Management Team doet elk jaar onderzoek naar de beste ict-dienstverleners op de Nederlandse markt. Dit jaar heeft online marktonderzoekbureau MWM2 uit Amsterdam in opdracht van Management Team dit onderzoek uitgevoerd. De onderzoeken vonden plaats van eind maart tot en met de tweede week van april 2010.
Voorwaarde deelname
Om mee te doen aan het onderzoek dienden de deelnemers een leidinggevende functie te hebben en (mede)beslissingsbevoegd te zijn op ict-gebied. Alleen dan kreeg men hierover vragen te beantwoorden.
Uitleg onderzoek
In totaal hebben 613 leidinggevenden/beslissers vragen beantwoord op diverse ict-vakgebieden. Men kon een beoordeling geven over 10 ict-vakgebieden waarover men beslissingen neemt.
MWM2 heeft de deelnemers gevraagd dienstverlener(s) aan te vinken die zij wilden aanbevelen aan collega-beslissers. Vervolgens zijn een zestal kenmerken over de gekozen dienstverleners (maximaal 3) voorgelegd met de vraag waarin de betreffende dienstverleners vooral uitblinken.
Deze kenmerken zijn: oplossen klachten, flexibiliteit, tijdsplanning, budgetbewaking, prijs-kwaliteitverhouding en tot slot inhoudelijke kennis.
De dienstverlener die binnen een vakgebied het vaakst werd gekozen, is de beste dienstverlener in die betreffende sector. De deelnemers konden per vakgebied kiezen uit een vooraf samengestelde groep ondernemingen inclusief een ‘anders, namelijk’-optie waarin men zelf een onderneming kon invullen. De samenstelling is door ICT~Office in samenwerking met de redactie van Management Team tot stand gekomen.
Bij het onderzoek is gebruik gemaakt van eigen bestanden van Management Team aangevuld met respondenten uit een accespanel.
RAMageddon: zo maakt AI je volgende laptop en smartphone honderden euro’s duurder
De onstilbare chiphonger van AI zorgt voor een wereldwijd tekort aan geheugenchips. Dat zorgt voor een prijsexplosie die nu ook Apple laptops en spelcomputers fors duurder maakt. Wen er maar aan, zeggen analisten, want het wordt allemaal nog veel duurder.
Het blijft wennen. Als koper van een laptop of smartphone was je gewend dat die apparaten elk jaar meer rekenkracht en meer geheugen boden voor ongeveer hetzelfde geld.
Apple ziet zich nu gedwongen dat om te draaien. Het vraagt sinds vorige week méér geld voor laptops waar onder de kap weinig of niets aan is veranderd. De Macbook Pro van 2.229 euro is exact dezelfde als het ding dat een paar dagen eerder nog 300 euro goedkoper was. Ook de razend succesvolle budgetserie MacBook Neo is 100 euro duurder geworden en ging van 599 naar 699 euro. De iPad werd zelfs 30 procent duurder: van 389 euro/voor 509 euro.
RAMageddon slaat toe
Nu voelen consumenten pas goed de gevolgen van wat Amerikanen al smakelijk ‘RAMageddon’ of ‘RAM-pocalypse’ noemen (RAM staat voor random access memory). Een enorm tekort aan geheugenchips drijft de prijzen op, pc- en gadgetfabrikanten worstelen daardoor met hoge kosten die onvermijdelijk tot hogere eindprijzen moeten leiden. In sommige gadgets is de kostprijs van het geheugen al hoger dan de totale verkoopprijs.
Dat Apple, met al zijn inkoopkracht een wereldkampioen in het regisseren van zijn toeleveringsketen, komt met een prijsverhoging is veelzeggend. Op dezelfde dag dat Apple zijn prijzen verhoogde, maakte Microsoft bekend dat zijn Xbox-spelcomputer 100 tot 150 dollar duurder wordt. De topversie met 2 terabyte geheugen is niet eens meer te koop. Eerder hadden concurrenten Sony (PlayStation 5) en Nintendo (Switch 2) al aangekondigd dat hun spelconsoles duurder zouden worden.
AI is de boosdoener
Ook Dell, HP, Lenovo en Asus hebben prijzen verhoogd of de hoeveelheid geheugen in hun producten verminderd. Inmiddels maken geheugenchips eenderde van de prijs van een laptop uit, en moeten we er rekening mee houden dat de simpele schoollaptop van 500 euro in 2028 niet meer bestaat.
Boosdoener is – dat valt wel te raden – AI. Althans, de gigantische investeringen in de datacenters waarin OpenAI, Anthropic, Google en de rest hun AI-modellen laten draaien. Dat Nvidia stinkend rijk wordt van de grafische chips voor AI-fabrieken is wel bekend. Maar geavanceerde geheugenchips die enorme hoeveelheden data kunnen opslaan en snel serveren zijn even onmisbaar in de AI-revolutie.
AI-chips krijgen voorrang
Terwijl big tech honderden miljarden uitgeeft aan de bouw van datacenters, proberen de chipmakers ze zo goed mogelijk te bedienen met de snelle geheugenchips van het type HBM (high bandwidth memory). Die bestaan uit meerdere lagen en verbruiken daardoor ongeveer 3 keer meer basismateriaal – wafers – dan conventioneel geheugen.
Er zijn eigenlijk maar drie grote leveranciers, Samsung, SK Hynix en Micron. Samen zijn ze goed voor meer dan 90 procent van de markt en zij geven voorrang aan de chips met hogere marges. Micron meldde al in december plompverloren dat het stopt met het maken van chips voor de consumentenmarkt. Daardoor zijn er minder wafers over voor de doorsnee chips in onze telefoons, laptops, auto’s en wat al niet.
Tot 2027 nog hogere prijzen
De wet van vraag en aanbod heeft intussen zijn werk gedaan. DRAM-chips (dynamic random access memory) die als werkgeheugen dienstdoen en de SSD-variant waarop we data opslaan, werden sinds afgelopen herfst al 3 tot 4 keer zo duur, maar volgens een rapport van Gartner en investeerder Jefferies gaan de prijzen de komende kwartalen nog doodleuk met 30 tot 50 procent omhoog. Tot eind 2027 rekenen ze met een plus van 150 tot 205 procent.
Tja, het aanbod past zich duidelijk niet snel genoeg aan aan de vraag. Het bouwen en operationeel krijgen van een fabriek voor geheugenchips duurt dan ook twee tot drie jaar – als de grote fabrikanten al toekomen aan iets anders dan dat zo gevraagde geavanceerde geheugen voor AI-berekeningen. Tot overmaat van ramp zat de chipmarkt in 2023 in een dal, waardoor juist in die periode veel minder nieuwe fabrieken werden gepland.
Rechtszaak tegen grote drie
De chipcrisis kent niet alleen verliezers. Zuid-Korea zag zijn export vorige maand spectaculair stijgen, met 70 procent tot ruim honderd miljard dollar, vooral dankzij de explosief gestegen handel in geheugenchips. Deze week toonden Samsung en SK Hynix hun goede wil. Samen met de Zuid-Koreaanse overheid investeren ze 590 miljard dollar in nieuwe fabrieken, genoeg om de productiecapaciteit van het land nog eens te verdubbelen.
Dat gebaar van goede wil kwam nét te laat voor een paar particulieren en kleine pc-bedrijven die juridische actie ondernemen tegen de grootste drie chipmakers. In Californië worden ze aangeklaagd voor het moedwillig en in overleg beperken van de productie en het opschroeven van hun prijzen, iets wat al sinds 2022 aan de gang zou zijn.
Voordat de rechter aan een beoordeling toekomt, zijn de prijsstijgingen misschien al voorbij. Maar of ze na 2027 zullen dalen, daarin hebben analisten een hard hoofd. Misschien is er nóg een winnaar temidden van alle chip-ellende. Duurdere laptops en smartphones kunnen leiden tot uitgestelde aankopen en een impuls geven aan de markt voor tweedehands apparaten. Voor de aarde is wat minder e-waste meer dan welkom.
Deze startup uit de VS zoekt $350 miljoen om het hart van ASML’s chipmachine te vervangen
ASML bouwt de enige machines ter wereld waarmee de meest geavanceerde chips worden gemaakt. Een Amerikaanse startup denkt een cruciaal onderdeel te kunnen verbeteren. Is dat een bedreiging of juist een kans voor de grootmacht uit Veldhoven? 4 vragen.
ASML's chipmachines gebruiken EUV-licht om microscopisch kleine ontwerpen op wafers te printen. Foto: ASML
1. Wat is er volgens xLight mis met de lichtbron die ASML gebruikt?
xLight-oprichter Nicholas Kelez ontwikkelt een alternatief voor een onmisbaar onderdeel in de machines van ASML: de lichtbron. Voor zijn meest geavanceerde machines gebruikt de chipmachinefabrikant extreem ultraviolet licht (EUV). Dat wordt gegenereerd via een proces dat laser-produced plasma wordt genoemd.
Dat gaat zo. In een vacuümkamer worden aan een stuk door minuscule druppeltjes tin afgeschoten, 50.000 keer per seconde. Die druppeltjes worden met lasers platgeslagen en tot ontploffing gebracht. Bij deze ‘mini-supernova’s’ worden fotonen uitgezonden met een golflengte van 13,5 nanometer (een miljoenste van een millimeter), het EUV-licht.
Dat licht wordt via een serie spiegels het lithografiesysteem in gestuurd, waar het wordt gebruikt om patronen op een chip te ‘printen’.
Klinkt ingewikkeld? Dat is het ook. Het kostte ASML meer dan vijftien jaar voordat het systeem betrouwbaar genoeg was voor commerciële chipproductie. Het is de enige partij ter wereld die deze EUV-lithografiemachines kan maken, die op hun beurt weer essentieel zijn voor de productie van de meest geavanceerde (AI-)chips.
xLight-oprichter Kelez is ervan overtuigd dat de lichttechnologie die ASML gebruikt tegen grenzen aanloopt. Hoe kleiner de patronen, hoe meer transistors – de kleinste bouwstenen – er op een vierkante centimeter kunnen worden gedrukt. En hoe meer transistors, hoe krachtiger en efficiënter de chip wordt. Dat is belangrijk voor het zware rekenwerk dat nodig is voor AI-modellen. ASML heeft er dus baat bij om ‘fijnere lijntjes’ te tekenen.
Dat kan door het EUV-licht met grotere spiegels scherper te ‘focussen’, waarop ASML nu inzet. Volgens Kelez komt er bij die methode een moment dat de grens bereikt is, omdat de spiegels dan te groot en te zwaar worden, en de machines zodoende te duur. Hij denkt dat het effectiever is om de golflengte van het EUV-licht zelf te verkorten, en dat die kan worden teruggebracht tot 2 nanometer.
2. Oké, en waaraan sleutelt xLight dan precies in Silicon Valley?
Aan een externe ‘lichtfabriek’. In plaats van in de machine wil de startup het EUV-licht daarbuiten opwekken. Dat doet xLight met een vrije elektronenlaser (Free Electron Laser of FEL). Het gaat om een deeltjesversneller waarbij elektronen in bundels worden versneld tot dichtbij de lichtsnelheid en vervolgens door een reeks magneten gestuurd. Daardoor gaan ze slingeren en creëren ze EUV-licht.
Door de ruimte tussen de magneten aan te passen kan de golflengte van dat licht worden ‘ingesteld’. Het systeem moet zo’n 100 bij 50 meter groot worden en kan bijvoorbeeld naast een chipfabriek worden geïnstalleerd. De laser kan zoveel EUV-licht opwekken dat deze volgens xLight zo’n zestien tot twintig lithografiemachines tegelijk van licht kan voorzien. Light as a service, aldus Kelez.
99 procent van de energie die daarvoor nodig is kan worden teruggewonnen, zegt de oprichter tegen The Economist. Terwijl er volgens correspondent Shailesh Chitnis in de machines van ASML bij elke spiegelreflectie juist zo’n 30 procent verloren gaat. ‘Tegen de tijd dat de fotonen de wafer bereiken, is er minder dan 2 procent van de oorspronkelijke energie over.’
Een EUV-lithografiemachine van ASML. xLight werkt aan een alternatieve lichtbron. Foto: ASML
3. Klinkt allemaal heel mooi, maar hoever is xLight daarmee?
De deeltjesversneller van xLight bestaat alleen nog op papier. De technologie werkt in het lab, maar moet nog op grote schaal worden bewezen. De startup bouwt nu een eerste prototype, in het Albany Nanotech-complex in de staat New York. Die moet in 2028 klaar zijn.
Het bedrijf zou volgens techsite The Information al (niet-bindende) overeenkomsten voor 4,2 miljard dollar aan projectfinanciering hebben gesloten, bedoeld voor de bouw van de eerste zeven installaties. Waar die moeten komen, en wanneer, is niet bekend.
Ook voor het prototype is geld nodig. De Amerikaanse overheid stak eind vorig jaar 150 miljoen dollar in de startup via de Chips and Science Act, een subsidieprogramma van ruim 50 miljard dollar om de binnenlandse chipproductie in de VS te versterken.
Veelzeggend is dat voormalig Intel-ceo Pat Gelsinger bestuursvoorzitter bij xLight is. Intel was ooit leidend op de wereldwijde chipmarkt, maar raakte die dominante positie kwijt aan spelers als TSMC, Samsung en Nvidia.
In ruil voor die zak geld kreeg het Witte Huis volgens The Wall Street Journal een onbekend belang in xLight, waarmee de overheid waarschijnlijk de grootste aandeelhouder is geworden. Daarnaast zouden er volgens The Information gesprekken lopen om nog eens 350 miljoen dollar aan privaat kapitaal op te halen, met Boardman Bay Capital en Bain Capital in de lead.
4. Moet ASML zich zorgen maken?
Ja en nee. xLight doet volgens techsite The Next Web een poging om het ‘monopolie’ van ASML te doorbreken. Maar in plaats van uitdager stelt de startup zich juist als partner op. De twee bedrijven werken zelfs samen om de technologie te demonstreren. Het plan is om de elektronenlaser te integreren in de machines van ASML; xLight zou de tech volgens The Information aan de Veldhovense grootmacht willen verkopen.
Dan moet de startup eerst aantonen dat de technologie werkt, zegt ceo Christophe Fouquet tegen TechCrunch. Volgens de ASML-topman kan de eigen lichttechnologie bovendien nog ‘jarenlang’ verder worden ontwikkeld. ‘We weten hoe we die kunnen opschalen. Waar xLight aan werkt, is een nieuwe lichtbron die nog gebouwd en bewezen moet worden. De enige vraag is of die uiteindelijk betere prestaties levert of goedkoper is dan onze huidige oplossing. Ik denk dat daar het laatste woord nog niet over is gezegd.’
Waarom ASML dan met de startup samenwerkt? ‘We vinden dat we daarin een verantwoordelijkheid hebben.’
Als ASML zich al zorgen moet maken om uitdagers uit Silicon Valley, dan volgens NRC eerder over Substrate. Ook deze Amerikaanse startup werkt aan een alternatieve lichtbron, met röntgenstralen. Daar blijft het niet bij; het bedrijf wil ook eigen lithografiemachines en chipfabrieken bouwen, en claimt dat die voor 2028 operationeel zijn.
PayPal-oprichter Peter Thiel gelooft erin; die stak al 100 miljoen dollar in de startup. Maar Fouquet moet het nog zien. ‘Ik heb al veel ambitieuze claims voorbij zien komen’, zegt hij tegen TechCrunch. ‘Wij beschikten dertig jaar geleden al over ons eerste EUV-beeld. Vervolgens kostte het twintig jaar intensief ontwikkelingswerk om daar een systeem van te maken dat geschikt was voor chipproductie.’
Om onze site goed te laten functioneren, te verbeteren en u de beste ervaring te geven, gebruiken we cookies! Surfen op deze site = akkoord met cookies. OkLees verder
Privacy- & Cookiebeleid
Privacy Overview
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
