand houden van de middenklasse. Daar worden innovatie, robotisering en automatisering voor ingezet. ‘Op een schaal en samenhang die ik nog weinig gezien heb. Voor dezelfde challenges die wij hebben in Europa. Niet naar Azië kijken, kunnen we kunnen ons echt niet permitteren.’
Uitdaging voor leiderschap
Europa heeft in het verleden wel degelijk bewezen dat het enorme uitdagingen aankan. Met de Concorde, het supersonische vliegtuig dat de Fransen samen met de Britten bouwden. Airbus, dat ondanks de Europese fragmentatie, is uitgebouwd tot een wereldspeler. ‘Het gaat om het gevoel dat we ons engineeringtalent samen kunnen brengen, we can make it work.’
Europa mag best wat meer geloven in zichzelf. ‘Dat geloof spat In de VS van de muren af. Datzelfde geldt voor China, waar ze van westerlingen echt niets meer te leren hebben. Wij hebben dat geloof in onszelf verloren. Als we dat kunnen terugvinden, dan is dat de hefboom die we nodig hebben.’
Toch is optimisme niet genoeg, innovatie smeekt om leiderschap met lef. Zijn held op dit vlak is Doug McMillon, die net ceo af is van Walmart. Zijn boodschap aan het grootste bedrijf van de wereld, was vanaf het begin kraakhelder: ‘Red alert. Als wij blijven doen wat we altijd gedaan hebben, dan zijn we dood.’
Amazon maakte het toen de fysieke winkels knap lastig, maar McMillon had in China gezien hoe in korte tijd de hele sector was omgeploegd. ‘Dat zijn de leiders die je nodig hebt. Mensen die de urgentie zien en durven uitdagen wat altijd de norm is geweest. Daarbij moeten ze mensen mee kunnen nemen in hun verhaal, zonder ze bang te maken. Dat leiderschap is zo ontzettend moeilijk, maar het is vandaag belangrijker dan ooit.’
Lees ook: Dealen met de onzekerheidsepidemie: ‘Sturen op principes geeft leiders meer houvast’
