Het wordt avond en verpleegkundige Bianca begint aan haar dienst in het verpleeghuis. Ze maakt haar gebruikelijke rondje en gaat iedere bewoner langs om te kijken hoe het gaat en hun dagelijkse medicijnen te geven. Het is aanpoten; er zijn een paar collega’s ziek, de bezetting staat onder druk. Die avond heeft ze in haar eentje de zorg voor 23 mensen.
Halverwege haar ronde stuit ze op een probleem. De pillen van een bewoner ontbreken en Bianca komt voor een dilemma te staan. Als ze een nieuw medicijn gaat halen, moet ze naar de medicijnkast lopen. Die is helemaal aan de andere kant van het gebouw. Dat kost haar bijna 10 minuten lopen. Dan komt ze geheid in tijdnood. Bovendien laat ze 23 bewoners dan tijdelijk zonder toezicht achter.
Dan komt ze op een idee. De pillen zitten namelijk in een rol verpakt. Ze vouwt de rol volledig uit, pakt de allerlaatste pil van de rol en geeft die aan de bewoner. Daarna bestelt ze direct nieuwe medicatie om toekomstige tekorten te voorkomen. Bianca kan de bewoner daardoor goed helpen, en het lukt haar om de volledige ronde op tijd en zonder problemen af te maken.
Iedereen is van nature creatief
Dit is nou typisch een voorbeeld van creatief denken. Maar vraag Bianca of zij zichzelf creatief vindt, en ze zal gegarandeerd zeggen van niet. Veel mensen denken dat ze niet creatief zijn, omdat ze niet goed kunnen tekenen of geen muziek kunnen maken, bijvoorbeeld.
Ze koppelen creativiteit los van het werk. Maar daar heeft het juist alles mee te maken. Simpel gezegd betekent creativiteit in het dagelijkse leven dat je problemen op een slimme en vernieuwende manier kunt oplossen. Hoe vindingrijker we zijn, hoe beter we kunnen inspelen op onverwachte situaties.
Eigenlijk is dat voor iedereen weggelegd; ieder mens is van nature creatief. Dat zie je als je naar kinderen kijkt. Geef ze een doos en een stift en voor je het weet hebben ze een ruimteschip gemaakt en vliegen ze naar de maan. Naarmate we ouder worden, leren we dat vrije denken steeds meer af – de een wat meer dan de ander.
Op zoek naar een quick fix
Waar kinderen handelen vanuit verbeelding en mogelijkheden, zijn volwassenen veel meer bezig met ‘wat werkt?’. Zij zijn op zoek naar een quick fix of een snel antwoord. Als het te lang duurt, begint dat onzekere gevoel op te spelen.
Dat komt omdat ons brein niet van open eindjes houdt. Zodra we op onbekend terrein komen, een open vraag hebben of met onzekerheid te maken krijgen, willen we dat die toestand zo snel mogelijk stopt. En dus gaan we direct op zoek naar informatie, bedenken we een antwoord en voelen we opluchting zodra we denken dat we het weten.
Psycholoog Donald MacKinnon onderzocht wat het verschil is tussen creatieve en minder creatieve mensen. Hij vroeg de meest creatieve en de minst creatieve architecten uitvoerig naar wat ze deden vanaf het moment dat ze opstonden tot ze naar bed gingen.
MacKinnon ontdekte slechts twee verschillen. De creatievelingen speelden met allerlei verschillende ideeën en ze stelden het nemen van beslissingen zo lang mogelijk uit. Ze hadden geen haast om tot een oplossing te komen, waardoor er ruimte bleef voor verwondering, twijfel en nieuwe mogelijkheden.
In plaats van onzekerheid en verwarring te vermijden, omarmden ze die als een belangrijk onderdeel van het creatieve proces.
Kantoorbrainstorm werkt vaak niet
De drang naar afsluiting kan creativiteit enorm in de weg zitten. De haast om snel met antwoorden te komen, zorgt er bijna nooit voor dat we tot een inventievere en vaak ook betere en duurzamere oplossing komen.
Ons brein heeft tijd nodig om dingen te laten sudderen. In het onderbewuste kunnen magische dingen gebeuren en worden ogenschijnlijk ongerelateerde zaken tot iets briljants gecombineerd. Alleen gunnen we onszelf die tijd meestal niet. Het gevolg: we komen tot middelmatige oplossingen die op de korte termijn vaak wel effect hebben, maar de situatie op de langere termijn juist complexer maken.
Om die reden zijn brainstormsessies op kantoor zo problematisch. Er wordt een probleem neergelegd en de groep krijgt een stapel post-its om met ideeën te komen. Een kwartiertje dan; daarna is het tijd om toe te werken naar concrete oplossingen. Aan het einde van de sessie moet er immers wel een strak en uitvoerbaar plan liggen.
Dit kan prima werken voor eenvoudigere problemen, maar niet wanneer het een beetje ingewikkelder wordt en meerdere belangen een rol spelen.
Durf ongemak aan te gaan
Uit onderzoek blijkt dat de meest creatieve personen degenen zijn die het beste kunnen omgaan met dat ongemakkelijke gevoel dat onzekerheid met zich meebrengt. Dat lijkt alleen een steeds grotere uitdaging te worden.
In een maatschappij waarin we er meer en meer gewend aan raken dat alles direct voorhanden is en AI binnen no time antwoord geeft op al onze vragen, is de verleiding groot om niet meer zelf diep na te denken en een tijdje rond te dwarrelen met een probleem of een vraag.
Om creatief te kunnen zijn, is de vraag dus niet of jij lekker aan de slag kunt met post-its en snel met tien ideeën op de proppen komt, maar of jij geduldig durft te zijn en ongemak de ruimte geeft. Juist die irritatie en wrijving die dan in jou ontstaan geven de parel haar glans.
Lees ook deze columns van Simone van Neerven:
- De collega die te laat komt, vinden we laks — maar doen we het zelf, dan zijn het de omstandigheden
- Wat jij kan leren van de gênante AI-flaters van Starbucks en Meta
- Wat Snoop Dogg beter begrijpt van leiderschap dan veel ceo’s
