Een paar weken geleden stond ik op het podium in het hoofdkantoor van Fairphone en sprak ik mijn collega’s toe over onze resultaten in het laatste kwartaal van 2025. Terwijl ik daar stond, moest ik echt even stilstaan bij de enorme diversiteit van de gezichten die mij aankeken.
We zijn geen groot team bij Fairphone; de grap op kantoor is dat het totale aantal werknemers van Fairphone waarschijnlijk kleiner is dan de marketingafdeling van Apple. En toch is ons personeelsbestand verspreid over 32 verschillende nationaliteiten, iets wat me altijd blijft verbazen.
En dan kijk ik naar mezelf. Man, wit, heteroseksueel. Ben ik het stereotype geworden?
De Zeven Vinkjes
De data uit de industrie spreekt boekdelen. The Business of Tech heeft hun IT Leadership-data voor Q4 2025 vrijgegeven, en de cijfers laten zien dat ongeveer 83 procent van het IT-management wit is. Ruwweg vier op de vijf IT-managers zijn mannen, terwijl vrouwen iets meer dan 21 procent van de leiderschapsrollen bekleden.
Wat erger is: deze data bevestigen een trend die in het rapport de ‘Five-Year Stall’ wordt genoemd. Dit betekent dat de situatie de afgelopen vijf jaar vrijwel hetzelfde is gebleven.
Dit beeld klopt. Joris Luyendijk, de bekende Nederlandse antropoloog, journalist en auteur, heeft aanzienlijke tijd besteed aan het onderzoeken van machtsdynamiek en sociale hiërarchieën. Het eindresultaat van dit onderzoek was een bijzonder interessant boek: De Zeven Vinkjes.
De korte samenvatting? In Nederland (en min of meer in het hele Westen) worden machtsstructuren gedomineerd door mensen die zeven specifieke hokjes kunnen aanvinken: man, wit, heteroseksueel, hoogopgeleid, ouders hoogopgeleid, hier geboren (autochtoon) en een seculiere/protestantse achtergrond.
De veronderstelling is dat als je alle zeven vinkjes hebt, je de arbeidsmarkt betreedt met onverdiende privileges, en dat het beklimmen van de bedrijfsladder minder een worsteling is vergeleken met collega’s die deze vinkjes niet hebben. Waar anderen tegenwind ervaren, heb jij wind mee.
En ja, ik heb alle zeven vinkjes.
‘Maar ik ben een aardige vent’
Laat ik dit verduidelijken. Het is niet zo dat ik geen aardige vent ben. Ik denk graag dat mijn team mij ziet als toegankelijk, ruimdenkend en eerlijk. Bij Fairphone hebben we geen grote kantoren die zijn afgeschermd voor de directie. Het is een open kantoortuin; iedereen is vrij om op iemand af te stappen en een gesprek te beginnen. En dat geldt waarschijnlijk voor veel andere techbedrijven.
Het is echter niet genoeg. Denken dat dit wel zo is, is een valkuil. En het is een valkuil die er uiteindelijk voor zorgt dat je, ondanks je beste bedoelingen, nog verder van je collega’s vervreemdt.
Zelfbewustzijn is altijd essentieel
Het maakt niet uit hoe ‘open’ en ‘toegankelijk’ ik mij voel. Als iemand in een positie van invloed moet ik me voortdurend bewust zijn van hoe anderen mij zien. Als ik tegenover een van mijn collega’s aan tafel zit, moet ik mezelf door hun ogen zien.
Hoe ‘aardig’ ik ook ben, ik ben nog steeds onderdeel van een grotere demografie die voortdurend wordt bekritiseerd vanwege een gebrek aan inclusiviteit. Ik ben de ‘norm’ die door het systeem wordt bevoordeeld. Als ik zo naar mezelf kijk, is het gemakkelijk te zien hoe snel ik kan worden gezien als de vleesgeworden zeven vinkjes.
Dus, hoe doorbreek je die perceptie?
Bewust zijn van je privileges is het halve werk. De andere helft ligt in het toetsen van die privileges. Elke dag moet ik mezelf eraan herinneren dat mijn normaal alleen mijn normaal is.
Ik kan de levenservaring van andere mensen niet kwalificeren door mijn eigen ogen. En als iemand die voor zijn werk naar drie verschillende continenten moet reizen, is dit voor mij heel belangrijk om in gedachten te houden. Ik kan niet veranderen waar ik vandaan kom, maar ik kan me er wel actief bewust van zijn. Dat moet ik zijn. Te allen tijde.
Stop met anderen te behandelen zoals je zelf behandeld wilt worden
Het is de ‘Gouden Regel’. Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden. Het is wat veel religies al eeuwenlang uitdragen. Het wordt aanbevolen voor goed leiderschap, om mensen in posities van invloed empathischer, vriendelijker en gevoeliger te maken.
Het klinkt logisch. Toch?
Nou, niet echt. Niet meer. Auteurs Michael O’Connor en Tony Alessandra hebben een zeer interessant boek geschreven, The Platinum Rule, dat dit het beste uitlegt. Het boek schetst de belangrijkste misvatting van de gouden regel: deze gaat ervan uit dat iedereen dezelfde voorkeuren, afkeuren, doelen, ambities en omstandigheden heeft. Het vertrekt vanuit een punt van gemeenschappelijkheid. Dat iedereen dezelfde levenservaring deelt.
Maar nu de wereld kleiner wordt en het personeelsbestand met de dag diverser, wordt de gouden regel steeds minder relevant. Stap in plaats daarvan over op de Platina Regel. Behandel anderen zoals zij behandeld willen worden, niet zoals jij behandeld zou willen worden.
Je bedoelt het misschien niet zo, maar wat er bij de gouden regel gebeurt, is dat je jouw wereldbeeld aan hen oplegt. Ware inclusiviteit vereist dat je volledig in hun perspectief stapt. Want het draait niet om jou, het draait om hen. Verplaats je volledig in hun schoenen. Helemaal in een management positie.
Beleid is goed. Gedragsverandering is beter
Waar dit om gaat, is niet moeilijk te implementeren. Het kost heel weinig tijd en energie om iets bewuster te zijn. En hoewel beleid geweldig is om hier kracht bij te zetten, is gedragsverandering op de lange termijn duurzamer.
Dit betekent het bouwen van een cultuur van empathie, een cultuur van het toetsen van je privileges. Inclusie gebeurt in de momenten tussen de regels door; in hoe we luisteren en hoe we de persoon tegenover ons waarnemen.
Bij Fairphone hebben we een uiterst actieve DEI-commissie die voortdurend zoekt naar manieren om ervoor te zorgen dat iedereen binnen het bedrijf wordt gehoord en zich vertegenwoordigd voelt. Maar voor mij, als een van de leiders van deze prachtige missie-gedreven onderneming, is er altijd meer dat ik kan doen. En alles wat ik daarvoor hoef te doen, is luisteren.
Raymond van Eck is ceo vam Fairphone.
