De club van Loek
Niet opkomend voor de belangen van de kleine ondernemer, ondemocratisch en bureaucratisch. Dat is kort gezegd wat MKB-Nederland is in de ogen van Patricia Linhard, eigenaresse van een damesmodezaak in Amsterdam en voorzitter van de winkeliersvereniging Museumkwartier. Begin september riep ze daarom, samen met een paar collega’s, een nieuwe belangenorganisatie in het leven: DSSO, Democratische Samenwerking Solidaire Ondernemers. Ze gaat vooral in tegen de politiek en MKB-Nederland. “Als Den Haag enig benul van de praktijk had, dan hadden we dit jaar die hele berg administratieve veranderingen gedoseerd over ons heen gekregen.”
Linhards initiatief heeft een al langer sluimerende onvrede aan de oppervlakte gebracht. Zo wordt nog eens duidelijk uit een door Sprout verricht onderzoek. Niet meer dan elf procent van de ondernemers vindt dat MKB-Nederland goed opkomt voor hun belangen. Het gemiddelde rapportcijfer dat ondernemers geven aan hun belangenvereniging is dan ook een onvoldoende: 5,3. Ook Bizz-lezers uitten al hun onvrede: “In de 30 jaar van mijn ondernemerschap heb ik nauwelijks iets gemerkt van het bestaan van deze belangenvereniging, spijtig!!’ schrijft Gert Pieters, directeur van Pieters Grafisch Bedrijf uit het Zeeuwse Groede. Hij voegde eraan toe: ‘Volgens mij moet die club geen dikke rapporten schrijven maar eens op een A4 je de grootste ergernissen van de MKB’er bij elkaar zetten en de datum erachter wanneer ze dit verholpen hebben.” Ook Marc Wegter, directeur Wegter Grootverbruik, reageert daar: “Ik weet dat MKB Nederland iets doet voor het midden- en klein bedrijf. Ik lees ook wel eens in de krant dat MKB Nederland iets bereikt heeft. Maar ik merk persoonlijk als ondernemer verder niet dat ze iets doen of bereikt hebben. MKB Nederland is voor mij totaal onzichtbaar.”
DSSO is vooral een website, waar ondernemers op kunnen discussiëren, en waarop polls moeten worden gehouden om te weten wat onder hen leeft. Want dat is DSSO’s voornaamste punt: dat weet MKB-Nederland helemaal niet. De belangenvereniging voor ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf (maximaal 250 werknemers) heeft zich vervreemd van haar achterban. Inmiddels hebben enkele tientallen entrepreneurs – niet alleen winkeliers – zich bij DSSO aangesloten.
Vereniging van vereningen
MKB-Nederland, met hoofdkantoor in Delft, is een vereniging van verenigingen. Ondernemers worden alleen bij uitzondering direct lid van de club van voorzitter Loek Hermans. In bijna alle gevallen gebeurt dat namelijk via de aangesloten lokale verenigingen en branche-organisaties. De lokale verenigingen die zich hebben aangesloten bij MKB-Nederland betalen ongeveer 180 euro per jaar voor elke ondernemer. Voor branche-organisaties is het flink goedkoper: grofweg 85 euro per ondernemer. Het zijn bedragen die uiteraard worden doorberekend aan de ondernemers zelf. Het verschil zit volgens MKB-Nederland in de grote ‘buitendienst’ die in de regio actief is. De organisatie heeft vijf regionale kantoren.
Via die regiokantoren, maar ook op het hoofdkantoor, kunnen alle ondernemers die lid zijn een beroep doen op MKB-adviseurs en trainingen. Dat kunnen niet-leden ook, alleen betalen zij meer. Wat krijgen ondernemers verder voor hun lidmaatschap? Ze ontvangen een jaarbericht, brochures, nieuwsbrieven, beleidsnota’s en het maandblad ‘Ondernemen!’ Maar bovenal is voorzitter Loek Hermans hun belangenbehartiger in politiek Den Haag en Brussel. Hermans was dertien jaar Tweede Kamerlid voor de VVD, vervolgens commissaris van de Koningin in Friesland en daarna minister van Onderwijs. Zijn bekendheid in ‘Den Haag’ is iets waar MKB-Nederland zich graag op laat voorstaan. Neem het jaarbericht 2006-2007: foto’s van Loek Hermans tegenover journalisten op het Binnenhof of schaterlachend met premier Balkenende. En plaatjes van VVD-voorman Mark Rutte en minister Joop Wijn van Economische Zaken. De MKB-voorzitter heeft toegang tot alle belangrijke spelers in de politiek. Moeilijker is de vraag: wat heeft een gemiddelde ondernemer in het midden-en kleinbedrijf aan de lobby van Loek Hermans of MKB-Nederland? Zelf mag de ondernemersclub graag tamboereren over ‘successen’ als de verlaging van de winstbelasting of het terugdringen van het aantal vergunningen en andere administratieve rompslomp. Maar nog los van de vraag of elke ondernemer hier profijt van heeft: zou het anders zijn verlopen als MKB-Nederland niet had bestaan?
Volgens de meeste ondervraagde entrepreneurs niet: minder dan veertien procent vindt dat de organisatie de laatste drie jaar veel voor ondernemers heeft bereikt. Nog pijnlijker is de uitkomst, die daar nauw mee samenhangt: bijna zeventig procent van de ondervraagde ondernemers heeft er geen bezwaar tegen als MKB-Nederland wordt opgeheven.
Hoeveel impact de lobby van MKB-Nederland in werkelijkheid heeft, is moeilijk vast te stellen. Duidelijk is wel dat veel bedrijven en branche-organisaties ook zelf contacten hebben in Den Haag of Brussel. Bovendien is er ook nog een andere club die de belangen van ondernemers behartigt: VNO-NCW. En die is er, anders dan veel mensen denken, niet alleen voor de grote bedrijven. VNO-NCW vertegenwoordigt naar eigen zeggen ongeveer tachtig procent van de bedrijven met tien tot honderd werknemers, en in totaal negentig procent van de werkgelegenheid in de Nederlandse marktsector.
Mede vanwege die sterke overlap werken MKB-Nederland en VNO-NCW steeds intensiever samen, al is het woord fusie in beide kringen nog altijd uit den boze. De samenwerking gebeurt in de back office, waar medewerkers gezamenlijk dossiers behandelen. De front offices blijven naast elkaar bestaan.
De samenwerking met VNO-NCW was voor Linhard juist één van de aanleidingen om DSSO op te zetten. De verlaging van de winstbelasting, wat MKB-Nederland als één van haar successen beschouwt, komt volgens haar vooral ten goede aan de grote bedrijven. Kleine ondernemers maken amper winst en zouden meer baat hebben bij bijvoorbeeld het terugdringen van de arbeidskosten.
Ook opvallend in het onderzoek: minder dan een derde van de leden bezoekt geregeld een MKB-bijeenkomst. Misschien nog belangrijker is dat het daarbij alleen gaat om de leden, want de meeste ondernemers uit de Nederlandse mkb-sector zijn helemaal geen lid van MKB-Nederland. Van de 341 deelnemers aan het Sprout-onderzoek is maar liefst 85 procent geen lid van MKB-Nederland.
Dat komt aardig overeen met de werkelijkheid: minder dan een kwart van de ondernemers in de Nederlandse MKB-sector is lid van de organisatie. En ook bij dat percentage zijn nog de nodige vraagtekens te zetten (zie kader). En juist de bedrijven die de toekomst hebben, de starters, en de entrepreneurs in de dienstverlening zijn niet aangesloten. Waarom niet? Omdat ze, simpel samengevat, de meerwaarde van een lidmaatschap niet zien.
Geen meerwaarde
MKB-Nederland is dus een vereniging van verenigingen, maar ook veel ondernemersverenigingen zien de meerwaarde niet. Nieuwere branches zijn op zichzelf al minder georganiseerd, en dat maakt dat MKB-Nederland juist de bedrijven die de toekomst hebben, niet vertegenwoordigt.
Zo is de VEA, een relatief oudgediende met 125 aangesloten reclamebureaus, geen lid. Dat was het in het verleden wel, maar een jaar of tien geleden is ze overgestapt naar VNO-NCW. “Omdat wij vonden dat het niveau van het ledenbestand niet echt aansloot bij de klanten waarmee onze leden professioneel te doen hebben,” licht directeur Frans Blanchard toe.
MKB-Nederland is in zijn ogen voor een groot deel gericht op de detailhandel. “Veel van onze leden werken voor de grote, vaak ook beursgenoteerde, bedrijven die veelal ook lid zijn van VNO-NCW. Dit zijn ook de bedrijven waarmee onze leden bij voorkeur geassocieerd willen worden.”
Ook de Raad voor het vrije beroep, dat 70.000 leden telt – notarissen, advocaten, maar ook huisartsen – overweegt zijn lidmaatschap van MKB-Nederland op te zeggen. “Ons bestuur twijfelt over de toegevoegde waarde,” zegt Alex Reinders, verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken. “We zijn ooit lid geworden om toegang te krijgen tot de SER, maar we beschikken zelf ook ruim over contacten in Den Haag.”
Koninklijk Horeca Nederland, meer dan twintigduizend leden, heeft zich eveneens teruggetrokken als lid. KHN was in het verleden lid van zowel VNO-NCW als van MKB-Nederland, maar: “De invloed op beleids- en kabinetsniveau van VNO-NCW schatten we groter in dan van MKB,” verklaart een woordvoerder. Dat lijkt een valide argument. Beide belangenverenigingen maken deel uit van de Sociaal-Economische Raad (SER), het belangrijkste adviesorgaan van de regering. VNO-NCW heeft daarin zeven zetels, MKB-Nederland drie.
‘Dat mag niet’
Ook ondernemers zelf voelen zich nauwelijks aangetrokken tot MKB-Nederland. Rob Beijleveld bijvoorbeeld, één van de twee mannen achter JuicyDetails, een keten van winkels die sappen en andere gezonde producten verkopen, is weliswaar actief in de detailhandel, maar hij ziet de meerwaarde niet van een lidmaatschap van MKB-Nederland.
Zo gelooft hij niet dat JuicyDetails profijt heeft van het lobbywerk van MKB. “En als dat wel zo is, dan zouden ze dat veel beter kenbaar moeten maken aan hun achterban,” zegt hij. Ook heeft hij geen behoefte aan begeleiding of advies. “Eigenlijk regelen wij alles wat we nodig hebben zelf. Ons clubje heeft een eigen netwerk, net zoals de investeringsmaatschappijen achter ons dat hebben. Als wij een advocaat willen, of een deskundig advies, dan moeten we echt kiezen uit de vele mogelijkheden. Ik wil nu bijvoorbeeld meer weten over een internationaal franchiseconcept, we denken aan China. Maar ik heb niet het idee dat MKB-Nederland ons daarbij kan helpen.” Bovenal maakt MKB-Nederland een gevoel los, dat hij het liefst van zich afschudt. Hij associeert de ondernemersclub vooral met voorwaarden en regels: ‘Dit mag wel en dat mag niet. Maar ik ben entrepreneur. Ik wil zaken doen. Ik steek mijn energie liever in het scoren van een deal.’
Pieter Bas Boertje, van Dechesne & Boertje, een communicatiebureau dat events organiseert, gelooft wel dat het lobbywerk van MKB-Nederland succesvol is. Toch is hij geen lid en zijn branche-organisatie Idea, waar hij in het verleden in het bestuur zat, is dat evenmin. “Dus misschien ben ik wel een free rider, ja,” zegt hij. “Maar bij een club zoek ik vooral inspiratie.”
Die inspiratie vindt hij bij de Young Entrepreneurs Organization (YEO), een wereldwijde netwerkorganisatie met in Nederland ruim zestig leden. Elke maandagmiddag komt Boertje bijeen met een forum van acht of negen aangesloten, jonge ondernemers. Ze behandelen dan een case, aangedragen door één van de leden: een juridisch probleem, personele kwesties of soms zelfs privé-aangelegenheden. “We inspireren elkaar,” zegt Boertje. “Bij MKB-Nederland zal ik dat niet vinden, denk ik. Daarbij denk ik aan een grote en logge organisatie waar voor mij niks te halen is. Ik zit in veel netwerken en veel vrienden van mij zijn ook ondernemer. Maar ik heb nog nooit iemand over MKB-Nederland gehoord. Die organisatie staat gewoon te ver van ons af.”
Loek Hermans?
Een opmerkelijke illustratie daarvan is de onbekendheid van voorzitter Loek Hermans. In Den Haag mogen alle deuren voor hem opengaan, tweederde van de ondernemers voor wie hij de belangen behartigt, kent hem niet. En dat terwijl hij hét uithangbord is van de organisatie.
Eén van de ondernemers die Hermans wel kent is Yvonne Swaans, zakenvrouw van het jaar 2005 en oprichter van verhuurmakelaar Direct Wonen. Ze is overigens geen lid van makelaarsvereniging NVM noch van MKB-Nederland, omdat ze daar de toegevoegde waarde niet van ziet. Over Hermans zegt ze: “Een aardige en ambitieuze man die met veel enthousiasme zijn functie uitoefent.” Ongevraagd voegt ze eraan toe: “Hij is daadwerkelijk geïnteresseerd in hoe het eraan toegaat in het bedrijfsleven.” Dat ze dat benadrukt, zegt veel over over het beeld dat over Hermans en MKB-Nederland bestaat. Want hoe zou het anders kunnen zijn? Een voorzitter die niet geïnteresseerd is in het bedrijfsleven?
Overigens is Patricia Linhard momenteel in overleg: nadat DSSO de publiciteit had gezocht, nam MKB-Nederland contact op met haar. “Ze hebben zeer ontvankelijk gereageerd,” zegt Linhard. Onderzocht wordt nu in hoeverre MKB de website van DSSO kan overnemen. Wordt daarmee niet alle kritiek onschadelijk gemaakt? “Wij laten ons alleen onschadelijk maken als MKB ons idee voor tachtig procent overneemt,” zegt Linhard. “Dat wil zeggen: dat ondernemers via forums en via polls hun stem kunnen laten horen en invloed kunnen uitoefenen op het beleid van MKB-Nederland. Gehoord worden, daar is het ons om te doen.”
MKB-Nederland onderzocht
Sprout vroeg 341 ondernemers naar hun mening over MKB-Nederland. De volledige uitslag van het onderzoek vindt u op www.sprout.nl
Bent u tevreden met uw lidmaatschap?
Valid Percent
Absoluut niet 7,7
Niet 11,5
Neutraal 40,4
Redelijk 21,2
Zeer 19,2
Total 100,0
Bezoekt u wel eens een bijeenkomst van MKB-Nederland?
Valid Percent
Nooit 48,1
Weinig 13,5
Af en toe 7,7
Geregeld 21,2
Heel vaak 9,6
Total 100,0
Waarom bent u geen lid?
Ze komen onvoldoende voor mijn belangen op 25,5%
geen idee, nooit over nagedacht 16,8%
niet relevant/geen behoefte/ziet geen voordelen 13,1%
Te duur 12,8%
Het is uit de tijd 12,5%
niet (voldoende) bekend mee 10,6%
al lid van iets anders 3,1%
ben nooit benaderd 1,9%
overig 3,7%
‘De positivo’s laten meestal niets van zich horen’
André Vermeulen, woordvoerder van MKB-Nederland:
“Van de respondenten is 85 procent geen lid van MKB-Nederland. Dan zijn de gepresenteerde uitkomsten ook niet vreemd. Wie ergens geen lid van is, kan er ook niet over meepraten. Bovendien, wie doen er aan dergelijke onderzoekjes mee? Doorgaans vooral mensen die negatief gestemd zijn. Lezers van een krant sturen alleen een ingezonden brief als zij het ergens niet mee eens zijn. De positivo’s laten meestal niets van zich horen.”
“Als MKB-Nederland slecht zou opkomen voor de belangen van ondernemend Nederland, is het vreemd dat de organisatie sinds 1998 een onafgebroken groei vertoont van 115.000 naar 186.000 leden. Niettemin leeft bij ons wel degelijk het besef dat het altijd beter kan. Later in oktober worden de resultaten verwacht van een grootschalig onderzoek onder de leden naar de informatiebehoefte die bij hen leeft. Tevens wordt een imagometing verricht, ook onder niet-leden.”
Ondemocratisch?
“MKB-Nederland ondemocratisch? De leden komen tweemaal per jaar bijeen en kunnen alles aan de orde stellen. MKB-NL is zó democratisch dat besluiten alleen bij meerderheid van stemmen worden genomen.
Jaarlijks vinden er tientallen bijeenkomsten in het land plaats waar ondernemers uit de buurt elkaar ontmoeten, hun problemen kunnen bespreken, maar ook met lokale en regionale autoriteiten in de slag kunnen. Voor breder georienteerde bedrijven organiseren we handelsreizen over de gehele wereld, waarbij een deel van de kosten via onze bemiddeling door Economische Zaken wordt gesubsidieerd.”
Hoe zit MKB-Nederland in elkaar?
• MKB-Nederland heeft naar eigen zeggen 186.000 leden. Niet meer dan een kwart van de bedrijven uit het midden- en kleinbedrijf is dus lid. Hierbij zijn nog vraagtekens te plaatsen. Voorbeeld: de Raad voor het Vrije Beroep telt 75.000 leden en is lid van MKB-Nederland. Alle 75.000 leden telt het MKB-Nederland mee om tot de genoemde 186.000 te komen. Maar bijvoorbeeld de VPRA, de branche-organisatie voor communicatie-adviesbureaus, is weliswaar lid van de Raad voor het Vrije Beroep, maar heeft er bewust voor gekozen geen lid te worden van MKB-Nederland. Toch worden de twintig VPRA-bureaus door MKB-Nederland meegeteld.
• Ondernemers zijn veelal niet rechtstreeks lid, maar via de een van de 135 aangesloten brancheverenigingen en 250 regionale en lokale ondernemersverenigingen. Deze lopen sterk uiteen: van de landelijke huisartsenvereniging tot de vereniging Exploitanten Relaxbedrijven. De lokale verenigingen bestaan vooral uit winkeliers.
• Het is goed mogelijk dat een ondernemer twee keer lid is van MKB-Nederland: via een branche-organisatie én via een lokale organisatie. Volgens MKB-Nederland is dat logisch: ze maakt zich namelijk sterk voor zowel lokale belangen als voor branchegerelateerde belangen.
• Sommige branche-organisaties, zoals ICT Office en de Algemene Bond voor Uitzendondernemingen, zijn én lid van MKB én lid van VNO-NCW. Uitzendbureaus kunnen dus drie keer lid zijn van een overkoepelend orgaan: twee keer van MKB en één keer van VNO-NCW. Daar betalen ze – indirect– dan ook drie keer voor.
• Juist de startende bedrijven en entrepreneurs in nieuwe en groeiende branches zijn sterk ondervertegenwoordigd in het ledenbestand. De zakelijke en persoonlijke dienstverlening vormt volgens het EIM 34 procent van het totale midden-en kleinbedrijf, maar maakt slechts 16 procent van het MKB-Nederland-ledenbestand uit. Ondernemers die lid zijn zitten vooral in de detailhandel (31 procent), zorg (26 procent) en industrie & bouw (23 procent).
• MKB-Nederland vertegenwoordigt niet het midden- en kleinbedrijf, maar alleen het kleinbedrijf. Bedrijven met meer dan tien werknemers zijn namelijk vaker lid van VNO-NCW dan van MKB-Nederland. Tachtig procent van de bedrijven met 10-100 werknemers is lid van VNO-NCW. Sommige ondernemers zijn overigens lid van VNO-NCW én MKB.
(bronnen MKB-jaarbericht en EIM)
