Kwaad Bloed
Barbara Smit
Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam
ISBN 90 351 2828 1
Geen strijd zo heftig als die tussen broers. Kaïn slachtte Abel, Romulus maakte korte metten met Remus en Shaka Zulu liet zijn halfbroer omleggen. Iets eigentijdser – en minder bloedig – is de broedertwist tussen Adi en Rudi Dassler, de grondleggers van Adidas en Puma. Het verhaal van de rivaliteit tussen de Duitse sportgiganten is door journalist Barbara Smit opgetekend in het boek Kwaad bloed.
Smit ging niet over één nacht ijs. Ze sprak met tientallen zakenpartners en kenners van de beide bedrijven en werkte (letterlijk) schoenendozen vol archiefstukken door. Het resultaat is een zeer nauwgezette, hier en daar wat houterig geschreven reconstructie van de geschiedenis van Adidas en Puma, van het ontstaan kort na de tweede wereldoorlog tot aan de aanloop naar de huidige Weltmeisterschaft.
Het begon harmonieus, met de oprichting van Gebrüder Dassler in het plaatsje Herzogenaurach in 1924. Door het technische vernuft van Adi en het commerciële inzicht van Rudi winnen de voetbal- en atletiekschoenen van de broers snel aan populariteit. De opkomst van het nationaal-socialisme in de jaren dertig geeft de broers een extra duwtje in de rug. Een echte Ariër doet aan sport, vindt Hitler, en dus wordt door de Hitlerjugend heel wat afgerend- en gesprongen. In veel gevallen gebeurt dat op schoenen uit de Dassler-fabriek, die voor de gelegenheid namen krijgen als Kampf en Blitz.
Als de oorlog uitbreekt, wordt Adi onmisbaar verklaard voor het bedrijf, terwijl zijn oudere broer het leger in moet. Dit slaat de eerste barst in de relatie van de broers. Die barst wordt een flinke scheur als Rudi meteen na afloop van de oorlog door de geallieerden wordt opgepakt en in een kamp gestopt. Volgens de lichtelijk paranoïde Rudi is zijn broer de kwade genius achter de internering. Als Rudi na een klein jaar wordt vrijgelaten, wil hij niks meer met zijn broer te maken hebben. De boedel van de fabriek en de werknemers worden verdeeld en Rudi begint een paar kilometer verderop zijn eigen bedrijf. Hij noemt het Puma. Adi gaat verder als Adidas.
De rivaliteit tussen de broers lijkt de belangrijkste motivatie van de bedrijven. Als Adidas met een lichte voetbalschoen komt, maakt Puma een n-g lichtere, en als Adidas kleding gaat produceren, kan Puma niet achterblijven. Het hanengevecht heeft een enorme impact.
Topsport is in de jaren vijftig en zestig nog geen big business. Sponsorcontracten zijn een onbekend verschijnsel. Daarin komt verandering als Adi en Rudi zich ermee gaan bemoeien. Tijdens Olympische Spelen delen de broers gratis schoenen uit aan de sporters. Al snel wordt er naast gratis materiaal ook geld geboden. Door de sponsorpraktijken wordt het onderscheid tussen amateurs en professionals steeds vager. Slimme atleten spelen Adi en Rudi tegen elkaar uit om zo het bedrag flink op te krikken. Cruijff blijkt daarin een meester; hij dreigt zijn contract met Puma te ontbinden op ‘medische gronden’, enkel en alleen om Puma ertoe te bewegen meer te betalen.
De nazaten van Adi en Rudi zijn inmiddels ruimschoots voorbijgestreefd door de Amerikaanse gigant Nike. Topsport is een miljoenenaangelegenheid geworden en profs laten zich niet meer paaien met nieuwe sneakers. Die professionalisering is voor een deel te danken aan de rivaliteit tussen twee Duitse schoenenfabrikanten. De ontwikkeling van nieuwe materialen heeft zelfs de aard van sommige sporten beïnvloedt – het tempo van een voetbalwedstrijd lag in de tijd van Abe Lenstra bijvoorbeeld aanzienlijk lager. Of topsport daarmee ook leuker is geworden, is een andere vraag.
(RH)
