Het is amper vijf jaar geleden dat Stuart Gold voor het eerst voet op Ghanese bodem zette. Zijn toenmalige Amerikaanse vrouw leidde een ontwikkelingsproject in het maken van palmolie en Gold zag het avontuur wel zitten. Een nieuwe start. Klaar als hij was met het zijn werk als software ontwikkelaar in de States. Wat een stap voorwaarts moest worden, eindigde uiteindelijk in een drama. Zijn vrouw verliet hem al snel en nam hun enige zoontje zonder aarzelen mee. Met een zakenpartner had Gold inmiddels het bedrijfje ‘Stop Killing Us’ opgezet, een initiatief tegen de ook in Afrika volop spelende klimaatverandering. Toen ook zijn partner hem bedroog en probeerde bedrijfsgelden weg te sluizen, was voor Gold wel duidelijk dat hij het alleen moest doen. In 2007 startte hij Trashy Bags, met maar één missie: mensen bewust maken van de schade die afval kan aanrichten.
(met medewerking van Lokaal Mondiaal)
Rotzooi verzamelen
Dit is Julius Ceasar Kwishai. Hij heeft een paar uur eerder een grote zak plastic afval verzameld in de straten van Dzorwulu, een wijk in het centrum van Accra. De 72-jarige Kwishai doet dit werk sinds hij 3,5 jaar geleden werd afgekeurd als beveiliger. “Ghana was een rotzooi”, zegt hij. “Dit is mijn leefomgeving en die wil ik schoon hebben. Voor mijn kinderen, kleinkinderen en generaties later. Daarnaast moet ik ook gewoon geld verdienen en op mijn leeftijd liggen de banen niet meer voor het oprapen hè.”
Wat hij ermee verdiend is niet misselijk. Dagelijks verzamelt Kwishai voor honderdvijftig Ghanese Cedi (ongeveer 75 euro) aan plastic. “Het is veel ja. Maar ik werk ook echt van zes uur ’s ochtends tot zes uur ’s avonds. De straten liggen vol. En ik heb nog steeds acht kinderen en kleinkinderen thuis die ik elke dag te eten moet geven en die naar school moeten.”
Sorteren
Eén van de medewerkers neemt de zak van Julius Ceasar Kwishai mee naar zijn vaste werkplek en begint met het sorteren ervan. Het is ongeveer negen kilo en Kwishai krijgt daar 4,50 Ghanese Cedi (ongeveer 2,05 euro) voor. Omdat hij hoofdzakelijk plastic ‘waterzakjes’ in heeft geleverd is het niet heel veel. Trashy Bags geeft voor de waterzakjes 50 pesewas (23 eurocent) per kilo. De gekleurde papiertjes van de populaire yoghurtijsjes ‘FanYogo’ leveren veel meer op. Voor duizend gekleurde papiertjes ontvangt de verzamelaar 6 cedi (2,76 euro). De hiervan gemaakte tassen zijn ook duurder. In de zak van Kwishai zit nauwelijks gekleurd afval. Voor de jongen op de foto scheelt dat aanzienlijk. Toch moet hij ieder zakje nauwkeurig bekijken. Alleen van de zakjes die geen grote gaten bevatten worden de propjes gladgestreken en in de blauwe bak gegooid.
Wassen
Nadat de zakjes zorgvuldig zijn gesorteerd, worden ze één voor één opengeknipt om vervolgens van binnen en van buiten gewassen te kunnen worden. Hier zijn twee vrouwen bezig met het knipwerk. De waterzakjes worden aan twee kanten losgeknipt, zodat hij uitgevouwen kan worden. Van de uitgevouwen zakjes wordt vervolgens een lange keten gemaakt. Voor Trashy Bags is het ook verbazingwekkend hoeveel afval er telkens weer binnen komt. Of het de straten van Accra al schoner heeft gemaakt? “Het is veel schoner”, zegt directeur Stuart Gold. “Je had het hier vier jaar geleden moeten zien. Maar we doen het niet alleen. Samen met andere recyclingbedrijven doen we goed werk. Want wij doen eigenlijk alleen wat met de waterzakjes en de yoghurtpapiertjes. Al het andere dat we binnen krijgen gooien we niet weg. Dat verzamelen we en geven we aan Zoomlion, die hier één keer in de zoveel tijd langs komen.”
Weken
Volgens Gold zit het grootste probleem in het bewustzijn van de Ghanezen. ,,Niemand, maar dan ook niemand kan maatschappelijk denken”, zegt hij. “Dat is ze nooit geleerd. Andere bevolkingen hebben een land om van te houden, dat idee heb ik bij de Ghanezen niet. Het interesseert ze niet. Hier lezen ze alleen de bijbel of de koran. En dat combineren ze met allerlei soorten voodoo. Wat ik bedoel is dat de energie naar de verkeerde dingen gaat. Wat dat betreft zie ik Trashy Bags ook meer als een educatief bedrijf, dan een afvalverzamelingsbedrijf. Ik wil mijn werknemers bewust maken van de schade die ze kunnen aanrichten. En dat is me volgens mij aardig gelukt. Ze zijn trots als een pauw op hun bedrijf.”
Daarnaast is het ontbreken van afvalbakken natuurlijk ook een probleem. “Maar wat wil je met een corrupte overheid”, grapt de Brit. “Afvalbakken hebben geen prioriteit voor deze overheid. Zie het als een fleswater waar gaten in zitten. Als je die op zijn kop houdt, stroomt al het water al weg voordat het het uiteindelijke doel heeft bereikt. Zo gaat het hier ook met overheidsgeld.” Op de foto hierboven zien we dat de opengeknipte zakjes goed gewassen worden. De twee vrouwen ontvangen de opengeknipte zakjes en laten het een tijdje weken in koud water. Vervolgens wassen ze de zakjes twee keer met hun handen en brengen ze naar buiten om ze in de zon te laten te drogen.
Ontwerpen en tekenen
Dit is misschien wel de belangrijkste stap in het productieproces. Het ontwerp en het tekenen van het model. Van de waterzakjes worden verschillende producten gemaakt. Hier is de vrouw bezig met een sporttas. Maar er worden ook ‘messenger bags’, een soort schoudertassen, rugzakken, etuis en portemonnees gemaakt. De productiekosten voor bijvoorbeeld een sporttas liggen voor Trashy Bags op 16 Ghanese cedi, ongeveer 7,30 euro. Dit zijn in de winkel de duurste tassen. De sporttas bestaat uit 267(!) gebruikte waterzakjes. Voor de ‘messenger bags’ liggen de productiekosten op 9 Ghanese cedi, ongeveer 4,10 euro. Deze bestaat uit 231 waterzakjes. Logisch dus dat ze veel afval nodig hebben.
Stikken
Met de hand worden de zakjes verwerkt tot tas. Hier is een meisje (een dochter van een van de werknemers; voor oppas is vaak geen geld in Ghana, dus gaan de kinderen mee naar het werk) zo goed als klaar met één van de ‘Smart Bags’. De Smart Bags zijn onderdeel van ‘The Smart Ghana Initiative’, een nieuw maatschappelijk project van Trashy Bags om de tassen wat meer onder de eigen bevolking te brengen. De normale tassen zijn onbetaalbaar voor de meeste Ghanezen. De Smart Bag is een in elkaar gevouwen boodschappentas die verkocht gaat worden voor een symbolische prijs van één Ghanese cedi. De tas moet plaatsmaken voor de dunne zwarte zakjes, die overal te pas en te onpas worden gebruikt en vrijwel altijd op straat belanden.
Daarbij komt dat de Smart Bag ruimte biedt aan bedrijven om op de tas reclame te maken, in de vorm van stickers. En daar zitten wat betreft Trashy Bags geen grenzen aan. Dus hoe meer geld een bedrijf als Vodafone in het project steekt, des te roder de tas kan worden. “En we zijn nog in gesprek met verschillende ambassades over sponsoring”, vult Gold aan. “De Franse Ambassade heeft ons vorige project, ‘Fight the plastic plague’, ook al gesponsord.”
Opslag
Dit is de opslagruimte van Trashy Bags. Hier liggen de grote voorraden, bestemd voor de export. Trashy Bags moet het, net als vele andere Ghanese bedrijven, van de export hebben. De verkoopprijzen die Trashy Bags hanteert zijn simpelweg niet op te hoesten voor de gemiddelde Ghanees. Tot vorig jaar liep de export meer dan uitstekend. Tot Japan getroffen werd door de zware aardbevingen. ,,Japan was onze grootste afnemer”, legt Gold uit. ,,Die zijn kitscherig hè. Maar na die ramp hebben we niets meer van ze vernomen. Ik hoop dat ze gauw terugkomen.” Want Trashy Bags is boven alle educatieve bedoelingen een bedrijf. Een bedrijf dat winst wil en moet maken. Een bedrijf dat zestig werknemers iedere maand loon moet uitbetalen. De lonen variëren van 120 Ghanese cedi tot 350 Ghanese cedi per maand. Het ongeschoolde werk, zoals het sorteren, knippen en wassen valt binnen de laagste categorie. Het precieze handwerk, zoals het naaien en het ontwerpen verdient al 290 Ghanese cedi per maand en de ‘supervisors’ verdienen 350 Ghanese cedi.
Verkoopklaar
De winkel is het paradepaardje van Trashy Bags. Hier liggen werkelijk alle soorten en maten die gemaakt worden. Zo zie je tegen de muur rechtsboven de ‘Messenger Bags’, met daaronder de rugzakken. Op de tafels liggen alle kleine producten zoals de portemonnees, de etuis en zelfs laptoptassen voor een Apple Macbook. De verkoopprijzen variëren enorm. Zo worden de sporttassen in de winkel verkocht voor 29 Ghanese Cedi, ongeveer 13,25 euro. Maar een portemonnee bijvoorbeeld kost 1,50 Ghanese Cedi, nog geen 70 eurocent. Voor de export liggen deze bedragen iets lager. ,,Maar dat hangt helemaal af van de hoeveelheid die wordt besteld”, zegt Gold. Of hij zijn onderneming succesvol vindt? ,,Het ligt er maar net aan hoe je het bekijkt. Als je naar het sociale plaatje kijkt zeer zeker. Wij hebben zestig mensen van de straat gehaald en een inkomen kunnen geven. Daarnaast hebben we mensen het vertrouwen gegeven dat ze zelf iets kunnen opbouwen, en dat gebeurt hier veel te weinig. Maar als je het puur bedrijfsmatig bekijkt zijn we niet succesvol. We hebben nog niet eens break-even gedraaid. Maar dat komt vooral door de hoge huur die we betalen. Voor deze villa betalen we 2500 Amerikaanse dollar per maand! Dat is enorm, maar met onze nieuwe internetwinkel erbij hopen we dat binnenkort gaan halen.”
