‘Booking moet kiezen. Waardigheid tonen of herinnerd worden als het bedrijf dat profiteerde van een van de grootste misdaden van de 21e eeuw.’ Dat stond in een interne petitie die medio september werd verspreid onder werknemers van het techbedrijf, en die NRC inzag.
De petitie werd binnen een paar dagen door 220 medewerkers ondertekend. Zij willen dat Booking.com onmiddellijk stopt met het aanbieden van accommodaties in Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, wat volgens het internationaal recht illegaal bezet gebied is.
Volgens de ondertekenaars leidt dit tot ‘ernstige reputatieschade’ en ‘burn-outs en desillusie’ onder het personeel. ‘Dit is een kwestie van integriteit, legaliteit en het beschermen van de toekomst van ons bedrijf.’
Booking.com onder vuur
Mensenrechtenorganisaties zijn uiterst kritisch. Human Rights Watch concludeerde in een in 2018 verschenen rapport al dat vakantieaccommodaties de nederzettingen financieel aantrekkelijker en daardoor bestendiger maken, en Booking.com daar met de verhuur aan bijdraagt. Amnesty International stelt dat het bedrijf door toerisme in illegale nederzettingen te promoten, het schenden van het internationaal recht ‘normaliseert’.
In mei vorig jaar deden vier organisaties, waaronder de Nederlandse mensenrechtenorganisatie The Rights Forum en de Palestijnse ngo Al-Haq aangifte wegens het maken van ‘winst uit internationale misdrijven’.
De kritiek op Booking is niet nieuw (zie kader), maar komt in toenemende mate ook van binnenuit. De afgelopen jaren zouden volgens onderzoeksplatform Argos meerdere petities rond zijn gegaan, die steeds door zo’n 300 mensen werden ondertekend.
In totaal werken er 13.000 mensen bij het bedrijf, waarvan 6.000 op het hoofdkantoor in Amsterdam. Het Amerikaanse moederbedrijf Booking Holdings heeft ruim 24.000 medewerkers.
Onder een vergrootglas
Booking.com heeft opvallend vaak te maken met ophef, ziet Frank Körver. Hij is oprichter van Beta Strategies en adviseert bestuurders over vraagstukken op het gebied van reputatie en communicatie.
‘Booking is een interessant bedrijf, omdat veel zaken die in de maatschappij spelen, hier samenkomen’, zegt hij. ‘De discussies die we wereldwijd zien, worden ook binnen de bedrijfsmuren van Booking gevoerd. Dit lek kun je zien als een manifest van de onvrede die intern al langer sluimert.’
Booking zal er niet blij mee zijn geweest, denkt hij. ‘Het bedrijf ligt al langer onder een vergrootglas. Hier zitten ze echt niet op te wachten.’
Ruimte in arbeidsrecht
Mag dat eigenlijk, een kritische petitie lekken? ‘In Amerika was je waarschijnlijk meteen ontslagen, maar het Nederlandse arbeidsrecht biedt werknemers best wat ruimte’, zegt arbeidsrechtadvocaat Suzanne Meijers.
‘De vrijheid van meningsuiting is in Nederland een groot goed. Je mag kenbaar maken dat je je niet kunt vinden in het beleid van je werkgever en je mag een interne petitie starten. Je mag alleen de reputatie van het bedrijf niet schaden. Maar één krantenartikel gaat mensen er niet van weerhouden een hotel via Booking.com te reserveren. En als dat wel zo zou zijn, zou het knap lastig zijn om het verband aan te tonen.’
Lees ook: Werknemers als klimaatactivist op de barricade: mag de werkgever je terugfluiten?
Het wordt een ander verhaal als medewerkers structureel interne memo’s blijven lekken of kritiek op hun eigen socialemediakanalen posten. ‘Dan verstoort het de werkrelatie’, zegt Meijers. ‘Dat lijkt hier niet het geval. Ik zie dit nu als een dringende oproep.’
Botsing van waarden
Volgens reputatieadviseur Körver brengen de interne protesten de reputatie van Booking wel degelijk schade toe, alleen al vanwege de impact die de kwestie heeft op het beeld van het bedrijf als werkgever.
‘Er zijn verschillende factoren die van invloed zijn op de reputatie van een bedrijf’, zegt hij. ‘Eén daarvan is goed werkgeverschap. Wat we hier zien, is een botsing van waarden tussen de werkgever en een deel van de werknemers. En het lijkt er niet op dat Booking hun zorgen erg serieus neemt.’
Glenn Fogel, de topman van Booking Holdings, wil volgens NRC vooralsnog namelijk van geen wijken weten. In gesprek met zijn werknemers zei de ceo vorig jaar dat het bedrijf zijn diensten aanbiedt waar dat volgens de Amerikaanse wet is toegestaan: niet in Rusland of Cuba, wel op de Westelijke Jordaanoever.
Het bedrijf houdt vast aan die lijn. In een reactie zegt een woordvoerder tegen de krant dat het ‘niet aan ons is om te beslissen of iemand wel of niet kan reizen’. Verder geeft het bedrijf aan bij de betreffende locaties te vermelden dat het om ‘Palestijnse gebieden, Israëlische nederzettingen’ gaat. ‘Zodat reizigers zelf een weloverwogen beslissing kunnen nemen.’
Geen maatschappelijke antenne
Wat er niet bij wordt gezegd, is dat Booking in Amerika ook op een andere manier aan de wet gebonden is. Stoppen met zakendoen in Israëlische nederzettingen is namelijk niet zonder risico, vanwege de anti-boycotwetten in verschillende staten.
Concurrent Airbnb riep in 2018 zowel de toorn van de VS als Israël over zich af, toen het besloot om alle advertenties in de bezette Palestijnse gebieden offline te halen. Na een half jaar moest het bedrijf inbinden en kwamen de advertenties weer online, met de belofte om alle opbrengsten aan het goede doel te doneren.
Het is terecht dat Booking naar Airbnb kijkt, zegt Körver. ‘Maar laat ze daar dan ook lering uit trekken. Airbnb kwam met een elegante oplossing die maatschappelijk acceptabel lijkt. Die maatschappelijke antenne mis ik bij Booking. Ik vind hun reactie erg defensief en juridisch. Het bedrijf heeft te maken met een lastig dilemma. Daar moet je het gesprek over aangaan. Om vervolgens heel open te zijn waarom je kiest voor A en niet voor B. ‘We doen wat mag volgens de wet’ is als argument volstrekt onvoldoende. Daarmee ga je voorbij aan de zorgen van je medewerkers.’
Lees ook: Unilever lijkt politiek activisme van Ben & Jerry’s zat en kiest ‘eigen’ man als ceo
Ook arbeidsrechtadvocaat Meijers benadrukt het belang van een goed gesprek. ‘Als bedrijf heb je de vrijheid om je eigen koers te bepalen, je hoeft je oren niet te laten hangen naar de werknemers. Maar maak mensen dan ook duidelijk waarom je bepaalde beslissingen neemt en ga inhoudelijk in op de kritiek. Dat medewerkers die petitie hebben gelekt, vertelt mij dat dat niet of in elk geval onvoldoende is gebeurd.’
Interne discussies ontmoedigen
Het lijkt er eerder op dat Booking die activistische medewerkers vooral lastig vindt. Ook Brian Armstrong, de ceo van Coinbase, worstelde hiermee, zegt Körver. ‘Hij besloot de missie centraal te zetten en korte metten te maken met discussies die niet direct bijdragen aan het realiseren van die missie.’
Hoe Armstrong dat deed? Door een memo uit te sturen waarin medewerkers werd opgedragen zich terughoudend op te stellen in discussies die niets met de bedrijfsdoelen te maken hebben. Voor werknemers die het daar niet mee eens waren, lag een ‘generous exit package’ klaar.
Booking deed volgens NRC iets soortgelijks na de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023, die het begin van de oorlog in Gaza markeerde. Twee weken later stuurde het management een e-mail naar het gehele personeelsbestand, waarin zij met klem werden gevraagd het aantal berichten over niet aan werk gerelateerde zaken ‘tot een minimum te beperken’.
Collega’s uitnodigen om deel te nemen aan demonstraties is sindsdien niet meer toegestaan. Eerder werd ook een petitie om te stoppen met activiteiten in bezet gebied verwijderd, uit angst dat de discussie zou ontaarden in een politiek debat.
Geweten van organisatie
Zinloos, denken de deskundigen. ‘We leven in ingewikkelde tijden’, zegt Körver. ‘Accepteer dat de discussies die in de maatschappij worden gevoerd, ook intern plaatsvinden. Mensen willen zichzelf kunnen zijn op hun werk. En discussies op de werkvloer leiden niet alleen tot conflict, ze kunnen juist ook leiden tot meer verbondenheid en betrokkenheid.’
Meijers knikt. ‘Het lijkt me niet handig om dingen te verwijderen of te zeggen: we gaan nooit meer in gesprek met elkaar.’
Het techbedrijf zou zijn activistische medewerkers wel wat meer mogen koesteren, vinden ze. Körver: ‘Voor een bedrijf als Booking lijken die kritische geluiden misschien ruis, maar dat is het niet. Interne activisten zijn het geweten van de organisatie. Die moet je uitermate serieus nemen.’
Lees ook: Europese massaclaim tegen Booking: ‘Hoteliers hebben lang onder oneerlijke voorwaarden geleden’
