Elektrische auto’s, windturbines, zonnepanelen, batterijen, stroomkabels. Het zijn allemaal dingen die cruciaal zijn in de energietransitie − én die in meer of mindere mate koper en/of kobalt bevatten. Het Internationaal Energieagentschap voorspelt dan ook dat de vraag naar beide materialen voor hernieuwbare energietechnologie de komende decennia explodeert.
Dat de Democratische Republiek Congo (DRC) per direct de export van kobalt- en koperconcentraat verbiedt, kan dan ook zorgwekkend klinken. Maar hoe erg is het echt?
Wereld zeer afhankelijk van Congo voor kobalt
Eerst even de cijfers. De DRC exporteerde vorig jaar 3,2 miljoen ton koper en 187.500 ton kobalt.
De koperexport is dus een stuk groter in volume, maar de wereld is afhankelijker van Congo’s kobalt dan van haar koper. Het Afrikaanse land is verantwoordelijk voor liefst 63 procent van de wereldwijde extractie van kobalt, terwijl het slechts iets meer dan 6 procent van de koper levert, concludeerde de EU in 2023.
Voor de extractie van koper is de wereld vooral afhankelijk van Chili en Peru, gevolgd door China, de DRC en de VS.
Verbod op koper- en kobaltconcentraat komt niet uit de lucht vallen
Voor koper en kobalt gebruikt kunnen worden, moeten ze eerst verwerkt worden. Het begint immers met ertsen waarin slechts een ‘verhoogde concentratie koper of kobalt’ zit, legt Andor Lips uit. Hij is grondstoffenexpert bij het Nederlands Materialen Observatorium (NMO). ‘Als er twee procent koper of kobalt in een gesteente zit, is dat al veel.’
Daarom moet het geconcentreerd worden. Er ontstaat dan koper- of kobaltconcentraat. Dat is, in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, geen ‘pure’ koper of kobalt. Het aandeel nuttige metalen is maar ongeveer 20 procent. Dit is het product dat niet meer zomaar mag worden geëxporteerd vanuit de DRC. In plaats daarvan moet het in eigen land verwerkt worden tot koper- of kobaltmetaal.
Lees ook: China’s greep op kritieke grondstoffen bedreigt de wereldwijde energiezekerheid
Congo wil hiermee meer waarde voor de eigen economie creëren. Dat klinkt logisch, en komt bovendien niet geheel onverwacht: in 2013, 2019 en 2023 kwam het land met vergelijkbare maatregelen.
Nieuw aan het huidige verbod is dat het ‘een breder kader voor de export van mineralen en de belastingheffing op economisch belangrijke bijproducten van de mijnbouw biedt’, schrijft Reuters. Dat ligt in feite in lijn met het zogenoemde memorandum van overeenstemming dat Congo en de EU in 2023 al sloten.
Lips: ‘Daarin is afgesproken om samen te werken op basis van de grondstoffenrijkdom van Congo. Dat moet tot een win-winsituatie leiden, en daar hoort ook ontwikkeling van de verwerkingsindustrie in Congo bij. Als Europa toegang wil tot de grondstoffen van Congo, moet het dus toestaan dat een deel van de verwerking daar ook plaatsvindt.’
Prijs van koper omhoog na nieuws
De vraag is in hoeverre het nieuwe verbod direct invloed heeft op de prijs en beschikbaarheid van koper en kobalt. Lips schat de situatie niet al te ernstig in. Immers: een groot deel van de koper verlaat al in verwerkte vorm het land.
Bij kobalt is dat anders. Maar omdat de DRC zelf nog weinig infrastructuur heeft om kobalt te verwerken, is de kans groot dat de regering toestemming geeft om het onbewerkt naar China te sturen, zegt Lips. ‘Zeker omdat Chinese verwerkers vaak een korting geven op de prijs die ze rekenen om het erts te verwerken.’
Wel kan het verbod invloed hebben op de prijzen van de metalen. Koper wordt verhandeld op professionele markten voor grondstoffen, zoals de London Metal Exchange. Na het nieuws over het verbod steeg de koperprijs met 1,8 procent op de groothandelsmarkt.
Europa wil risico’s spreiden
Hoewel de gevolgen voor de energietransitie nu waarschijnlijk minimaal zijn, kunnen dergelijke exportverboden wel degelijk grote invloed hebben. De EU heeft daarom sinds 2024 een Critical Raw Materials Act (CRMA), die ervoor moet zorgen dat Europa minder afhankelijk is van enkele grote exporteurs van kritieke materialen.
Lees ook: Gaan de mijnen in Europa weer open? De race om eigen grondstoffen te winnen begint
Daarnaast moet een groter aandeel van de materialen in de EU worden gewonnen en bewerkt, en wordt er toegewerkt naar meer circulair gebruik van de materialen.
De diversificatie gaat ‘gestaag, maar traag’, zegt Lips. ‘Europa doet zijn best. Het tekenen van overeenkomsten met grondstofrijke landen is een interessante stap. Maar daar kan het niet bij blijven. Landen als de VS komen duidelijk sneller tot actie.’
Dit artikel verscheen het eerst op Change Inc.
