Ik kom net terug van het World Economic Forum in Davos. Daar verwees EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen maandag in haar openingsspeech naar het belang van innovatie voor Europa en de essentiële rol die AI Factories en Gigafactories daarbij spelen. Peter Wennink waarschuwde er in december al voor.
Europa heeft nu slechts 5 procent van de wereldwijde rekencapaciteit tot zijn beschikking – tegenover 70 procent in de VS. ‘Die AI-Gigabriek moet er komen’, aldus Wennink. Ook demissionair minister Vincent Karremans van Economische Zaken noemt het een vraagstuk van economische veiligheid. Geen luxe, maar pure noodzaak.
Ondertussen vergaderde de Kamercommissie Digitale Zaken afgelopen woensdag over een onderzoeksrapport van Ecorys, waarin wordt geconcludeerd dat een groot AI-rekencentrum voor Nederland weinig meerwaarde heeft. Die conclusie leest als: er vliegen nog geen vliegtuigen (lees: AI) in Nederland en Europa, dus waarom zouden we dan een vliegveld (lees: AI-Gigafabriek) bouwen?
Stel je voor dat we ooit zo hadden gedacht over onze investeringen in Schiphol of de Haven van Rotterdam. Dit keer mist Nederland een politieke voorvechter voor digitale infrastructuur en we zien de urgentie niet.
AI-scienceparken en AI-steden
In Davos was ik in het paviljoen van India. Daar spraken ministers over AI-rekenfabrieken, complete AI-scienceparken en zelfs AI-steden die uit de grond worden gestampt, zoals Bharat Future City. Daar spreekt een ambitie uit die wij niet kennen in Europa.
Er hangt een bordje buiten: wie komt er rekenkracht-infrastructuur bouwen in ruil voor grondsubsidies en fiscale hulp? En hier vergaderen we, bijna een jaar na de oproep van Ursula von der Leyen op de AI Action Summit in Parijs, nog steeds over de vraag of een grote Europese AI-fabriek meerwaarde heeft voor Nederland.
Lees ook: Deze 9 leiders in AI zorgen dat Nederland tempo blijft maken in de AI-race
Duitsland heeft vorige week 805 miljoen euro toegezegd in de vorm van een vooruitbestelling van rekenkracht voor een Duitse AI-Gigafabriek. Niets voor niets, zoals het wat mij betreft hoort bij overheidssteun voor technologie.
Dit kan Nederland ook. Als Nederland rekenkracht vooruit zou bestellen, wordt deze bestelling verdubbeld met Europees kapitaal. Dat is de kern van de subsidieregel voor de vijf landen die worden geselecteerd om een Europese AI-Gigafabriek te huisvesten. Zeg maar: de AI-verdubbelaar van Europa.
Geen ‘nice-to-have’
Terug naar het recente Ecorys-rapport over de meerwaarde van een AI-Gigafabriek. Want het rapport dat de Kamercommissie Digitale Zaken moet helpen beslissen over zo’n vooruitbestelling, bevat helaas enkele denkfouten. Eerste fout is dat de toekomst wordt beschreven via de achteruitkijkspiegel. AI wordt gereduceerd tot taalmodellen, LLM’s zoals ChatGPT.
Daarmee wordt het belang van rekeninfrastructuur teruggebracht tot het al dan niet hebben van een nationale of Europese ChatGPT. Klopt, die hebben we niet in Europa. Maar zoals Jensen Huang, ceo van Nvidia, in zijn nieuwjaarspresentatie stelde: 2026 wordt het jaar van fysieke AI, AI die de fysieke wereld probeert te begrijpen. Deze modellen zullen worden toegepast in autonome voertuigen, robotica en industriële systemen. Dit is bij uitstek het industriële domein van Europa. Willen we daarvoor afhankelijk worden van grote AI-rekencentra in de VS?
Dit is meteen de tweede fout: soevereiniteit wordt toch nog gezien als ‘nice-to-have’. De derde fout: ‘AI inference’ wordt weggezet als bijzaak. Terwijl AI-inference juist de structurele machine van AI wordt, het daadwerkelijke gebruik van modellen, de besluiten die AI neemt. Dat gaat veel verder dan trainen alleen. Dit kan juist uitstekend in een AI-Gigafabriek in Nederland en via onze glasvezelsnelwegen kunnen we heel Europa bedienen. Een exportproduct dus.
Vierde fout: rekenkracht wordt behandeld alsof het een luxe is die net zo goed in Duitsland kan staan, terwijl het de nieuwe elektriciteit is. Die willen we in Nederland produceren. Vijfde fout (en ik weet dat dit een gevaarlijk argument is, maar ik wil dit punt toch maken): de prijs van nietsdoen wordt structureel onderschat, het risico om zonder AI-infrastructuur technologisch irrelevant te worden wordt niet meegewogen.
Tenders voor windparken vlottrekken
Tot slot het energievraagstuk. Dat hebben we als AI Gigafactory.NL-consortium opgelost met een locatie in de Haven van Rotterdam. Daar heeft onze partner Eneco een bestaande hoogspanningsaansluiting. Geen congestie, geen wachtrij, niemand wordt benadeeld. Er komen enorme hoeveelheden windenergie aan land.
Tegelijk liggen er kabels van Tennet op de zeebodem die niet worden benut, omdat de elektriciteitsvraag achterblijft. Want bedrijven in de haven elektrificeren onvoldoende.
Lees ook: Han de Groot bouwt een AI Gigafactory in Rotterdam van 5 miljard
Windparktenders lopen hierop vast. Een AI-Gigafabriek die 24/7 stroom vraagt en waarop investeerders een sluitende businesscase kunnen bouwen, kan zo’n windparktender weer vlot trekken en juist een aanjager worden voor nieuwe duurzame stroom voor burgers en bedrijven.
Dan rest de vraag: waarom zetten we onze schouders er niet onder? Waarom gaan we niet voor het beste ‘bidbook’ van Europa en halen we de AI-verdubbelaar voor Nederland binnen? Dat is de ‘urgency mindset’ waar Ursula von der Leyen in haar openingsspeech in Davos over sprak. Die moet in Nederland weer worden aangezet!
Han de Groot is initiatiefnemer van AI Gigafactory NL, waarmee hij werkt aan een Europese AI-gigafactory voor Nederland.
