Ben jij zo’n doener, die altijd maar doorgaat zelfs zonder dat daarom wordt gevraagd? De oorzaak hiervan ligt in je jeugd, zo blijkt uit recent Insead-onderzoek van hoogleraar Jennifer Petriglieri en Preeti Varma. Het is een vorm van zelfbescherming. Effectief in je kindertijd, maar op je werk leidt het tot overmatige belasting.
Werk kan een bron zijn van groei, zelfontwikkeling en zingeving, maar ook van stress en uitputting. Voor een verklaring kijk je dan vaak naar het management, of naar slechte planning, naar personeelstekorten of de cultuur die overwerk aanmoedigt. Als je een kenniswerker bent, dan kun je ook wijzen naar de vervaagde grens tussen werk en privé.
Toch speelt dat bij jou als Duracell-konijn niet echt een rol. Je begint je al ongemakkelijk te voelen als je maar drie vergaderingen op een dag hebt. Je gaat dan op zoek naar extra klussen, of maakt alvast een lijstje met wat je privé kunt gaan doen. Voor de onderzoekers gaat het erom dat je vooral zelf kiest om meer te doen dan nodig is voor je werk.
De groep werknemers die zij intensief hebben onderzocht, kan gewoon niet stoppen. Ze blijven maar mails beantwoorden, ook in het weekend en tijdens de vakanties. Ze nemen werk mee naar huis om ‘s avonds hun to-do-lijst af te vinken. Zelfs ontspannen staat gelijk aan dingen doen, ze zijn actief, altijd in beweging.
Het gaat niet om geld of titels
Met je geheel vrijwillig een slag in de rondte werken, scoor je vast punten bij je manager. De keerzijde is dat je een grotere kans op problemen hebt, schrijven de onderzoekers. Je kunt bonje krijgen in je gezin, in een burnout raken en meer lichamelijke klachten ondervinden. Althans vergeleken met mensen die een normaler werktempo hebben.
Een welzijnsprogramma volgen, meer vakantie nemen of meer gaan sporten, is geen oplossing. Dat werkt niet wanneer ‘doen’ onderdeel is van je identiteit. Vooral niet als doen centraal staat in je zelfbeeld.
Het gaat je niet om werk, geld of titels. Als je niks doet, dan voel je je minder waard. Maar die koppeling met je identiteit zet je ook aan tot overmatig werken. Je weet dat het niet goed voor je is, maar toch blijf je doorgaan.
Petriglieri en Varma zijn op zoek gegaan naar de bron van dit dilemma. Je zelfbeeld dat rond doen draait, is gevormd in je kindertijd. Om je te beschermen tegen ouders of verzorgers die je onder druk zetten. De onderzoekers onderscheiden drie verschillende emotionele of relationele patronen: eigenwaarde, veiligheid of erkenning. Inzoomen maar.
Lees ook: Raken we ooit verlost van onze obsessie met productiviteit?
# 1 Hard werken is gezond
Bij het duiden van deze patronen maken de onderzoekers vooral gebruik van getuigenissen. Als je je schuldig voelt als je even niks doet, dan ben je vast opgegroeid met de boodschap dat hard werken gezond is. Je hebt ouders die eveneens een Duracell-konijn zijn.
Ze zijn jouw rolmodellen, altijd maar bezig met hun eigen bedrijf, of ze maken als werknemer erg lange dagen. Denk ook aan een ouder die drie banen combineert of die naast zijn of haar baan nog een boek schrijft of onderzoek doet.
Alles uit het leven halen wat erin zit, dat is het ideaal. Die morele druk laat je twijfelen aan je eigenwaarde. Dus ga je mee in het verhaal, en ben je voortdurend in de weer. Het is de prijs die je betaalt om je iets waard te voelen.
Op je werk zet je ook druk. Je probeert je collega’s zo op te voeden. Je wil dat ze met hetzelfde tempo en dezelfde energie werken als jij. Je vraagt dan ook veel van ze. Veel te veel, als ze tot diep in de nacht moeten doorwerken om je taken af te krijgen. Jou lukt het misschien wel, maar dat geldt niet voor iedereen.
# 2 Zoek het zelf maar uit
Je behoefte aan veiligheid ontstaat uit emotionele afwezigheid of verwaarlozing. Je ouders zijn niet echt empathisch, ze zijn bezig met zichzelf, ze liggen overhoop in een scheiding of ze hebben een veeleisende baan. Ze kijken niet naar je om.
Daardoor krijg je als kind het gevoel dat je er alleen voor staat. Je steekt nog een tandje bij, omdat je ervan overtuigd bent dat je het allemaal maar zelf uit moet zoeken. Niemand komt je helpen. Rust staat voor jou gelijk aan falen. Alleen met doen creëer je voor jezelf een veilige omgeving.
Op de werkvloer ben je de collega die vooral logisch en rationeel denkt en analyseert. Jij bent de professional. Emotionele betrokkenheid vind je maar bedreigend, je trekt je liever terug. Een koele kikker en een robot, dat is hoe je collega’s je zullen omschrijven.
Lees ook: Leiders verwaarlozen zichzelf en organisaties zijn de dupe
# 3 Alleen scoren met een tien
Bij de jacht op erkenning zijn het de ouders die hoge standaarden opleggen. Ze pushen je om het beter te doen dan zij. Je moet gaan studeren, je moet carrière maken. Ze zijn ook nooit tevreden met je prestaties, genre waarom heb je geen 10 gehaald. De lat wordt steeds hoger gelegd, maar die erkenning komt er nooit.
Eigenlijk zijn zij degenen die constante activiteit van je eisen. Ze doen dat vaak, omdat ze het zelf moeilijk hebben gehad. Ze willen die ellende voor de volgende generaties voorkomen. Bij jou leidt die druk tot hard werken om erkenning te krijgen van anderen.
Daarom wil je je continu bewijzen op je werk. Je hoopt dat je manager je talent ziet. Als je een complimentje krijgt, trek je er nog harder aan. Het is nooit genoeg, je bent altijd op zoek naar meer. Tegelijkertijd scherm je je collega’s af voor overmatig werk. Jij neemt die last wel op je. Zelf wil je dus ook dat ze het beter hebben dan jij.
Valse identiteit
Om welke reden je dan ook zo’n doener-identiteit hebt gecreëerd: gewaardeerd worden, je veilig voelen of gezien worden. Die identiteit is vals, geven de onderzoekers aan. En ook al heeft die je beschermd tijdens je kindertijd, vandaag werkt die niet meer voor je.
Veel bedrijven negeren namelijk overwerk. Sterker nog, ze moedigen hard werken aan. Je valse zelfbeeld wordt daardoor continu geactiveerd. Stoppen met hard werken, wordt zo onmogelijk. Het goede nieuws: je kunt je bewust worden van wat er speelt. Als je weet uit welke hoek je doener-identiteit komt, kun je er ook iets aan doen.
Lees ook: 5 manieren om gemotiveerd te blijven volgens de wetenschap
