Winkelmand

Geen producten in de winkelwagen.

Het One Of The Guys-complex

Jarenlang presteerde de salesmedewerker bovengemiddeld. Sinds zijn promotie tot verkoopleider heeft hij echter al zijn glans verloren. Grote kans dat hij lijdt aan 'OOTG'.

Hoe heeft dit nou kunnen gebeuren? Jarenlang had je altijd een goeie aan hem. Hij presteerde bovengemiddeld in sales, snapte hoe het bedrijf in elkaar zit en hij lag goed bij z'n collega's. Logisch toch dat je hem tot één van je verkoopleiders bombardeerde. Maar waarom is, of wordt hij nu een probleemgeval binnen je toko? Waarom lijkt het wel of hij al z'n glans heeft verloren en zijn mensen over hem heen lopen zonder hun voeten te vegen? Waarom is hij in zo’n korte tijd een zuigende slappeling geworden? Je collega-directeuren gooien het op een typisch geval van het Peter-Principle. Maar de kans is groter dat jouw tanende ster lijdt aan OOTG; het One Of The Guys complex.

Geliefd zijn

OOTG ontstaat steevast wanneer de middenmanager geen of onvoldoende erkenning ondervindt uit zijn meerderen en uit zijn collega-sergeants. In arren moede gaat hij vervolgens steeds meer zijn erkenning uit de medewerkers halen waaraan hij leiding moet geven. In een proces dat steeds sneller lijkt te verlopen, wordt hij bespeeld door zijn eigen mensen en wordt zijn positie op termijn onhoudbaar. Vergelijk zijn ellende maar met een leraar op een school die onvoldoende door zijn schoolhoofd en mededocenten wordt ondersteund. Al gauw wordt deze onderwijskracht de leraar die o zo graag geliefd bij de kinderen wil zijn. Een leraar moet een leraar zijn en niet One of the Kids. Gevolg: binnen enkele maanden hebben de 'schatjes' deze arme drommel finaal de ziektewet in gepest.  

Dagelijks de nieuwsbrief van Management & Leiderschap ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Middenmanager cruciaal

OOTG is symptomatisch voor een zakelijke samenleving die de rol van middenmanagement maar niet lijkt te snappen. Vandaar dat ik één van mijn geliefde adagiums herhaal: De belangrijkste en moeilijkste prestatie van directie en hoger management is om middenmanagers te creëren. Als je deze regel niet direct snapt, is er een grote kans dat je middenmanagers als een tool gebruikt om je eigen leven makkelijker te maken.

Sluiproutes afsnijden

Het voorkomen, maar ook het achteraf oplossen van een OOTG-complex begint bij het correct installeren van je nieuwe teamleider. Dit gebeurt zelden, mede omdat iedereen de persoon toch al kent. Een simpele aankondiging is bij lange na niet genoeg. De teamleider is als een sergeant in het leger die weliswaar samen met zijn soldaten onderaan is begonnen, maar wel degelijk vanaf het moment dat hij zijn drie strepen krijgt een leider moet kunnen zijn. Vanaf dag één van zijn aanstelling moet het voor ieder teamlid duidelijk zijn dat ze hun werk pas goed doen wanneer hun eigen sergeant tevreden is. Zelfs als dit gegeven soms haaks staat op alle kpi-gedreven meet- en beloningssystemen. Ook moet praktisch ieder lijntje naar 'boven' vanaf zijn aanstelling voor hen worden afgesneden. Zodoende kunnen ze slechts met grote moeite om hun directe baas heen. De rest van het bedrijf moet duidelijk worden gemaakt dat hun toegang tot de teammedewerkers zo veel mogelijk via de sergeant moet lopen. En wanneer dit even niet praktisch is, moet de sergeant er in ieder geval als eerste van weten.

Erkenning uit juiste bronnen

Tegelijkertijd moet je er zorg voor dragen dat hij praktisch al z'n erkenning uit jou (zijn direct leidinggevende) en zijn collega-sergeants haalt. Onder geen beding mag hij mentaal afhankelijk van zijn mensen worden. Dit is niet een aanrader; dit is essentieel! Een sergeant moet orders en beslissingen kunnen uitdelen die hem desnoods op ramkoers met z'n hele team zetten. Hij moet binnen zijn club voor onbepaalde tijd alleen kunnen staan zonder om te vallen. De praktijk leert dat juist het vermogen om dan maar even niet geliefd te zijn, ervoor zorgt dat zijn leiderschap en betrouwbaarheid in tact blijven. Hierdoor krijgen politiek en manipulatie binnen het team geen kans. (Vergelijk weer met de leraar). Als aan deze voorwaarden is voldaan, is er voor de primus interparis die tot baas is gepromoveerd, geen reden meer om aan OOTG-praktijken te beginnen. Wanneer het echter al te laat is, zul je als hogere manager moeten ingrijpen. Dit is geen gemakkelijke, want je zult de orde moeten herstellen zonder jouw sergeant verder te beschadigen. Als je ze hebt, schroom dan niet om je andere sergeants hierbij in te schakelen. En vergeet ook niet om ze eerst een oorvijg te geven dat ook zij het met hun collega hebben laten gebeuren. Sergeants horen er voor elkaar te zijn, net zo goed als ze achter hun 'soldaten' horen te staan.

Doorgeefluiken zijn waardeloos

OOTG is een lose-lose situatie voor letterlijk iedereen. Ook voor de medewerkers van het betreffende team. Op het eerste gezicht lijken ze een gewillig doorgeefluik naar 'boven' te hebben. Maar de waarde van dat doorgeefluik is zeer relatief omdat ook niemand van 'boven' deze man serieus lijkt te nemen. En hoe klein het clubje ook is: zonder sergeant zal politiek en het recht van de sterkste al snel binnen de gelederen toeslaan. Maar de grootste prijs die de medewerkers betalen, zit in het gebrek aan erkenning waarmee ze hun werk moeten doen. Want wat is de erkenning van een OOTG-manager nou helemaal waard?

Arnold Blits
 

Fobo op de werkvloer neemt toe, en onder die angst lijdt het hele bedrijf

Redenen genoeg om te verklaren waarom kansen worden gemist, transformaties mislukken en teams niet meer functioneren. Angst wordt daarbij nooit genoemd, terwijl die vaak wel de boosdoener is. En die angst neemt alleen maar toe, op alle niveaus. Fobo wordt het al genoemd, de angst om achterhaald te raken.

Foto: Getty Images

Niet zelfvertrouwen, maar angst bepaalt op dit moment hoe de meeste werknemers denken over hun baan en hun toekomst.  Dat blijkt uit wereldwijd onderzoek van ADP Research onder 39.000 werknemers in 36 landen.

En die angst speelt op alle niveaus: slechts 18 procent van de werknemers in de frontlinie denkt dat hun baan veilig is. Hun managers zitten op 21 procent. De percentages stijgen lichtjes mee met de ladder. Al komen zelfs de topmanagers op C-niveau maar op 35 procent uit.

De grote boosdoener is AI. Dat gaat over meer dan vervangen worden, er is zelfs als een afkorting voor bedacht: fobo. Dat staat voor fear of becoming obsolete. De angst om achterhaald te worden. Over en uit, afgedaan, passé, niet alleen als individu, maar zelfs als compleet beroep.

Impact is groot

Daar bovenop komen de onzekerheid over de economische bijna stilstand, het extremer wordende klimaat, de oorlog in Europa, de fratsen van een Donald Trump… En zijn er nog drusbendes in Brabantse dorpjes, de woningcrisis en torenhoge gasprijzen. Je zou het voor minder in je broek doen.

Niet dat mensen nu bibberend hun laptopje openen of telkens van schrik wegduiken onder hun bureau. Ze gaan op een andere manier in het defensief, maar dat heeft wel de nodige impact op je bedrijf. Niet alleen op individuen, ook op teams, en zelfs op de complete organisatie.

Angst laat mensen stilvallen. Ze geven geen informatie, feedback of tegengas meer. Wanneer managers of teamleden met een slecht idee komen, zeggen ze liever niks. Dat gebrek aan tegenspraak wordt vaak geïnterpreteerd als toestemming.

Van individu naar teams

Beslissingen worden vervolgens genomen op basis van incomplete of gefilterde informatie. Die besluiten kunnen daardoor volledig verkeerd uitpakken. Andere effecten van angst: het niet signaleren van kleine knelpunten, waardoor ze tot grote problemen kunnen uitgroeien. Fouten die onder de mat worden geveegd of aan anderen toegewezen.

Collega’s niet helpen, is ook een reactie. Waarom zou je iemand helpen met het ontwikkelen van iets waar je zelf sterk in bent. Dat levert alleen maar rivalen op. Zelfbehoud, daar gaat het om.

Angst is bovendien enorm besmettelijk. Bangheid kan leiden tot complete teams die bij nieuwe projecten vooral investeren in het vermijden van missers dan om het behalen van successen.

Lees ook: Van Amy Edmondson mag je niet zeggen: kom niet met problemen, maar oplossingen

Veilige keuzes

De energie die normaal wordt gestoken in het behalen van resultaten gaat naar het managen van de perceptie. Teams doen nog wel wat er wordt gevraagd, maar meer ook niet. Wat er wordt gecommuniceerd over de voortgang van zo’n project is vooral optimisme, oppervlakkigheden, maar niet de waarheid.

Angst stopt ook het experimenteren en innoveren in de organisatie. Mensen durven geen spannende ideeën meer te lanceren of risico’s te nemen. Ze maken de veiligst mogelijke keuzes, en dus herhalen ze liever wat gisteren werkte in plaats van te onderzoeken wat morgen zou kunnen werken.

Paul Scribner, een Amerikaanse leiderschapsexpert en ceo van Raven Resources Corp, omschrijft het als best practices in plaats van next practices op Medium. ‘Angst maakt juist datgene kapot wat organisaties zeggen te koesteren: creativiteit, verantwoordelijkheid, innovatie en samenwerking.’

Defensief organiseren

Gianpiero Petriglieri, Jennifer Petriglieri en Declan Fitzsimons, hoogleraren aan Insead, zien steeds meer defensieve patronen ontstaan in organisaties. Ze wijzen in MIT Sloan Management Review op het mislukken van complete verander- en transformatieprojecten, juist omdat ze uit angst zijn opgezet.

Ze noemen dat defensief organiseren, en het is een sluipend fenomeen. Wanneer in turbulente tijden de groei tegenvalt, slaat de onzekerheid toe. Leiders vinden die onzekerheid erkennen geen probleem meer vandaag, maar de angst die dit oproept toegeven wel. Zelfs aan zichzelf.

Angst is sterker dan onzekerheid en gijzelt, eenvoudig uitgelegd, het rationele deel van de hersenen. Daardoor kunnen leiders niet goed interpreteren wat er aan de hand is en hoe ze daarop het beste in kunnen spelen.

Geruststellend verhaal

Het is een val waar juist de leiders die bekendstaan als zeer betrokken en betrouwbaar intrappen. Vooral als ze angst zien als een teken van zwakte. Het verdedigingsmechanisme daartegen, is de ervaring van Petriglieri en Fitzsimons, is dat deze leiders vaak met een geruststellend verhaal naar buiten treden.

Het ligt niet aan het bedrijf, maar aan de omstandigheden, zeggen ze dan. Ze geloven dat er wel degelijk iets aan te doen is. Vervolgens komen er voorstellen op tafel zoals agile werken, een fikse reorganisatie, een nieuwe dienst of product of stevig investeren in AI. Het is in ieder geval een project of een transformatie met het nodige potentieel voor de toekomst.

‘Het is een scenario dat we al vaak hebben meegemaakt’, schrijven ze. ‘De toekomst is onzeker, een leidinggevende voelt zich onder druk gezet om met een visie te komen, en zijn of haar team is opgelucht als dat eenmaal gebeurt.’

Lees ook: Nederland is een collectieve talkshow geworden waarin niemand luistert

Idealistische mantra

De visie wordt als een idealistisch mantra in de organisatie verspreid. Het probleem is dat niemand de leider uitdaagt of om bewijs vraagt of het wel zal werken. En ondanks alles wat wordt opgetuigd, blijft de organisatie gewoon blijft doorgaan. Het is business as usual, zonder dat er naar onderliggende structuren en leiderschap wordt gekeken.

Mensen worden eerst met enthousiasme gemobiliseerd, maar de onderliggende angst leidt uiteindelijk tot verlamming. En dus verandert er niks, en dat is frustrerend. De energie gaat eruit, mensen worden cynisch, raken uitgeput en haken af. Er wordt energie gestoken in het spelen van machtspelletjes en het zoeken naar zondebokken. Daar leidt de hele organisatie onder. Bedrijven komen hier vaker verzwakt uit dan sterker.

Van individuen, naar teams, naar complete organisaties die niet langer op een positieve manier bijdragen, dat zijn de verborgen kosten van angst. Maar angst is menselijk en zal nooit verdwijnen. Waar meer eer valt te behalen voor leiders, is in het leren omgaan met angst.

Moed nodig

Hoe dan? Dat vraagt volgens Petriglieri en Fitzsimons drie eigenschappen: ‘De moed om angst te herkennen, de nieuwsgierigheid om er bij anderen naar te informeren, en de zorgzaamheid om de nood te zien en te verzachten.’

Stop met de held uit te hangen. Sterke leiders die hun angst onder controle krijgen bestaan niet. De hersenen laten dat namelijk niet toe, angst is veel nuttig om te overleven. Erken dat de angst er is en probeer die productiever in te zetten.

Angst is geen zwakheid of persoonlijk falen. Zie angst als informatie, als data, als een signaal dat om aandacht en interpretatie vraagt. Angst managen bij jezelf en de anderen is onderdeel van leiderschap.

Dagelijks de nieuwsbrief van Management & Leiderschap ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Dagelijks de nieuwsbrief van Management & Leiderschap ontvangen?



Door je in te schrijven ga je akkoord met de algemene en privacyvoorwaarden.

Hou het simpel

Noem het beestje ook bij naam. Het gevoel benoemen, maakt de angst al minder intens. Teams laten zich leiden door de manier waarop hun manager met onzekerheid omgaat. Wie het hoofd koel kan houden, vermindert de angst binnen het hele team.

Hou het simpel. Vraag voor elke beslissing voortaan eerst af waarom die genomen wordt: is dit een strategische zet, of een defensieve? Wie eenmaal ontdekt hoe vaak angst achter beslissingen zit, kan anders gaan kiezen.

Zet als leider de eerste stap in het normaliseren van angst. Deel de zorgen met anderen. Ga het gesprek aan, wees nieuwsgierig naar hun angst. Delen zij dezelfde zorgen of hebben ze andere zorgen?

Het vraagt moed om als eerste uit te spreken wat anderen denken, maar zo wordt angst wel meer genormaliseerd. Dat levert meer verbinding op en een organisatie die zich beter aan kan passen aan veranderingen.

Lees ook: Niet de technologie, maar leiders maken het verschil bij omschakelen naar AI