De hele wereld wacht op de komst van quantumcomputers, machines die in staat zijn om berekeningen uit te voeren die op dit moment nog onmogelijk of veel te tijdrovend zijn. Met die enorme rekenkracht komen toepassingen in beeld die de wereld kunnen veranderen. Quantum computing kan zorgen voor efficiëntere AI, nieuwe medicijnen en nieuwe materialen – en daarmee voor potentiële oplossingen voor de grote problemen van deze tijd.
Quix Quantum bouwt op Kennispark Twente aan zo’n disruptieve ‘wondermachine’. Daarmee is de scaleup om meerdere redenen uniek in Nederland: omdat het bedrijf als enige partij in ons land een complete machine maakt én omdat die machine draait op fotonische chips, chips die informatie verwerken met behulp van lichtdeeltjes (fotonen) in plaats van elektrische signalen (elektronen).
Vijf ‘kerken’
Er zijn verschillende manieren om quantumcomputers te bouwen. ‘Zelf zeggen we dat er zo’n vijf ‘kerken’ zijn’, legt Stefan Hengesbach uit, ceo van Quix Quantum. ‘Welke technologie de winnaar wordt, en of dat er een of meerdere zullen zijn, weten we simpelweg nog niet.’ Wél duidelijk is dat de siliciumnitride-chips waarop het fotonische platform van Quix draait, een aantal belangrijke voordelen bieden.
Lees ook: Nederland is ‘wereldwijd nummer 2’ in quantum
Om te beginnen is het energieverbruik veel lager. Hengesbach: ‘Veel systemen vereisen extreem lage temperaturen, dichtbij het absolute nulpunt. Onze chips werken daarentegen grotendeels op kamertemperatuur, met slechts minimale koeling voor specifieke componenten. Dat is niet alleen goedkoper, daardoor kan een quantumcomputer ook in bestaande, reguliere datacenters worden geplaatst.’
Telecomtechnologie
Tweede belangrijke verschil is de architectuur van de qubits, de informatie-eenheden in quantumcomputers. In tegenstelling tot klassieke bits (0 of 1) kunnen qubits tegelijk in beide toestanden verkeren – de bron achter die gigantische rekenkracht.
‘In veel andere quantumcomputers zitten qubits opgesloten in ionenvallen of andere sterk geïsoleerde systemen’, zegt Hengesbach. ‘Bij onze technologie, die meer lijkt op telecomtechnologie, bewegen de qubits zelf. Daardoor kunnen we systemen relatief eenvoudig met elkaar verbinden en opschalen.’
Met deze benadering heeft het bedrijf in een vroeg stadium een aantal ‘fundamentele problemen’ aangepakt waar andere quantumcomputingbedrijven vandaag de dag tegenaanlopen, stelt de ceo.
Moonshot-project
Quix werd in 2019 opgericht als spin-off van de Universiteit Twente. Oprichter Jelmer Renema, de chief scientist van Quix, en fotonica-pionier Hans van den Vlekkert startten als leverancier van fotonische quantumprocessors. Na zijn pensioen in het voorjaar van 2022, volgde Hengesbach Van den Vlekkert op als ceo.
Een jaar later veranderde het bedrijf van koers met het besluit om complete machines te gaan bouwen, in plaats van alleen componenten. Die pivot volgde op het binnenhalen van een grote opdracht voor het Duitse Lucht- en Ruimtevaartcentrum (DLR), ter waarde van 14 miljoen euro.
‘We hadden altijd al de ambitie om een ‘full stack’ hardwarebedrijf voor quantumcomputing te worden’, vertelt Kathy Willing, sinds 2023 cfo bij Quix Quantum. ‘Deze aanbesteding stelde ons in staat de stap te zetten. Drieënhalf jaar later staan we op het punt om ‘s werelds eerste universele fotonische quantumcomputer te leveren. Voor ons is dit echt een moonshot-project. Dit is nog nooit eerder gedaan.’
‘Grotere jas’ aantrekken
De mijlpaal markeert de overgang van de R&D-fase naar een fase van ‘exponentiële groei en commerciële opschaling’. De opdracht van cfo Willing? De organisatie daar klaar voor maken. Quix is bezig met de voorbereidingen voor een Series B-investeringsronde, die naar verwachting midden 2026 wordt afgerond. Daarbij kijkt de scaleup voor het eerst buiten Europa, nadat in twee eerdere rondes ruim 20 miljoen euro werd opgehaald bij onder meer Oost NL, Invest-NL en het Europese EIC Fund.
Om het vertrouwen van investeerders buiten de EU te winnen, is een stevig financieel fundament nodig. Daarom werd KPMG ingeschakeld, dat zich met het Emerging Giants-programma specifiek bezighoudt met het ondersteunen van snelgroeiende startups en scaleups. Anne de Jong, finance & operations expert bij KPMG, verwoordt het als volgt: ‘Door nu al een grotere jas aan te trekken, kan Quix straks duurzaam groeien.’
Lees ook: Hoe ‘ontpetten’ de groei erin houdt bij LeydenJar
De Jong begeleidt de scaleup nu vier maanden. ‘In een volwassen organisatie heb je doorgaans een duidelijke scheiding tussen strategie, controle en compliance én verschillende specialisaties in huis, bijvoorbeeld op het gebied van belastingen of accounting’, vertelt ze. ‘Bij Quix worden al die rollen door twee mensen ingevuld, terwijl de boekhoudkundige vraagstukken waarmee het bedrijf te maken heeft bijzonder complex zijn, viel me meteen op. Denk aan internationale belastingwetgeving, subsidies en complexe contracten. Wij ondersteunen Kathy en haar collega Marcella Kolner bij de invulling: in feite hebben ze nu een expertisecentrum op afroep.’
Op zoek naar balans
Een van de trajecten die Quix met KPMG doorliep, was een analyse van de jaarrekening van 2024. ‘Die hebben we met de blik van een auditor bekeken’, vertelt De Jong. ‘Met observaties en aanbevelingen: op welke manieren kun je dit oplossen, en wat zijn de voor- en nadelen?’
Willing vult aan: ‘Onze jaarrekening hoeft nu nog niet wettelijk te worden gecontroleerd door een accountant, maar vanaf 2027 naar verwachting wel. Voor mij geeft dit enorm veel rust. Ik heb liever dat deze evaluatie nu plaatsvindt, dan dat ik straks in een audittraject zit met een rapport vol opmerkingen dat naar de raad van bestuur en investeerders gaat. Dat kan veel schade aanrichten.’
Bij het ontwikkelen en naar de markt brengen van doorbraaktechnologie, draait alles om balans. Deeptechbedrijven moeten twee facetten combineren: aan de ene kant de experimentele productiekant en aan de andere kant de financiële organisatie, die juist robuust moet zijn.
‘Aan productiezijde hanteren we het build-measure-learn-principe’, zegt Hengesbach. ‘Snel bouwen, snel falen, snel leren wat wel en niet werkt. We komen elke dag dingen tegen die we niet hadden verwacht of die misgaan.’ Willing voegt toe: ‘Maar de financiële organisatie, de ruggegraat van het bedrijf, moet in die snelheid geen after-thought worden.’
Net als Nvidia
Naast ondersteuning van KPMG op het financiële vlak, helpt het uitbesteden van de productie bij gespecialiseerde partners (foundries) om wendbaar te blijven in deze fase van opschaling. ‘Vergelijk het met wat Nvidia doet’, zegt ceo Stefan Hengesbach. ‘Die hebben ook geen eigen fabrieken. De bouw vereist enorme investeringen en kost jaren. Bovendien loop je het risico ingehaald te worden door de tijd.’
In plaats daarvan maakt Quix gebruik van bestaande toeleveringsketens in Europa. De scaleup werkt samen met vier vaste foundry partners, waaronder het Belgische onderzoeksinstituut Imec. In totaal heeft het bedrijf samenwerkingen met meer dan 100 toeleveranciers en andere partners. Hengesbach: ‘Zelf hebben we 60 medewerkers, maar via onze waardeketen werken er indirect meer dan 200 mensen aan onze technologie.’
Wereldwijde standaard zetten
Het doel: een wereldwijde standaard zetten voor fotonische quantumcomputing, waarbij het intellectuele eigendom en de fysieke infrastructuur binnen de EU blijven. Dat is volgens Hengesbach cruciaal voor de Europese soevereiniteit. Want quantum brengt naast potentiële doorbraken ook gevaren met zich mee. Gevreesd wordt voor de dag dat quantumcomputers krachtig genoeg zijn om de huidige encryptiemethoden te kraken, waarmee versleutelde informatie – bankgegevens, staatsgeheimen – op straat kan komen te liggen.
Tegelijk kunnen er met quantum veel veiligere netwerken en communicatiemethoden worden opgezet. Maar dan moeten landen wel bij de technologie kunnen. Hengesbach: ‘In het huidige geopolitieke klimaat zou Amerika de toegang tot quantumcomputers zo kunnen afsluiten. Daarom moeten we die machines hier in Europa hebben. Fysiek.’
En toch, zegt hij, is het meest wezenlijke voordeel van quantum de bijdrage die de technologie kan leveren aan het oplossen van problemen die nu nog niet eens op de radar staan. ‘McKinsey schat de toegevoegde waarde van quantumcomputing tegen 2035 wereldwijd op 72 miljard dollar. Als Europa achterblijft, geven we een enorm economisch voordeel weg.’
Dit artikel wordt u aangeboden door
KPMG Emerging Giants
Snelgroeiende bedrijven lopen tegen vergelijkbare uitdagingen aan, van het opzetten van een entiteitenstructuur en het optimaliseren van processen tot de...
Meer info
