Terwijl klimaatverandering doorzet, en misschien wel sneller dan ooit, lukt het het huidige kabinet maar niet om verduurzamingsafspraken te maken met de dertig grootste industriebedrijven (en grootste CO₂-uitstoters) van Nederland. Op één na dan.
Eind 2024 werd namelijk wél een maatwerkdeal gesloten met zout- en chemiebedrijf Nobian, met vestigingen in Delfzijl, Rotterdam en Hengelo. Een primeur, kopte de NOS in december enthousiast. Het kabinet noemde dit een ‘bijzondere mijlpaal’.
Met bedrijven als Shell, BP, Air Liquide, Air Products, ExxonMobil, LyondellBasell en Dow Chemical werd ook onderhandeld. Maar zonder resultaat. Zo werd de afgelopen drie jaar met alle dertig grote bedrijven gesproken. Alleen met zoutfabrikant Nobian zijn definitieve afspraken gemaakt. Daaruit blijkt: het vergt ook wel wat.
Achter zo’n maatwerkafspraak gaat natuurlijk wel een hele wereld schuil, en de verandering gaat zeker niet van de ene op de andere dag. Gelukkig helpt de duidelijke missie om CO₂-neutraal te worden wel om de neuzen dezelfde kant op te krijgen, vertelt site director van Delfzijl Robert Jan Poppen.
‘De wil en vastberadenheid om de energietransitie te realiseren, levert bij alle partners die hieraan meewerken een enorme motivatie op’, zegt hij. ‘We hebben doelen te behalen en die kunnen we echt alleen bereiken door samen te werken. Als je dat verhaal vertelt, krijg je mensen vaak makkelijk mee.’
Brownfield
Niettemin komt er ook nog wel ‘een flink stukje leiderschap’ bij kijken om die transitie werkelijkheid te laten worden. Door een nieuwe elektrische indampinstallatie voor natronloog te realiseren, gaat de CO₂-uitstoot versneld met wel 25.000 ton per jaar verminderd worden.
De inzet is om het eerste project in 2027 op te leveren, alle projecten moeten voor 2030 gereed zijn. Maar het betekent voor Nobian wel: mensen opleiden, de verandering begeleiden, een nieuwe afdeling oprichten, kennis en kunde uitbouwen. En dat allemaal ‘brownfield’, zoals Poppen het noemt. Dus: met bestaande infrastructuur en gebouwen, in tegenstelling tot het greenfield van onontgonnen terrein.
Poppen geeft aan dat dit niet vanzelf ging. ‘Je merkt toch dat er in een technische organisatie als de onze snel de neiging is om alleen naar de inhoud te kijken. Maar uiteindelijk draait het om gedrag. Ik heb zelf geleerd dat je als leider niet alle antwoorden hoeft te hebben, maar wel de juiste vragen moet stellen. Dat vraagt van mij om veel meer in gesprek te blijven met de mensen op de werkvloer.’
Het zout- en chemiebedrijf krijgt daarbij hulp van hun ‘energiepartner’ Adven, die in allerlei landen de energietransitie versnelt via slimme samenwerkingen, en bij Nobian het concept van Energy-as-a-Service uitrolt. Oftewel: deze externe partner neemt je energiebeheer uit handen, inclusief investering en langjarig onderhoud. Een uitkomst, aldus Poppen. ‘Loogindamping kunnen we heel goed, maar we hebben geen ervaring in het toepassen van warmtepomptechnologie bij de loogindamping. Adven wel. Zij kwamen precies op tijd op de lijn om ons hierbij te helpen.’
Die keuze om loogindamping uit te besteden, was wel een strategisch dilemma, erkent Poppen. ‘Je geeft toch een belangrijk proces uit handen. Maar je moet eerlijk zijn over waar je eigen kracht ligt. Wij focussen op chemie en zoutproductie, niet op de nieuwste energietechnologie. Kapitaal, mankracht en kennis zijn niet oneindig. Door juist dat deel bij een specialist als Adven neer te leggen, kunnen wij verduurzaming versnellen én risico’s beperken.’
Uiteindelijk heeft dat geleid tot ‘een typische win-winsituatie’, vervolgt Poppen. ‘We gebruiken straks als het goed is een factor 7 minder energie. Als je dan bedenkt dat onze kostprijs voor 60 à 70 procent uit energie bestaat, kun je je voorstellen wat voor besparingen dit uiteindelijk oplevert, niet alleen in uitstoot, maar ook financieel.’
Advens rol: integreren in een bestaand proces
Stan Raben, de Nederlandse VP Projects & Operations bij de van oorsprong Noord-Europese multinational Adven, vult dit aan. ‘Bij een project als dit komt alles neer op: heb je de juiste mensen? Als je het plan hebt, moet je dat nog wel uitwerken en actie ondernemen. We zijn twee jaar geleden al begonnen met de functieomschrijvingen en vacatures, en hebben sindsdien onze eigen mensen helemaal hierin opgeleid. Maar we hebben nu wel een engineering-afdeling die helemaal klaar staat. En we zijn ook al bezig met het uitbesteden van de bouw. Er zijn gelukkig genoeg goede partijen in deze regio die een project als dit aankunnen.’
Ook voor Adven vroeg dit om een andere manier van werken, vertelt Raben. ‘We integreren in het bestaande proces van Nobian. Dat betekent dat je je eigen mensen niet alleen technisch moet klaarstomen, maar ook cultureel moet voorbereiden. Wij trainen onze teams daarin expliciet: hoe werk je samen met een gevestigde partij als Nobian, waar veiligheid, proceszekerheid en continuïteit topprioriteit zijn? Dat vraagt dus ook bij ons om leiderschap, lef en flexibiliteit.’
Samenwerking loont
Alleen ga je sneller, samen kom je verder. Het is een bekende uitspraak die ook voor dit project geldt, stelt Poppen. ‘Samenwerking is cruciaal. Dat sluit volledig aan bij de enkele jaren geleden ingezette Grow Greener Together-strategie. Hierbij richten we ons op groei én verduurzaming vanuit het besef dat we dat nooit alleen kunnen bereiken.’
Er was veel afstemming nodig met bijvoorbeeld de Omgevingsdienst Groningen, Groningen Seaports en met Rijkswaterstaat, legt hij uit. ‘Het hele vergunningstraject leek eerst behoorlijk ingewikkeld, maar gelukkig hebben we daar samen toch een goede oplossing voor weten te vinden. Als de basis van vertrouwen er tussen partijen is, en een gedeeld toekomstperspectief, dan komt de oplossing in de praktijk vaak vanzelf. Dan blijken er in Nederland dus nog steeds best mooie dingen mogelijk.’
Zo transparant mogelijk zijn
Een concept als Energy-as-a-Service is behoorlijk nieuw in Nederland. ‘Dat is best spannend, merk je ook in de organisatie’, vervolgt hij. ‘Maar als je vroegtijdig hierover communiceert en uitlegt waarom je het doet, kun je mensen best meenemen. Dat doen we in elk geval door zoveel mogelijk transparant te zijn. We nemen mensen minimaal één keer per kwartaal mee in de informatiemeeting, en houden ook vaak minibijeenkomsten op de plant.’
Dat geldt overigens niet alleen voor dit project, zegt hij. ‘We zijn daarin de laatste jaren echt veranderd. We willen nu het mandaat zo laag mogelijk in de organisatie neerleggen, de besluitvorming daar laten plaatsvinden waar de kennis is. De snelheid waarmee je kunt veranderen, wordt bepaald door de mensen in je organisatie. Daar zijn we heel bewust mee bezig. We beseffen dat 300 man samen altijd slimmer zijn dan eentje. Daar trainen we onze leidinggevenden ook in, onder andere aan de hand van de Piramide van Lencioni. Oftewel: hoe geef je je medewerkers de ruimte om beslissingen te nemen? De valkuil in een technisch georiënteerd bedrijf als het onze is dat alles in Excel blijft. Maar wil je echt een verandering tot stand brengen, dan is juist het menselijke aspect cruciaal. En dat vereist leiderschap van iedereen.’
Durf keuzes te maken
Volgens Raben is dat ook een van de belangrijkste lessen voor andere bedrijven in de industrie. ‘Durf keuzes te maken. Je kunt niet alles zelf doen, zeker niet in de energietransitie. Zoek partners die jouw zwakke plekken aanvullen. En blijf altijd investeren in je mensen, want die maken uiteindelijk het verschil.’
De aansprekende purpose van het project helpt daar natuurlijk bij, vult Raben aan. ‘Maar dan nog vind ik het mooi hoe Nobian dit naar buiten toe ventileert. Zelf ben ik dan ook heel blij dat ik mijn steentje eraan kan bijdragen. Je krijgt er – letterlijk – energie van.’
Nobians groene sprong: feiten & cijfers
- Enorme CO₂-besparing: De samenwerking tussen Nobian en Adven moet een CO₂-besparing opleveren van 25.000 ton per jaar. Daarmee kan de plant in Delfzijl zo goed als CO₂-neutraal opereren.
- Minder gasverbruik: Van de huidige drie zoutfabrieken op stoom worden er twee vervangen door een fabriek die draait op elektriciteit. Dat scheelt 165 miljoen kuub gas per jaar.
- Nationale impact: In totaal wil Nobian in Delfzijl en Hengelo het gasverbruik voor de zoutproductie met zo’n 300 miljoen kuub per jaar verlagen, en het elektriciteitsverbruik in Rotterdam met 135 gigawattuur (ten opzichte van 2020). Die vermindering komt overeen met bijna 1% van het Nederlandse gasverbruik, gelijk aan het verbruik van zo’n 250.000 huishoudens.
- Unieke klimaatdeal: Het (nu demissionaire) kabinet had zich voorgenomen maatwerkafspraken te maken met de dertig grootste CO₂-uitstoters van Nederland, om zo de klimaatdoelen versneld te halen. De in december 2024 gemaakte afspraak met Nobian is tot nog toe de enige.
- Ambitieuze doelen: Nobian had eerst de doelstelling om in 2040 (bijna) klimaatneutraal te zijn, maar kan dat dankzij de Maatwerkafspraken in Nederland versnellen tot 2030. Ook wil het in datzelfde jaar (bijna) nul stikstofuitstoot realiseren.
- Substantiële investering: Om dat voor elkaar te krijgen is een investering van zo’n 645 miljoen euro nodig. Nobian kan daarbij rekenen op ongeveer 185 miljoen euro aan subsidies.
- Essentiële chemie: Nobian houdt zich bezig met zoutproductie, essentiële chemie en energieopslag. 15 procent van het geproduceerde zout wordt keuken- of strooizout of belandt in de farmaceutische industrie. De overige 85 procent wordt omgezet in basiselementen als waterstof, natronloog en chloorgas. Die stoffen komen in allerlei toepassingen terug, zoals pvc, papier, zeep en batterijen.
Lees ook:
Dit artikel wordt u aangeboden door
Adven
Adven ontwikkelt, realiseert, financiert en beheert duurzame industriële energie- en wateroplossingen. Adven heeft als missie om de energietransitie te versnellen door samenwerkingen aan te gaan met grote...
Meer info
