Technologie zal steeds meer in staat zijn menselijke zintuigen na te bootsen, zo voorspelt IBM in het rapport 'IBM 5 in 5'.
Voor het zevende achtereenvolgende jaar presenteert IBM een rapport met 5 innovaties die de komende 5 jaar impact gaan hebben. Volgens het bedrijf zullen computers de komende jaren steeds meer in staat zijn om menselijke zintuigen na te bootsen. Het luidt volgens de technogigant een nieuw computertijdperk in, het tijdperk van de cognitieve systemen. "Deze nieuwe computergeneratie zal waarnemen, leren, zich aanpassen en de wereld beginnen te ontdekken zoals hij werkelijk is." Een overzicht van de vijf innovaties die IBM voorspelt op basis van wereldwijde trends en eigen onderzoek:
#1. Voelen via je telefoon
Over vijf jaar zal het mogelijk zijn om een product via je mobiele scherm 'aan te raken', zegt IBM. Het zal volgens het bedrijf zorgen voor een kleine revolutie in sectoren als de retail. "Stel u voor dat u uw smartphone gebruikt om een trouwjurk te kopen en dat u via het oppervlak van het scherm de satijnen of zijden jurk of het kant aan de sluier voelt." Klinkt behoorlijk freaky – pardon, vooruitstrevend. IBM werkt op dit moment aan toepassingen waardoor bijvoorbeeld de textuur en het weefpatroon van een stof voelbaar worden als iemand met zijn vinger over een beeld van het voorwerp op een scherm wrijft. Daarbij maakt het bedrijf gebruik van haptische, infrarode en drukgevoelige technologieën. "De trilfuncties van een telefoon geven elk voorwerp een uniek trilpatroon dat overeenstemt met de tastervaring: korte en snelle patronen of langere en sterkere reeksen trillingen. Het trilpatroon zal helpen om zijde van linnen of katoen te onderscheiden en de fysieke gewaarwording van het aanraken van het materiaal te simuleren".
#2. Zien zonder zelf te kijken
Computers zullen de in toekomst niet alleen beelden kunnen zien en herkennen, maar er ook betekenis aan kunnen geven. Volgens IBM zullen computers zaken als kleur, textuurpatronen en begrenzingen analyseren en inzichten verweven uit visuele media. Dat betekent bijvoorbeeld dat er zonder directe betrokkenheid van mensen informatie kan worden gewonnen uit MRI- en CT-scans, röntgenopnamen en echoscopieën. Handig, voor de zorgsector. "De essentiële informatie in deze beelden is soms zo subtiel dat ze ontsnapt aan het menselijk oog en alleen door nauwkeurige metingen aan het licht komt. Als systemen getraind worden om in beelden specifieke informatie op te zoeken – zoals het onderscheid tussen gezond en aangetast weefsel – en die te correleren met patiëntendossiers en wetenschappelijke literatuur, dan kunnen ze de artsen helpen om medische problemen veel sneller en accurater op te sporen."
#3. Horen via de computer
Niet alleen spraakherkenning, ook geluidsherkenning zal ons binnen vijf jaar op verschillende vlakken uit de brand helpen. Computersystemen zullen leren om emoties te onderscheiden en iemands stemming aan te voelen, daarnaast kunnen slimme sensoren bepaalde geluidselementen detecteren, en ons zo dus waarschuwen voor gevaren. Het zal betekenen dat gehuil van een baby kan worden vertaald in een betekenis ('ga ga' betekent 'geef me eten'?), en dat men kan voorspellen wanneer een aardverschuiving in beweging dreigt te komen. Maar ook dat emoties in gesprekken kunnen worden geanalyseerd, wat handig kan zijn voor een beter begrip bij klantinteracties. IBM gaat eerst beginnen met het opvangen van geluidsniveaus onder water in Galway Bay, Ierland. Daar willen ze meer inzicht krijgen in de geluiden en trillingen van de machines die golfenergie in stroom omzetten, om zo de impact op het leven in zee beter te begrijpen. Dit doen ze met onderwatersensoren die de geluidsgolven opvangen en doorsturen voor verdere analyse.
#4. Digitale smaak zorgt voor lekker eten
IBM ontwikkelt een computersysteem dat smaken onderscheidt en dat door koks kan worden gebruikt om recepten te creëren. Het ontleedt ingrediënten tot op moleculair niveau en combineert de chemie van voedselbestanddelen met de psychologie van de smaken en geuren waar mensen dol op zijn. Door die informatie te vergelijken met miljoenen recepten kan het systeem nieuwe, onverwachte smaakcombinaties creëren. Aan de hand van algoritmes zal de computer ook de precieze chemische structuur van voedsel achterhalen en bepalen waarom mensen bepaalde smaken zo lekker vinden. Zo kan men binnen vijf jaar gaan voorspellen wat lekker wordt gevonden, en wat niet. Volgens IBM kan zo'n computersysteem ook helpen om mensen gezonder te laten eten. Want als het maar lekker is, dan eten we het wel.
#5. Computers zullen kunnen ruiken
Ruiken? Computers kúnnen het zelfs al. IBM-wetenschappers doen bijvoorbeeld op dit moment in musea onderzoek naar omgevingsomstandigheden en de luchtsamenstelling om kunstwerken beter te beschermen. Dat doen ze met behulpt van kleine sensoren die geuren kunnen detecteren. Volgens IBM zullen we op dezelfde manier over vijf jaar met onze pc of smartphon een verkoudheid of griepje kunnen detecteren. De technologie wordt nu al langzaam maar zeker toegepast voor een betere ziekenhuishygiëne en volgens IBM kan het op termijn helpen bij de diagnose van beginnende kwaaltjes als lever- en nierproblemen, astma, diabetes en epilepsie, door te detecteren welke geuren normaal zijn en welke niet. "Als doorbraken in sensor- en communicatietechnologieën worden gecombineerd met geavanceerde zelflerende systemen, dan kunnen sensoren gegevens verzamelen op plaatsen die tot voor kort voor onmogelijk werden gehouden. In de landbouw kunnen computersystemen bijvoorbeeld 'ruiken' en analyseren of de bodemomstandigheden gunstig zijn voor een bepaald gewas."
Ambitieuze outsider Margaret Versteden-Van Duijn dendert door binnen Ahold Delhaize
Een jaar nadat ze begon als ceo van Albert Heijn, Etos en Gall & Gall schuift de ambitieuze Margaret Versteden alweer door binnen Ahold Delhaize. De Australische topvrouw wordt ceo van Ahold Delhaize Europa en Indonesië. Haar drive ontwikkelde ze al op jonge leeftijd, ver van Zaandam.
Een jaar na de komst van Margaret Versteden-Van Duijn moet Albert Heijn alweer op zoek naar een nieuwe ceo. Foto: Ahold Delhaize
‘Soms komt er een kans voorbij die je moet aangrijpen’, schrijft Margaret Versteden-Van Duijn (50) op Linkedin. ‘Per 1 oktober ben ik voorgedragen als ceo van Ahold Delhaize Europa en Indonesië. Dat betekent ook dat ik Albert Heijn eerder ga verlaten dan ik mij oorspronkelijk had voorgenomen.’ Mits haar benoeming wordt goedgekeurd door de aandeelhouders, maar dat lijkt een formaliteit.
Als Versteden-Van Duijn de deur achter zich dichttrekt – spreekwoordelijk dan, want het hoofdkantoor van Ahold Europa staat net als dat van Albert Heijn in Zaandam – is ze een jaar en een maand ceo geweest van Albert Heijn, Etos en Gall & Gall. Wat heeft ze in die korte periode neergezet?
Belangrijk is waaraan ze heeft vastgehouden, zegt retailexpert Rupert Parker Brady. ‘Margaret heeft zich als ceo niet veel laten zien. Ik heb haar twee keer zien spreken, beide keren op een eigen event van het bedrijf. Daar benadrukte ze dat Albert Heijn vasthoudt aan de missie die door haar voorganger Marit van Egmond is neergezet. Ik denk dat dat voor veel mensen een opluchting was. Dat met nieuw leiderschap niet alles overboord ging.’
Die missie is ‘samen beter eten bereikbaar maken. Voor iedereen’. Die missie blijft ook na haar vertrek ‘stevig verankerd’, blijkt uit de aankondiging van Albert Heijn. Wie Versteden-Van Duijn bij Albert Heijn, Etos en Gall & Gall zal opvolgen, is nog niet bekend.
Extreem ambitieus
Parker Brady is niet verbaasd over haar promotie. ‘Ik kan me voorstellen dat ze daar bij haar overstap van Bol naar Albert Heijn al afspraken over heeft gemaakt. Margaret is extreem ambitieus.’
De in Australië geboren Versteden-Van Duijn heeft de drive die meer mensen hebben die zich omhoog hebben moeten knokken. Ze groeit op in Nambrok, zo’n tweehonderd kilometer ten oosten van Melbourne. Haar dag begint om half 6 met het melken van de koeien. Daarna ontbijten, dan met de bus naar school, kilometers verderop.
Ze móét daar weg, dat voelt ze van jongs af aan al heel sterk. Op haar vijftiende pakt ze voor het eerst haar koffers: ze gaat naar Duitsland voor een uitwisselingsprogramma, ook al spreekt ze geen woord Duits. Dankzij een studiebeurs kan ze na de middelbare school gaan studeren. Het wordt informatica, aan de Monash University in Melbourne.
Na twee jaar wordt ze al gerekruteerd door de Boston Consulting Group (BCG). Volgens Daniel Ropers, de man die Bol groot maakte in Nederland en Versteden-Van Duijn in 2015 bij de webwinkel binnenhaalde als chief marketing officer, was ze bij haar komst bij BCG een van de jongste medewerkers ooit. Ze was toen 19, vertelde hij eerder aan MT/Sprout.
In 2000 komt ze voor haar werk als consultant naar Nederland. De keuze voor ons land is een bewuste; de Australische heeft Nederlandse wortels. Haar opa en oma – Johan en Riek, de ouders van haar vader – emigreerden na de Tweede Wereldoorlog om een nieuw bestaan op te bouwen in Australië.
Ze is nieuwsgierig naar het land van haar grootouders en heeft ook wel even behoefte om een paar jaar op dezelfde plek te zijn, na een ‘nomadenbestaan’ als consultant in Zuidoost-Azië. Ze is vier jaar in Nederland als ze bij Nike gaat werken, op het Europese hoofdkantoor in Hilversum.
Daar worden de eerste zaadjes voor haar latere carrière in de wereld van e-commerce geplant: een van de hoogtepunten bij het sneaker- en sportconcern, vertelt ze tegen Forum, was het uit de grond stampen van de online business.
Eerste vrouwelijke ceo van Bol
Ze klimt op tot general manager van centraal Europa en daarna van Noord-Europa. Na zeven jaar bij Nike keert ze terug naar de consultancy, maar de band met de retail blijft. Als partner bij Bain & Company gaat ze strategische transformaties in de detailhandel leiden.
Tot de corporate wereld op een gegeven moment zijn tol begon te eisen, zegt Daniel Ropers. ‘Bij haar sollicitatie zei ze expliciet dat ze op zoek was naar een ander soort omgeving.’
Huub Vermeulen, die Ropers in 2017 opvolgde als ceo van Bol, viel het vooral op hoe slim ze was. ‘Margaret is zeer intelligent’, zei hij eerder tegen MT/Sprout. ‘Dat merk je direct als je met haar in gesprek gaat. Ze is analytisch en legt snel verbanden.’ Als Bol een commercieel directeur aan het bestuur wil toevoegen, is de keuze snel gemaakt.
Versteden-Van Duijn was al de eerste vrouw in het directieteam, en op 1 november 2021 wordt ze ook de eerste vrouwelijke ceo van Bol. Dat kan en moet beter, vindt ze. Diversiteit en inclusie worden onder haar leiding belangrijke speerpunten. Haar opvolger bij het online retailplatform, waar ze in de zomer van 2025 vertrekt, is ook een vrouw: Maite Zubairre.
Geen ‘blauw bloed’
De komst van Versteden-Van Duijn bij Albert Heijn markeert een stijlbreuk met het verleden. Weliswaar is Bol dan alweer dertien jaar onderdeel van Ahold Delhaize, maar in tegenstelling tot haar voorganger Marit van Egmond heeft Versteden-Van Duijn geen ‘blauw bloed’.
Specifieker: geen AH-blauw bloed. Geen ervaring met fysieke winkels ook, al hoeft dat volgens mensen die haar goed kennen geen obstakel te zijn.
‘Margaret vindt: goede ideeën hoef je niet zelf te hebben, je moet het zo organiseren dat ze naar je toekomen’, zei Ropers eerder. ‘Bij Bol kwam ze ook binnen in een directieteam met veel mensen van het eerste uur. Mensen die waren opgegroeid binnen de organisatie, die veel verstand van de inhoud hadden. Die achtergrond had zij niet. Dan moet je – en dat deed ze heel goed – de kennis en ideeën in je organisatie kanaliseren en zorgen dat ze op jouw bureau terechtkomen.’
Ze heeft volgens de oud-ceo’s nog een talent: ze is goed in het bouwen en structureren van teams. Volgens retailexpert Rupert Parker Brady is dat een van de opdrachten waarmee ze naar Albert Heijn is gehaald – en de reden dat ze als ceo van Albert Heijn zo weinig zichtbaar was.
Ze is namelijk vooral bezig geweest met reorganiseren. ‘De buitenwereld heeft daar niet zoveel van gemerkt, behalve dat veel Van Egmond-adepten zijn verdwenen. Het bestuur is volledig op de schop gegaan, en een groot deel van de executives is vervangen. De board is ook afgeslankt.’
Aan de leiband lopen
Zo vertrokken inkoopdirecteur Jan Willem Balk, HR-directeur Edward Both en directeur merchandising Constantijn Ninck Blok. Bij de nieuwkomers noemt Parker Brady de nieuwe directeur e-commerce, retail media & loyalty, Fleur van Beem, als opvallende naam. ‘Zij komt over van VodafoneZiggo en zat daarvoor lang bij Bain & Company. Ook een dame met een achtergrond in de consultancy dus.’
Wat we uit die wisselingen kunnen afleiden? ‘Albert Heijn is onderdeel van een groot concern en moet zich daar ook naar gedragen’, denkt Parker Brady. ‘De supermarkt moet aan de leiband lopen. Ik denk dat Margaret veel minder ruimte had dan voorganger Marit van Egmond en Wouter Kolk. Dat zal voor haar opvolger niet anders zijn.’
Versteden-Van Duijn moest er volgens Parker Brady bij Albert Heijn, Etos en Gall & Gall voor zorgen dat de organisaties strakker werden aangestuurd. Hij vermoedt dat ze in haar nieuwe rol, waarmee ze toetreedt tot de raad van bestuur van Ahold Delhaize, dezelfde opdracht krijgt. ‘Haar voorganger, Claude Sarrailh, was daar al mee bezig. Die heeft zich weleens hardop afgevraagd waarom Ahold Delhaize 35 verschillende soorten bananen inkoopt als dat ook één bananensoort kan zijn. Dat is de kam die door de hele organisatie is gegaan.’
Digitaal doorgroeien
Aan de top van Ahold Delhaize is net zo’n stoelendans gaande als bij Albert Heijn. Ceo Frans Muller vertrekt volgend jaar na acht jaar, en zal worden opgevolgd door de Fransman Thierry Garnier. De Britse Claire Peters start volgende maand als nieuwe ceo van Ahold Delhaize USA, goed voor het grootste deel van de omzet van het concern. Die bedroeg in de eerste helft van dit jaar ruim 25,6 miljard euro, op een totaal van 45,4 miljard euro.
In Europa heeft Ahold Delhaize naast de Benelux winkels in Griekenland, Roemenië, Servië en Tsjechië. In Indonesië is het mede-eigenaar van supermarktketen Super Indo. Met een omzet van ongeveer 19,8 miljard euro bedroegen de Europese activiteiten in de eerste helft van 2026 ruim 43 procent van de groepsomzet.
Ook op digitaal vlak is er in de verschillende landenorganisaties nog een slag te maken. Parker Brady: ‘Margaret heeft weliswaar nog steeds weinig verstand van winkels, maar van e-commerce en tech weet ze alles.’
Efteling-directeur Fons Jurgens: ‘Wij betekenen net zoveel voor Nederland als ASML’
Directeur Fons Jurgens maakte van de Efteling het derde pretpark van Europa. Om die positie vast te houden moet het bedrijf verder groeien. De topman wacht al vijf jaar op de natuurvergunning die daarvoor nodig is. ‘Ik moet manoeuvreren binnen kaders waar weinig beweging in zit. Dat vind ik echt heel moeilijk.’
Fons Jurgens is de langzittende directeur van Efteling ooit. 'Ik ben hier niet voor de aandeelhouders aan het werk, maar voor het bedrijf.' Foto: Efteling
Hij zal de vraag ongetwijfeld al honderden keren hebben gekregen, maar we moeten ‘m toch stellen: heeft Efteling-directeur Fons Jurgens zelf een favoriete attractie? Ja, zegt hij, en die ligt toevallig op een steenworp afstand van het kasteelachtige hoofdkantoor waar we de topman spreken. ‘De Villa Volta. Dat heeft vooral te maken met het feit dat-ie gebouwd werd toen ik hier begon. Het is ook de spannendste attractie waar ik in durf, want ik ben bang voor achtbanen.’
Net als klassiekers als de Villa Volta en Langnek kun je wel stellen dat ook Jurgens bij het meubilair van Nederlands grootste attractiepark hoort. Hij werkt al meer dan dertig jaar bij de Efteling, waar hij in oktober 1995 als 26-jarige trainee begon. Sinds april 2014 heeft hij er de leiding, ook alweer ruim dertien jaar. Daarmee is hij de langstzittende directeur.
Efteling is van zichzelf
Wat maakt zijn baan na al die jaren nog steeds zo mooi? Volgens Jurgens is dat vooral de langetermijnblik waarmee hij zijn werk kan doen. Het attractiepark en alles wat daarbij hoort – onder meer twee vakantieparken, twee hotels en een theater – zijn onderdeel van een BV die onder een stichting hangt, Stichting Natuurpark de Efteling. Dat is de enige aandeelhouder en daarmee de volledige eigenaar van de Efteling. Het bedrijf is steward-owned of, simpeler gezegd, van zichzelf.
Concreet betekent dat onder meer dat het geld dat wordt verdiend het bedrijf niet verlaat. De Efteling boekte in 2025 een winst van 27,2 miljoen euro. Daarvan is voorgesteld ongeveer 7,9 miljoen euro als dividend uit te keren aan de stichting en de resterende 19,3 miljoen euro toe te voegen aan de reserves van de bv, blijkt uit de jaarcijfers.
25.500 zonnepanelen
De Efteling wil in 2030 klimaatneutraal zijn voor scope 1 en 2. Dat wil zeggen: voor de directe uitstoot en de indirecte uitstoot door ingekochte energie. Op het terrein zijn meer dan 25.500 zonnepanelen te vinden, in combinatie met twee megabatterijen, waarmee het bedrijf in 35 procent van de eigen energiebehoefte kan voorzien. De batterijen zijn geïnstalleerd in samenwerking met netbeheerder Enexis en helpen niet alleen om de zelfopgewekte zonnestroom zo optimaal mogelijk in te zetten, maar ook om netcongestie in de regio tegen te gaan.
Dat eerste bedrag wordt volgens Jurgens direct in het park geïnvesteerd, en het uitgekeerde dividend indirect. ‘De bankrekening van de stichting is wat ik onze “spaarpot” noem. Die kunnen we bijvoorbeeld aanspreken voor grote duurzaamheidsprojecten (zie kader).’
Beste reputatie van Nederland
Kortom, als directeur is hij daadwerkelijk voor zijn bedrijf aan het werk, voor het mooier en beter maken van dat bedrijf, en niet om de zakken van aandeelhouders te vullen. Zou hij ergens kunnen werken met, zeg, meer kapitalistisch ingestelde aandeelhouders? ‘Ik denk dat ik het wel zou kunnen, maar de vraag is of ik dan net zoveel voldoening uit mijn werk zou halen als nu.’
We spreken Jurgens omdat ‘zijn’ Efteling een bijzondere mijlpaal behaalde. Het bedrijf veroverde de koppositie in de MT500, het jaarlijkse reputatieonderzoek van MT/Sprout en het Amsterdam Centre for Business Innovation (Universiteit van Amsterdam). De Efteling stootte ASML van de troon; na jaren waarin de chipmachinemaker er met de eer vandoor ging, mag de Efteling zich nu het bedrijf met de beste reputatie van Nederland noemen.
Helemaal als een verrassing kwam dat niet: het park was al jaren aan een gestage opmars in de ranking bezig. Maar toch: wat is er het afgelopen jaar veranderd?
‘Niet zo gek veel’, reageert Jurgens. ‘Ik denk dat we de vruchten plukken van een strategie die we een jaar of acht geleden hebben ingezet. Daarbij zijn we meer gaan focussen op gasttevredenheid en vertrouwen, in plaats van puur op groei. Het afgelopen jaar hebben we voor het eerst op meer dan tachtig dagen een waardering van een 9 of hoger gekregen.’ In 2030 moet minstens de helft van de openingsdagen een 9+ scoren.
Bouwen voor de eeuwigheid
Bij zijn aantreden als directievoorzitter kreeg Jurgens de opdracht om de Efteling, destijds een top tien-park, in de top vijf van Europese attractieparken te krijgen. Dat is gelukt: met bijna 5 miljoen unieke bezoekers in 2025 is de Efteling nu het derde attractiepark van Europa, na Disneyland Parijs (ruim 16 miljoen bezoekers) en het Duitse Europa-Park (ruim 7 miljoen bezoekers, inclusief die van waterpark Rulantica).
Om dat te bereiken, werd de afgelopen tien jaar een hele rits nieuwe attracties geopend: Baron 1898 (2015), Symbolica (2017), Max & Moritz (2020, ter vervanging van de Bob) en Danse Macabre (2024, ter vervanging van het Spookslot).
De Efteling investeert miljoenen in nieuwe mega-attracties, zoals het in 2024 geopende Danse Macabre. Foto: Efteling
Daar gaan grote sommen geld naartoe. Symbolica was bij de opening met een prijskaartje van 35 miljoen euro de duurste attractie voor het bedrijf ooit. Datzelfde bedrag werd op tafel gelegd voor spookspektakel Danse Macabre en het themagebied eromheen. De nieuwe attractie Missie Luminar, die in 2029 opent, gaat naar verwachting 50 miljoen euro kosten.
En dan investeerde het bedrijf nog eens 75 miljoen euro in het vorige zomer geopende Efteling Grand Hotel, een luxehotel in de stijl van de grand hotels die aan het begin van de twintigste eeuw oppopten in grote Europese steden.
‘Als wij iets bouwen, is het voor de eeuwigheid’, zegt Jurgens. ‘Kijk maar naar de Python of Fata Morgana, die zijn er nog steeds. Daarom zijn onze investeringen ook zo hoog.’ Hoe betaalt het bedrijf dat allemaal? ‘In principe doen we alle investeringen uit onze eigen cashflow’, zegt Jurgens. ‘En als dat niet helemaal lukt, lenen we een stukje bij. That’s it. We moeten er ook voor sparen, daarom opent Missie Luminar ‘pas’ over drie jaar.’
Lastige balanceeract
Tussendoor lopen er ‘kleinere’ projecten: een nieuw sprookje in het Sprookjesbos, de Prinses op de Erwt (2025), en naast de Baron 1898-achtbaan opende in mei een vrije val-attractie voor kinderen. Het terrein van Ravelijn, waar het hoofdkantoor deel van uitmaakt, wordt opgeknapt en uitgebreid met een nieuwe parkshow en attractie.
Het is bijna te veel om op te noemen en dat is volgens de directeur precies de bedoeling. ‘We willen ervoor zorgen dat de Efteling over vijfentwintig of vijftig jaar nog steeds aantrekkelijk is. Daarom moeten we blijven vernieuwen. Anders kent iedereen het straks wel. De Efteling moet geen museum worden, we willen juist dat innovatieve park zijn dat blijft verrassen.’
Het is een lastige balanceeract, want hij weet tegelijkertijd dondersgoed dat nostalgie een van de kurken is waarop de Efteling drijft. Dat geldt bij uitstek voor de attractie waarmee het in 1952 allemaal begon: het Sprookjesbos. ‘Dat is de ziel van het park. Ook daar vernieuwen we, maar met kleine stapjes. En de oudere sprookjes onderhouden we goed.’
11 procent bebouwen
Met een oppervlakte van zes hectare neemt Sprookjesbos een kleine 10 procent van het voor bezoekers toegankelijke deel van het park (65 hectare, red.) in beslag. Kijkt Jurgens niet af en toe verlekkerd naar die ruimte met de gedachte: daar zou de Efteling nog zoveel meer mee kunnen doen? Daarover kan hij kort zijn: nee.
‘We zijn een attractiepark in een natuurpark’, zegt hij. ‘Dat is, denk ik, een van de succesfactoren. Juist die ruimte en natuur bieden de mogelijkheid om met elkaar te ontspannen. Je kunt niet attractie op attractie stapelen, dan worden mensen helemaal hyper. We hebben jaren geleden met de gemeente afgesproken dat we maar 11 procent bebouwen en daar houden we ons aan.’
Feit is dat de kaders waarbinnen het bedrijf opereert knellen. Binnen de parkmuren is de ruimte om nieuwe attracties neer te zetten door de 11-procentnorm op, dus wil de directie de hekken verplaatsen. Aan de oostzijde wordt een smalle, langgerekte strook bij het terrein getrokken. Het is nog niet bekend wanneer dat gaat gebeuren. Aan de westkant wordt een groter gebied toegevoegd – waaronder ook een stuk dat al binnen de hekken ligt, en waar Missie Luminar verrijst. De voorbereidingen zijn al begonnen.
7 miljoen bezoekers
De uitbreidingen zijn onderdeel van het bestemmingsplan ‘De Wereld van de Efteling 2030’. De directie zette de ambities al in 2015 op papier, maar het traject naar goedkeuring verliep niet zonder slag of stoot. Het bestemmingsplan werd drie jaar later vastgesteld door de gemeenteraad van Loon op Zand.
Daarop ging een groep van tachtig buurtbewoners bij de Raad van State in beroep. De hoogste rechter was het met de omwonenden eens dat sommige plannen te onduidelijk waren geformuleerd en moesten worden aangepast. In de tussentijd mocht de Efteling niet beginnen met bouwen.
De Efteling is een attractiepark in een natuurpark: maximaal 11 procent mag worden bebouwd. Foto: Efteling
In de zomer van 2021 kreeg het bestemmingsplan alsnog groen licht. Onderdeel van de plannen is dat de Efteling de mogelijkheid moet hebben om door te groeien naar 7 miljoen bezoekers, zegt Jurgens.
‘Die 7 miljoen is geen doel op zich’, legt hij uit. ‘Maar we willen in de top vijf blijven en daarvoor zullen we jaarlijks licht moeten groeien. Die groei is ook nodig om toegankelijk te blijven en de toegangsprijzen zo laag mogelijk te houden.’ Afhankelijk van de dag van het bezoek kost een ticket nu tussen de 40 en 56 euro. ‘Dat is veel geld, dat weten we. Maar onze kosten stijgen ook.’
Jaloers op ASML
Probleem is alleen dat de Efteling een natuurvergunning voor 5 miljoen unieke bezoekers heeft – en daar zit het met 4,98 miljoen gasten (2025) al bijna aan. In 2021 diende het bedrijf een aanvraag bij de provincie Noord-Brabant in voor een nieuwe, ruimere natuurvergunning.
De status daarvan? ‘Die is hetzelfde als vorig jaar en het jaar daarvoor’, verzucht Jurgens. ‘De provincie heeft de afgelopen vijf jaar geen nieuwe vergunningen uitgegeven. Alleen ASML kreeg een uitzondering.’ Hij wil op deze plek geen ‘huilverhaal’ gaan ophangen. ‘Maar tuurlijk ben ik hartstikke jaloers op ASML. Tuurlijk. Wij betekenen net zoveel voor Brabant, wat zeg ik, voor Nederland als ASML. Dat durf ik wel te zeggen.’
Intussen sorteert de Efteling met investeringen als Missie Luminar wél voor op groei. Wat is zonder de nieuwe vergunning het alternatief: een dwangsom van 20 euro betalen voor elke bezoeker die er te veel door de poortjes gaat, zoals het AD schreef? ‘Die 20 euro boete – dat is ook maar iets dat ooit geroepen is’, reageert Jurgens. ‘Waar het ons om gaat, is dat we niet kunnen groeien terwijl dat wel nodig is. Het is echt noodzakelijk dat we een natuurvergunning krijgen die ons die ruimte biedt.’
Ondernemen met de handrem erop
Kan hij plannen maken zolang die vergunning er niet is? ‘We maken plannen. Daarom hebben we bekendgemaakt dat we in 2029 een nieuwe attractie openen, met de kanttekening dat dat passend zou kunnen binnen de huidige kaders. We stoten namelijk minder stikstof uit dan we vergund hebben gekregen.’
De grootste angst van Fons Jurgens is dat de Efteling ‘wegzakt in de middelmaat’. Foto: Efteling
Maar toch, het is ondernemen met de handrem erop. Dat valt hem ook persoonlijk zwaar. ‘Ik ben best een ongeduldig mens. Ik moet nu functioneren, manoeuvreren binnen kaders waar weinig beweging in zit. Dat vind ik echt heel moeilijk.’
Het helpt hem om van zijn hart geen moordkuil te maken en die ‘lichte frustratie’ te delen, intern en extern. ‘Ik probeer met andere bedrijven die hiermee zitten te kijken naar oplossingen en ik spreek veel met raadsleden van de gemeente en de provincie, en ook met de politici in Den Haag. En af en toe loop ik gewoon even het park in. Vandaag lopen hier ook weer 25.000 mensen rond, hartstikke blij. Dan zie je weer waar je het voor doet.’
Maar die bovengrens van 5 miljoen unieke bezoekers móét eraf, vervolgt de directeur, nu licht geagiteerd. ‘We zijn nog steeds positief gestemd dat we op relatief korte termijn een nieuwe natuurvergunning krijgen. Daar is de organisatie op ingericht. Maar mocht dat niet zo zijn – ja, dan hebben we een probleem.’
Wegzakken naar middelmaat
Dat probleem is dat de Efteling de klinkende winstcijfers van de afgelopen jaren dan niet kan vasthouden en de structurele investeringen die het park de afgelopen jaren zoveel verder brachten, niet kan blijven doen. Dan, is Jurgens’ vrees, verliest het sprookjespark op termijn zijn bestaansrecht. ‘Ik denk dat we dan wegzakken in een bepaalde middelmaat.’
Dat is voor hem een grotere angst dan opgeslokt worden door een internationaal conglomeraat, zoals andere Nederlandse pretparken overkwam. Want, zo verzekert de directeur: ‘Een mogelijke verkoop van de Efteling is op aandeelhoudersvergaderingen absoluut geen thema. Onze doelstelling is om over 75 jaar nog steeds te bestaan. Zelfstandig. Onze concurrenten zijn onderdeel van gigantische concerns. Die hebben meerdere parken en overal zie je hetzelfde. Zij trekken óók veel bezoekers, dus ik zeg niet dat het op die manier niet kan. Maar dan word je een van de velen, en wij willen juist uniek blijven.’
Om onze site goed te laten functioneren, te verbeteren en u de beste ervaring te geven, gebruiken we cookies! Surfen op deze site = akkoord met cookies. OkLees verder
Privacy- & Cookiebeleid
Privacy Overview
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
