Willem van Beelen is pedel van de Universiteit Leiden. Bij promoties en oraties is hij de ceremoniemeester. “Pas als de minister de promoties afschaft, hang ik mijn toga aan de wilgen.”
Voordat ik werd gevraagd dit te doen kende ik de universitaire ceremonies wel, maar niet alle regels. En dat zijn er heel wat, want voor iedere ceremonie bestaat een uitgebreid protocol. Die protocollen gaan soms eeuwen terug, daar mag niets aan gewijzigd worden. “Als pedel krijg je te maken met studenten, promovendi en hoogleraren. Behalve de studenten van de faculteiten rechten en geneeskunde studeert iedereen af in het Academiegebouw, waar ook het bureau van de pedel gevestigd is. Samen met twee assistenten breng ik studenten voor de afstudeercommissie en zorg ik dat de bul klaarligt. De naam van de studenten schrijven we er met de hand op. Afgestudeerden mogen daarna hun handtekening op de muur schrijven in het ‘zweetkamertje’, waar studenten vroeger op de uitslag van hun examen moesten wachten. De handtekeningen van leden van de koninklijke familie staan er ook, maar wel achter een glazen plaatje. “In het Academiegebouw vinden ook alle promoties en oraties plaats. Voorafgaand aan een promotie geef ik voorlichting over het verloop van de plechtigheid; wanneer en waar je moet gaan staan of zitten. Dat is vooral belangrijk voor de promovendus en zijn begeleiders, de paranimfen. Als het cortège binnenkomt, de optocht van hoogleraren, moeten alle aanwezigen staan. Zodra de rector magnificus gaat zitten moet iedereen zitten. “Op gymschoenen promoveren kan echt niet, je moet er stijlvol uitzien. Een rokkostuum voor de heren en nette kleding voor de dames. Gelukkig komt dat stijlvolle steeds meer in. Kijk maar naar studentengala’s, daar ziet iedereen er zo strak mogelijk uit. Het lijkt wel of het steeds netter wordt, zeker bij de rechtenfaculteit, dat blijven toch ballen. Zelfs voor hun gewone afstuderen steken ze zichzelf helemaal in het nieuw. Vroeger, voor mijn tijd, waren de studenten en promovendi rebelser. Toen wilden ze alles anders, nu is er hooguit af en toe één die in gewoon kostuum wil komen in plaats van rok. De tijd van protesten is gelukkig voorbij. Er zijn ook wel eens militairen die promoveren, die komen dan in uniform, met een sabel en alles erop en eraan. Verder hebben we Schotten gehad in kilt, en andere buitenlanders met hun nationale equivalent van het rokkostuum. “Tijdens promoties moet ik de tijd in de gaten houden. Na drie kwartier stamp ik met mijn staf op de grond en roep ik ‘hora est’ (het is tijd, RH). Dan moeten de aanwezigen weer opstaan en verlaat de promotiecommissie de zaal om te overleggen over de verdediging van de promovendus en over het al dan niet toekennen van een cum laude. Bij terugkomst van de commissie herhaalt het ritueel zich: de zaal gaat staan en weer zitten, en de rector magnificus of de promotor houdt een korte toespraak, een laudatio, waarna de bul wordt uitgereikt. Soms dreigt het even fout te gaan en moet ik ingrijpen, bijvoorbeeld als de secretaris en niet de rector de bul wil overhandigen. Dat is niet volgens het protocol. “Het hoogtepunt van het jaar is de dies, de verjaardag van de universiteit. Dan wandelen we met een cortège van honderdzeventig professoren van het Academiegebouw, via de Kloksteeg naar de Pieterskerk, begeleid door klokgelui. Tijdens de diesviering worden de eredoctoraten uitgereikt. Vorig jaar was dat aan koningin Beatrix. Sommigen noemden het een poppenkast, omdat Beatrix geen wetenschappelijke prestatie heeft geleverd. Ik heb daar geen mening over, het is voor mij vooral een feestelijke gebeurtenis. In het verleden hebben Mandela en Churchill ook een eredoctoraat ontvangen. Bij zo’n erepromotie wordt de bul in het Latijn opgelezen, wat het extra bijzonder maakt. De diesviering eindigt traditiegetrouw met het zingen van het Wilhelmus, want de Universiteit van Leiden is als oudste universiteit van de noordelijke Nederlanden nog door Willem van Oranje opgericht. Wij hechten hier erg aan traditie. Pas als de minister van onderwijs de promoties afschaft, hang ik mijn toga aan de wilgen.”
CV Willem van Beelen
1952
Geboren in Katwijk
1975
Administratief medewerker Universiteit van Leiden
1981
Medewerker Bureau van de pedel
1989
Pedel
