In aansluiting op deze reportage duiken we de komende weken in 3 afzonderlijke exit-verhalen. Woensdag is de eerste aflevering.
Bij de Duitse snoepjesfabrikant Haribo zitten ze sinds vorige maand met de handen in het haar. De zoon van de oprichter, Hans Riegel, waande zich onsterfelijk. De kinderloze Rieger, die bekend stond als een alleenheerser, had tot op hoge leeftijd geen zin om over de toekomst van zijn bedrijf na te denken. Toen hij onlangs op 90-jarige leeftijd overleed, liet hij het bedrijf dus achter zonder opvolger.
Het is wijs om op tijd, wanneer je nog fit bent en het werk nog leuk vindt, aan een overdracht te beginnen. Een gemiddelde bedrijfsoverdracht duurt al gauw anderhalf á twee jaar, maar kan zelfs een jaar of vijf in beslag nemen.
Peter Rikhof, uitgever van Brookz, een platform voor bedrijfsovernames, en medeauteur van het boek Hoe verkoop ik mijn bedrijf?, zegt dat ondernemers zich verkijken op de lange periode die een overdracht kan duren: “Als je eenmaal hebt besloten dat je van je bedrijf af wilt, dan heb je geen zin anderhalf à twee jaar wachten. Met als gevolg dat je misschien onder druk akkoord gaat met deals die niet gunstig zijn voor jou.” Handiger is het om het zo aan te pakken dat jezelf overbodig maakt zodat het bedrijf ook zonder jou goed loopt.
Prijs bepalen
Het aantal bedrijven dat jaarlijks in het mkb van eigenaar wisselt, ligt tussen de 12.000 en de 18.000. De transacties gebeuren in de meeste gevallen achter gesloten deuren, waardoor details – over bijvoorbeeld de overnameprijs – niet bekend zijn. Er zullen weinig ondernemers zijn die zich níet af en toe afvragen wat ze waard zijn. Volgens de boekjes zijn er meerdere manieren om de prijs van je bedrijf te bepalen. Eén daarvan is gebaseerd op historische cijfers, daarbij wordt onder andere gekeken naar de winst die in het verleden is gemaakt. Een andere methode gaat uit van het verdienvermogen van het bedrijf. Daarbij wordt gekeken naar de toekomstige kasstromen, de markt en de risico’s. 
Dit artikel komt uit Sprout Magazine. Abonnement?
Volgens Rikhof is het vooral van belang wat je denkt te verdienen in de toekomst. Voor elke branche gelden vuistregels: bij een schoonmaakbedrijf wordt bijvoorbeeld gekeken naar het aantal vierkante meters aan schoonmaakcapaciteit. En dan is er nog een belangrijk verschil tussen ‘waarde’ en ‘prijs’. Rikhof: “Waarde is subjectief. Een glas water is in de woestijn meer waard dan een klomp goud. Uiteindelijk gaat het erom: wat is de koper bereid te betalen? Waardebepaling is vaak het startpunt voor de onderhandelingen.”
Emotie als boobytrap
Hans de Jong verkocht twee jaar geleden zijn bedrijf in medisch vervoer, Witte Kruis, aan Connexxion. Hij was sinds 1972 eigenaar. Toen had het bedrijf nog vijf auto’s en negen medewerkers, inmiddels waren er 65 voertuigen en 200 medewerkers. Zijn broer en hijzelf zochten naar een bedrag waarvan ze goed konden leven en waar ze hun pensioen uit konden halen. “Als je het onderste uit de kan haalt, krijg je het deksel op de neus”, wist hij. “Dus dat hebben we niet gedaan, we zijn tevreden met wat we uiteindelijk kregen.” Hoeveel dat precies is, wil hij niet kwijt.
Bij de overname van Witte Kruis speelde vooral de prijs een rol, maar De Jong is ook blij dat de naam van het bedrijf is gebleven. Dat het bedrijf zo goed liep, kwam voor een groot deel door de medewerkers. De Jong wist dat. Met dat argument bedong hij bij Connexxion de voorwaarde dat er zeker een jaar geen ontslagen zouden vallen en dat zijn rechterhand in het bedrijf de leiding zou krijgen. Want hoe rationeel je een overname ook aanpakt, er is ook altijd emotie: je doet immers afstand van het bedrijf, met alle medewerkers en klanten, waar je jarenlang, vaak dag en nacht voor in de weer bent geweest. “De salarisadministratie zit nu in Boskoop”, vertelt De Jong. “Ik kende alle jongens. Vroeger kwamen ze bij mij binnenlopen als ze vragen hadden. Nu hebben ze een nummer. Daar moeten ze wel aan wennen.” Emotie is een boobytrap, zegt Rikhof. De betrokkenheid bij het bedrijf en het personeel kan het zicht op de onderhandelingen vertroebelen. Het beste kun je daarom een adviseur inhuren, die ‘met afstand naar het proces kijkt’.
Vertrouwelijk
Verschillende types Iedere leider heeft volgens het boek van Rikhof een eigen manier van (geen) afscheid nemen. Monarch: moet gedwongen worden om afstand te doen van zijn bedrijf. Generaal: wil zijn leiderschap behouden en zint op plannen om terug te keren. Ambassadeur: neemt stijlvol afscheid. Hij weet wanneer het bedrijf zonder hem verder moet. Gouverneur: vertrekt vrijwillig, maar komt nog vaak terug voor korte klussen.
Dat proces kan behoorlijk tijdrovend zijn. Een eigen adviseur en advocaten kunnen de overname op poten zetten terwijl de eigenaar-directeur het bedrijf blijft leiden. Zoals Ed Hakbijl, die zijn groothandel in decoratief glas vorig jaar verkocht, zegt: “De toko draait intussen gewoon door.”Het overnameproces begint met een intentieverklaring (letter of intent, afgekort LOI) waarin de verkoper en de geïnteresseerde een zo nauwkeurig mogelijke planning afspreken. Er staat ook in wát er verkocht wordt: een of meer bv’s, alle activa en passiva of slechts een licentie. In de LOI staat vaak ook dat alle informatie die tijdens het overnameproces naar buiten komt, vertrouwelijk is, en dat de potentiële koper voorlopig de enige is met wie wordt onderhandeld.
In één keer afrekenen
Dan volgt de tijdrovende due diligence waarin advocaten van de koper de administratie van het bedrijf onder de loep nemen. Ze vlooien door computers, ordners en archiefkasten. Aan het eind van dit proces komt er een definitief overnamebod op tafel en wordt de rol van de verkoper besproken. Vertrekt de oude eigenaar, blijft hij of zij aan als adviseur of krijgt degene zelfs een leidinggevende rol onder de nieuwe eigenaar?
Ook daar komt weer emotie bij kijken. Rikhof raadt het af om lang betrokken te blijven bij de onderneming na de verkoop. “Het allerbeste is om in één keer af te rekenen en elkaar de hand te schudden. Daarna moet je je er niet meer mee bemoeien.” Tegen die tijd is allang duidelijk of koper en verkoper samen door één deur kunnen. Rikhof: “Een eigenaar gaat zijn bedrijf niet verkopen aan iemand die hij niet mag. Anders krijgen ze binnen no time mot met elkaar.”
De praktijk wijst echter uit dat veel ondernemers op de een of andere manier toch betrokken blijven bij het bedrijf. De Jong trad aan als commissaris bij Connexxion. “Het stond niet bovenaan mijn lijstje bij de onderhandelingen, maar toen het werd voorgesteld vond ik het hartstikke leuk. Als commissaris kan ik mijn ervaring kwijt en zo houd ik ook nog een beetje binding met het bedrijf.”
