Winkelmand

Geen producten in de winkelwagen.

MT Carriere – De confrontatie

Een jaar geleden is Paul Bron (42) een veranderingsproces gestart bij MSA-ICT, waar hij algemeen directeur is. Anne Kooij (51), senior organisatieadviseur bij Schouten & Nelissen, heeft in zijn carrière meerdere veranderingsprocessen begeleid.

 

Bron: "Het bedrijf komt voort uit ICT-aanbieder Megasellers. Er was daar groeiambitie, mij is toen gevraagd de te volgen koers te onderzoeken. In overleg met de aandeelhouders is gekozen voor herpositionering van Megasellers en de opzet van een aparte dienstentak, onder de naam MSA-ICT. Gevolg is dat er ook een cultuurombuiging moest plaatsvinden, daar zijn we dit jaar mee begonnen."

Kooij: "Hoe moet ik dat in organisatietermen voor me zien? Heeft Megasellers dezelfde werknemers behouden en is de dienstentak met nieuwe mensen opgezet?"

Bron: "Er was al een bestaande dienstenpoot, maar er is geen harde scheiding binnen de organisatie tussen MSA-ICT en Megasellers. Er is veel synergie tussen beide partijen. In het verleden werd er alleen meer vanuit te halen transacties gedacht, nu meer vanuit de servicegedachte. Dat brengt een andere manier van doen en denken met zich mee. Van de zeven accountmanagers waren er al drie key account manager, een soort relatiebeheerders dus. Voor hen is de omslag niet groot. Daarnaast hebben we nieuw bloed binnengehaald."

Kooij: "Het klantencontact is dus sterk geconcentreerd bij de accountmanagers. Zij zijn daarin meegegaan, maar geldt dat ook voor de anderen?"

Bron: "We zijn daarvoor een herstructurering gestart. Iedereen moest terugsolliciteren op zijn of haar rol binnen het bedrijf. Als mensen zich daar niet comfortabel bij voelden, trokken zij of wij de conclusies. Bij het middenkader moet oud en nieuw met elkaar in balans zijn, dus hebben we nieuwe mensen aangetrokken om het traject mede vorm te geven."

Kooij: "Even een stap terug naar de huidige structuur, hoe is die tot stand gekomen?"

Bron: "Daar heb ik met medewerkers over gesproken. Mensen met een voortrekkersrol, uit het middenkaderteam bijvoorbeeld, heb ik om input gevraagd. Ze werden mede-eigenaar van het nieuwe model en kregen een rol toebedeeld binnen het project. Alles wat besproken werd heb ik uitgewerkt via een vast stramien, zodat je inhoudelijke consistentie houdt. Daarna zocht ik naar synergie tussen bepaalde clubs, waarna je de juiste mensen op hun plek zet. Je blijft constant in dialoog met elkaar, zodat na een tijdje iedereen weet waar hij staat."

Kooij: "En de zorgdragers, de medewerkers die alles weten en altijd kritisch zijn, heb je aan hen gedacht?"

Bron: "Het is belangrijk dat ook zij gehoord worden, dus heb ik de personeelsmanagers om hen heen gezet. Zij konden hen opvangen, als een soort vertrouwenspersoon."

Kooij: "Zo heb je je antenne dus verlengd. En wat is de drijvende kracht achter het oorspronkelijke strategische plan?"

Bron: "Die is tweeledig: het komt voort uit een groeiambitie van het bedrijf en een prikkel vanuit medewerkers. Er werkten hier veel werknemers met een lang dienstverband, die krijgen hierdoor weer nieuwe energie. Gevolg is dat de nieuwe mensen die je binnenhaalt ook veel ondernemender zijn."

Kooij: "Een bepaald veranderingstraject kan drie jaar duren. Een lange periode, wat doe je om dit te communiceren aan werknemers?"

Bron: "Ik heb een vijfstappenplan opgesteld en steeds gecommuniceerd bij welke stap we zijn aanbeland. Daarnaast maken we gebruik van nieuwsbrieven, zowel per e-mail als per post."

Kooij: "Als je elk jaar een thema geeft kun je makkelijker terugkijken en vooruitblikken. Ik ken managers die vinden dat hun organisatie slagroom is geworden: ze kloppen als een gek maar het resultaat wordt erg stijf. Als er geen nieuwe ontwikkelingen worden gecommuniceerd, creëer je een star beeld."

Bron: "Bij ons heet het traject ‘het transformatieproces', een sexy naam hebben we niet. Een mooi punt ter verbetering dus."

Kooij: "Ook is het belangrijk dat je heel bewust zaken afbouwt die niet meer passen binnen de organisatie. Niet alleen nieuwe dingen doen, maar vooral weten wat je niet doet. Heb je dat een plek gegeven in het proces? Zo kun je laten weten dat bepaald gedrag niet meer wordt geaccepteerd, daar kan je symbolisch en herkenbaar afscheid van nemen. Als je dat benadrukt, wordt de verandering ook veel duidelijker."

Bron: "Wij hebben de cultuurkenmerken binnen de organisatie in kaart gebracht, vastgesteld welke kenmerken we wíllen zien en daarna gecommuniceerd wat we niet tolereren en wat we wel stimuleren. Je moet constant in dialoog blijven."

Kooij: "Nog één vraag. Je investeert veel meer in de relatie met je klant, hoe breng je dat over binnen de organisatie?"

Dagelijks de nieuwsbrief van Management & Leiderschap ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Bron: "We maken klanten voor iedereen zichtbaar, met behulp van seminars die we organiseren bijvoorbeeld. Daardoor komen ze vaker bij ons op kantoor en krijgen ze een gezicht. We kunnen dat als management benadrukken, maar het laten zien is vaak duizend maal effectiever."

Kooij: "Zo zou ik het ook hebben gedaan. Eigenlijk heb ik niet eens een tip meer voor je, je hebt dit veranderingsproces strak en herkenbaar aangepakt. Ik zou niet weten wat ik je nog moet vertellen. Je weet alles al."

Fobo op de werkvloer neemt toe, en onder die angst lijdt het hele bedrijf

Redenen genoeg om te verklaren waarom kansen worden gemist, transformaties mislukken en teams niet meer functioneren. Angst wordt daarbij nooit genoemd, terwijl die vaak wel de boosdoener is. En die angst neemt alleen maar toe, op alle niveaus. Fobo wordt het al genoemd, de angst om achterhaald te raken.

Foto: Getty Images

Niet zelfvertrouwen, maar angst bepaalt op dit moment hoe de meeste werknemers denken over hun baan en hun toekomst.  Dat blijkt uit wereldwijd onderzoek van ADP Research onder 39.000 werknemers in 36 landen.

En die angst speelt op alle niveaus: slechts 18 procent van de werknemers in de frontlinie denkt dat hun baan veilig is. Hun managers zitten op 21 procent. De percentages stijgen lichtjes mee met de ladder. Al komen zelfs de topmanagers op C-niveau maar op 35 procent uit.

De grote boosdoener is AI. Dat gaat over meer dan vervangen worden, er is zelfs als een afkorting voor bedacht: fobo. Dat staat voor fear of becoming obsolete. De angst om achterhaald te worden. Over en uit, afgedaan, passé, niet alleen als individu, maar zelfs als compleet beroep.

Impact is groot

Daar bovenop komen de onzekerheid over de economische bijna stilstand, het extremer wordende klimaat, de oorlog in Europa, de fratsen van een Donald Trump… En zijn er nog drusbendes in Brabantse dorpjes, de woningcrisis en torenhoge gasprijzen. Je zou het voor minder in je broek doen.

Niet dat mensen nu bibberend hun laptopje openen of telkens van schrik wegduiken onder hun bureau. Ze gaan op een andere manier in het defensief, maar dat heeft wel de nodige impact op je bedrijf. Niet alleen op individuen, ook op teams, en zelfs op de complete organisatie.

Angst laat mensen stilvallen. Ze geven geen informatie, feedback of tegengas meer. Wanneer managers of teamleden met een slecht idee komen, zeggen ze liever niks. Dat gebrek aan tegenspraak wordt vaak geïnterpreteerd als toestemming.

Van individu naar teams

Beslissingen worden vervolgens genomen op basis van incomplete of gefilterde informatie. Die besluiten kunnen daardoor volledig verkeerd uitpakken. Andere effecten van angst: het niet signaleren van kleine knelpunten, waardoor ze tot grote problemen kunnen uitgroeien. Fouten die onder de mat worden geveegd of aan anderen toegewezen.

Collega’s niet helpen, is ook een reactie. Waarom zou je iemand helpen met het ontwikkelen van iets waar je zelf sterk in bent. Dat levert alleen maar rivalen op. Zelfbehoud, daar gaat het om.

Angst is bovendien enorm besmettelijk. Bangheid kan leiden tot complete teams die bij nieuwe projecten vooral investeren in het vermijden van missers dan om het behalen van successen.

Lees ook: Van Amy Edmondson mag je niet zeggen: kom niet met problemen, maar oplossingen

Veilige keuzes

De energie die normaal wordt gestoken in het behalen van resultaten gaat naar het managen van de perceptie. Teams doen nog wel wat er wordt gevraagd, maar meer ook niet. Wat er wordt gecommuniceerd over de voortgang van zo’n project is vooral optimisme, oppervlakkigheden, maar niet de waarheid.

Angst stopt ook het experimenteren en innoveren in de organisatie. Mensen durven geen spannende ideeën meer te lanceren of risico’s te nemen. Ze maken de veiligst mogelijke keuzes, en dus herhalen ze liever wat gisteren werkte in plaats van te onderzoeken wat morgen zou kunnen werken.

Paul Scribner, een Amerikaanse leiderschapsexpert en ceo van Raven Resources Corp, omschrijft het als best practices in plaats van next practices op Medium. ‘Angst maakt juist datgene kapot wat organisaties zeggen te koesteren: creativiteit, verantwoordelijkheid, innovatie en samenwerking.’

Defensief organiseren

Gianpiero Petriglieri, Jennifer Petriglieri en Declan Fitzsimons, hoogleraren aan Insead, zien steeds meer defensieve patronen ontstaan in organisaties. Ze wijzen in MIT Sloan Management Review op het mislukken van complete verander- en transformatieprojecten, juist omdat ze uit angst zijn opgezet.

Ze noemen dat defensief organiseren, en het is een sluipend fenomeen. Wanneer in turbulente tijden de groei tegenvalt, slaat de onzekerheid toe. Leiders vinden die onzekerheid erkennen geen probleem meer vandaag, maar de angst die dit oproept toegeven wel. Zelfs aan zichzelf.

Angst is sterker dan onzekerheid en gijzelt, eenvoudig uitgelegd, het rationele deel van de hersenen. Daardoor kunnen leiders niet goed interpreteren wat er aan de hand is en hoe ze daarop het beste in kunnen spelen.

Geruststellend verhaal

Het is een val waar juist de leiders die bekendstaan als zeer betrokken en betrouwbaar intrappen. Vooral als ze angst zien als een teken van zwakte. Het verdedigingsmechanisme daartegen, is de ervaring van Petriglieri en Fitzsimons, is dat deze leiders vaak met een geruststellend verhaal naar buiten treden.

Het ligt niet aan het bedrijf, maar aan de omstandigheden, zeggen ze dan. Ze geloven dat er wel degelijk iets aan te doen is. Vervolgens komen er voorstellen op tafel zoals agile werken, een fikse reorganisatie, een nieuwe dienst of product of stevig investeren in AI. Het is in ieder geval een project of een transformatie met het nodige potentieel voor de toekomst.

‘Het is een scenario dat we al vaak hebben meegemaakt’, schrijven ze. ‘De toekomst is onzeker, een leidinggevende voelt zich onder druk gezet om met een visie te komen, en zijn of haar team is opgelucht als dat eenmaal gebeurt.’

Lees ook: Nederland is een collectieve talkshow geworden waarin niemand luistert

Idealistische mantra

De visie wordt als een idealistisch mantra in de organisatie verspreid. Het probleem is dat niemand de leider uitdaagt of om bewijs vraagt of het wel zal werken. En ondanks alles wat wordt opgetuigd, blijft de organisatie gewoon blijft doorgaan. Het is business as usual, zonder dat er naar onderliggende structuren en leiderschap wordt gekeken.

Mensen worden eerst met enthousiasme gemobiliseerd, maar de onderliggende angst leidt uiteindelijk tot verlamming. En dus verandert er niks, en dat is frustrerend. De energie gaat eruit, mensen worden cynisch, raken uitgeput en haken af. Er wordt energie gestoken in het spelen van machtspelletjes en het zoeken naar zondebokken. Daar leidt de hele organisatie onder. Bedrijven komen hier vaker verzwakt uit dan sterker.

Van individuen, naar teams, naar complete organisaties die niet langer op een positieve manier bijdragen, dat zijn de verborgen kosten van angst. Maar angst is menselijk en zal nooit verdwijnen. Waar meer eer valt te behalen voor leiders, is in het leren omgaan met angst.

Moed nodig

Hoe dan? Dat vraagt volgens Petriglieri en Fitzsimons drie eigenschappen: ‘De moed om angst te herkennen, de nieuwsgierigheid om er bij anderen naar te informeren, en de zorgzaamheid om de nood te zien en te verzachten.’

Stop met de held uit te hangen. Sterke leiders die hun angst onder controle krijgen bestaan niet. De hersenen laten dat namelijk niet toe, angst is veel nuttig om te overleven. Erken dat de angst er is en probeer die productiever in te zetten.

Angst is geen zwakheid of persoonlijk falen. Zie angst als informatie, als data, als een signaal dat om aandacht en interpretatie vraagt. Angst managen bij jezelf en de anderen is onderdeel van leiderschap.

Dagelijks de nieuwsbrief van Management & Leiderschap ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Management & Leiderschap ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Hou het simpel

Noem het beestje ook bij naam. Het gevoel benoemen, maakt de angst al minder intens. Teams laten zich leiden door de manier waarop hun manager met onzekerheid omgaat. Wie het hoofd koel kan houden, vermindert de angst binnen het hele team.

Hou het simpel. Vraag voor elke beslissing voortaan eerst af waarom die genomen wordt: is dit een strategische zet, of een defensieve? Wie eenmaal ontdekt hoe vaak angst achter beslissingen zit, kan anders gaan kiezen.

Zet als leider de eerste stap in het normaliseren van angst. Deel de zorgen met anderen. Ga het gesprek aan, wees nieuwsgierig naar hun angst. Delen zij dezelfde zorgen of hebben ze andere zorgen?

Het vraagt moed om als eerste uit te spreken wat anderen denken, maar zo wordt angst wel meer genormaliseerd. Dat levert meer verbinding op en een organisatie die zich beter aan kan passen aan veranderingen.

Lees ook: Niet de technologie, maar leiders maken het verschil bij omschakelen naar AI