Innovators, ondernemers en pioniers zijn er in Nederland gelukkig vrij veel. Maar gamechangers gaan nog een stap verder. Niet alleen gebruiken ze de mogelijkheden die een nieuwe techniek biedt en spelen ze slim op markttrends in. Gamechangers maken nieuwe combinaties van de middelen die hun ten dienst staan en, zo lijkt het, definiëren een volledig nieuw speelveld.
Rob van Rees – Greenchoice, Do The Bright Thing
Waarom? Haalde met ‘echte’ groene energie in 10 jaar ruim 280.000 klanten binnen.
De snelstgroeiende energieleverancier van de laatste jaren is Greenchoice niet. Die eer valt De Nederlandse Energiemaatschappij te beurt. Maar waar die laatste gewoon groencertificaten koopt, is Greenchoice al sinds de oprichting actief de Nederlandse stroomvoorziening aan het vergroenen. 60 procent van zijn stroom haalt het bedrijf uit veelal kleinschalige duurzame initiatieven in Nederland, vooral omdat het zulke initiatieven zelf tot ontwikkeling brengt. Zo heeft het bedrijf veel wat windparken, mestvergisters en zonnedaken meegefinancierd. En geeft het via ‘Zonvast’ Nederlanders tegen een voor 20 jaar vastliggende energieprijs gratis zonnepanelen op hun dak.
Afgelopen juni zette Rob van Rees, een van de oprichters naast Michiel Rexwinkel en John Appeldoorn, ook nog eens een online consumentenportal in de markt: ‘Do the bright thing’. Wie daar winkelt, zorgt automatisch dat ergens in de wereld zonnepanelen worden geplaatst.
De oprichters van Greenchoice staan ieder op de loonlijst voor 80.000 euro. Op papier zijn ze miljonair, maar ze wekken alle drie nog altijd stellig de indruk het daar niet voor te doen.
Jos de Blok – Buurtzorg
Waarom? Gaat geschiedenisboeken in als de ‘ontmanager’ van de Nederlandse zorg.
Laatste wapenfeit van thuiszorgorganisatie Buurtzorg: de verkiezing tot beste werkgever van Oost-Nederland. Het is niet de eerste prijs die Jos de Blok in ontvangst neemt, en het zal ook niet de laatste zijn. Daarvoor werkt het systeem van de in 2006 in Almelo opgerichte stichting gewoon te goed.
Bij Buurtzorg dragen de teams van verpleegkundigen en ziekenverzorgenden zélf de totale verantwoordelijkheid voor hun cliënten, geholpen door een regiocoach en een geavanceerd IT-systeem. Daardoor zijn de overheadkosten slechts zo’n 10 procent (tegen 30 procent in de branche). Het concept levert aan alle kanten winst op: de cliënten krijgen geschoolde verpleegkundigen in huis en geen onderbetaalde alfahulpen met versnipperde taken, verpleegkundigen kunnen hun betrokkenheid kwijt en de stichting Buurtzorg groeit als kool. Tussen 2008 en 2010 nam de omzet toe met zo’n 3.700 procent naar 100 miljoen euro. Maandelijks melden zich 100 tot 150 mensen die ergens in Nederland een Buurtzorg-team willen starten.
Claire Boonstra – Layar
Waarom? Geeft wereldwijd de snelle opmars vorm van augmented reality, ‘het nieuwe massamedium’.
Aan één werkelijkheid heeft Claire Boonstra niet genoeg. Zo vertelde ze onlangs nog trots op het World Economic Forum in Davos over augmented reality (AR), volgens haar ‘het nieuwe massamedium’. Het leverde haar onder meer bijval op van niemand minder dan Bill Gates.
Als medeoprichter van Layar staat ze aan de basis van die techniek, die de werkelijkheid verrijkt met virtuele informatie. Layar heeft AR niet uitgevonden, maar wel groot gemaakt. De Amsterdamse startup is vooral goed in het creëren van toepassingen. Zo komt de AR-browser voor de smartphone – op dit moment de meest gebruikte toepassing – uit hun koker. Via het open platform van het bedrijf kan iedereen zijn eigen AR‘laag’ ontwikkelen. Bekende voorbeelden zijn de toepassing van Funda en de 3D-applicatie van het Nederlands Architectuur Instituut. Sinds de oprichting in 2009 groeide Layar met reuzensprongen, en niet alleen in Nederland. Het heeft een vestiging in Silicon Valley en een batterij programmeurs in de Oekraïne. Dit jaar verwacht Layar overigens voor het eerst winst te maken. Ook dat is dan een nieuwe realiteit.
Peter Driessen – Spil Games
Waarom? Heer en meester in snelgroeiende niche die makers van ‘grote spellen’ hebben onderschat, voorsprong niet meer in te halen.
Toen voormalig media-adviseur Peter Driessen in 2001 met marketeer Bennie Eeftink een aantal online communities voor scholieren kocht, merkten ze al snel dat de bezoekers vooral interesse hadden in de spelletjes die daar te doen waren. Ze besloten daarop de aandacht te verleggen naar zogeheten casual games, kochten in rap tempo in binnen- en buitenland domeinnamen op en gooiden die vol met duizenden deels in eigen huis ontwikkelde spelletjes. Al snel gingen de bezoekersaantallen door het dak. Een kapitaalinjectie van Joop van den Ende en Hubert Deitmers maakte de verdere uitbouw van Spil Games mogelijk. De Chinese markt werd aangeboord en er werden meer ontwikkelaars aan het werk gezet. Maandelijks spelen nu 130 miljoen mensen op spelletjes.nl, games.co.uk of jeu.fr een spelletje van het Hilversumse bedrijf. Geld wordt verdiend met advertenties en met de verkoop van kleine items binnen een spelwereld.
Fokke de Jong – Suit Supply
.jpg)
Waarom? Als je van mannenpakken een sexy bedrijf weet te maken, dan ben je serieus het spel aan het veranderen.
Mannen hebben een hekel aan winkelen. En dus was het een schot in de roos toen Fokke de Jong eind vorige eeuw zijn eerste modezaak niet in een winkelstraat begon, maar aan de A4 bij Hoofddorp. Sindsdien gaat het crescendo met de voormalig rechtenstudent. Niet alleen telt het bedrijf nu 35 winkels in heel Europa, sinds juli is ook in New York een filiaal te vinden. Een zaak die een vliegende start kende door een artikel in de Wall Street Journal, waarin twee befaamde plaatselijke modeprofessoren concludeerden geen verschil te zien tussen de SuitSupply-pakken van 600 dollar en de 3.000 dollar duurdere variant van Armani. Het Nederlandse pak was met evenveel zorg en kwaliteit in elkaar gezet, aldus de krant.
Vorig jaar vroeg Intermediair de nu 38-jarige De Jong naar zijn grootste uitdaging. Het antwoord: “Dingen waarvan anderen zeggen: dat kan niet. Het kan altijd wel.”
Jitse Groen – Takeaway.com
Waarom? Een van de slimste winnaars van de eerste internetgolf brengt in Nederland voor 72 miljoen euro per jaar pizza’s rond.
In 1999 zat Groen als 20-jarige student op een familiefeestje, toen iemand op het idee kwam pizza te bestellen. Omdat dat niet kon op die plek en dat moment, besloot Groen er een jaar later zelf maar een site voor te bouwen.
De rest is geschiedenis. Wat op 1 januari 2000 begon als thuisbezorgd.nl is nu een bedrijf dat alleen in Nederland al 400.000 bestellingen per maand verwerkt van 3.000 restaurants. Op piekmomenten zijn dat er zo’n 200 per minuut. Zo’n 50 fulltimers en ongeveer evenveel part-timers klaren die klus. Onder de naam Takeaway.com is het bedrijf uit Enschede nu actief in acht landen, waar in totaal 9.000 restaurants zijn aangesloten. Vooral Duitsland blijkt een lucratieve markt voor de 33-jarige Groen, die zijn studiefinanciering als startkapitaal gebruikte.
Hans Brouwer – MassiveMusic
Waarom? Wie zelfs in verzadigde muziekmarkt nog kans ziet om een winstgevende niche te vinden, is lekker bezig.
Met zijn bedrijf MassiveMusic heeft Hans Brouwer termen als sonic branding (het ‘laden’ van een merk met een herkenbaar muziekfragment) of broadcast design (het creëren van een audio-identiteit voor een tv-zender) in de markt gezet. MassiveMusic zoekt daarbij naar bestaande muziek in de eigen database, speelt bestaande muziek na in de eigen studio’s of laat een van de componisten in zijn netwerk een nieuw muziekstuk schrijven. Met MassiveTalent heeft het bedrijf ook een online talentenplatform, waaruit de beste muziek eventueel via bedrijfsonderdeel MassivePublishing kan worden uitgegeven.
Als tiener was Brouwer al bassist in een bandje en deejay. Tijdens zijn studie muziekwetenschappen verzorgde hij het management van diverse groepen en artiesten. In 2000 startte hij MassiveMusic, dat nu een wereldwijd muziekproductiebedrijf is met 39 medewerkers in Amsterdam, New York, Los Angeles, Sjanghai en Londen.
Ad Bastiaansen, Wim en Frans Bastiaanssen – eLEAF
Waarom? Zouden wel eens de heilige graal in handen kunnen hebben voor de wereldvoedselvoorziening.
Frans Bastiaanssen had een bedrijf in digitale informatievoorziening voor agrariërs: Basfood. Daarmee gebruikte hij een technologie die door z’n broer Wim halverwege de jaren ’90 was ontwikkeld: Pixel Intelligent (PI)-mapping. Dat houdt in dat aan elke pixel – in werkelijkheid 10 bij 10 meter grond – in een digitaal satellietbeeld databases met informatie worden toegevoegd, variërend van soort gewas, conditie, groeicyclus, waterbehoefte, biomassa, bodemvocht, verdamping, temperatuur, windsnelheid, zonnestraling; alles wat relevant is voor de groei van het gewas. ZIjn broer Wim, wetenschapper, had ook een eigen bedrijf: Waterwatch, waarmee hij overheden, de Wereldbank en de World Food Organisation van informatie voorzag ter ondersteuning van landbouwprojecten en watermanagement.
Wim, Frans en Ad Bastiaansen, van navigatiebedrijf TeleAtlas, bleken verre familie van elkaar en besloten hun krachten te bundelen. Een mondiale database van vegetatie werd gebouwd: eLeaf. ELeaf denkt een belangrijke bijdrage te kunnen leveren aan een wereldwijde productietoename in de landbouw waarmee per hectare 10 tot 20 procent meer voedsel kan worden geproduceerd, met minder verbruik van water en chemicaliën. Over een paar jaar staat een Chinese boer in z’n rijstveld met een smartphone, die via een app contact met de satelliet en vervolgens instructies krijgt wat hij moet doen met z’n gewas: extra water sproeien bijvoorbeeld, stikstof toevoegen, of groeiremmers. Op dit moment zijn developers bezig apps te ontwerpen die eLeaf-data bij de verschillende doelgroepen moeten brengen. De mogelijkheden lijken schier eindeloos.
Hans Streng – Epyon / ABB
Waarom? Weet met snellaadpaal slim in te spelen op miljardeninvesteringen in elektrisch vervoer.
“Over innovatie moet je niet lullen. Je moet het gewoon doen.” Hans Streng kan het weten. Hij is een soort Forrest Gump van de Nederlandse innovatiegeschiedenis. Op sleutelmomenten duikt hij op. Streng begon bij het legendarische NatLab van Philips en was betrokken bij de ontwikkeling van de lcd-schermen. Hij gaf eind jaren ’90 leiding aan The Industree, producent van kabelmodems. Later was hij directeur van Geotate, pionier in geotagging. Sinds 2009 is hij directeur bij de Delftse start-up Epyon.
Epyon ontwikkelt en produceert snellaadpalen voor elektrische voertuigen. Het innovatieve zit hem niet in de hard- maar in de software. Epyon laat de accu, het laadstation en het elektriciteitsnet met elkaar communiceren om zo een optimaal ‘laadprofiel’ te bepalen. Dat betekent dat een accu in 15 tot 30 minuten kan worden opgeladen. De Epyon-software verzamelt ook allerlei gegevens die zeer interessant is voor beheerders van laadstations en energiemaatschappijen.
Eind juni werd Epyon overgenomen door het Zwitserse ABB. Alle tekenen wijzen erop dat de vraag naar de technologie nog dit of volgend jaar explosief gaat groeien. Er zijn inmiddels honderden miljarden geïnvesteerd in elektrische auto’s. Die investeringen moeten worden teruggehaald uit de markt, betoogt Streng.
Rob Baan – Koppert Cress
Waarom? Zette eigenhandig kiemgroenten in hele wereld op de kaart.
Jamie Oliver loopt met hem weg. Ferran Adrià, vaak gezien als beste kok ter wereld, noemde hem ‘de Christoffel Columbus van de groente.’ Als Rob Baan een lezing geeft, staan de chefkoks in de rij. Een knappe prestatie voor een zadenexpert – of zoals hij het zelf graag zegt, een ‘landman’.
Baans Koppert Cress is gespecialiseerd in zeldzame kiemgroenten (‘cressen’). Daarnaast verkoopt het bedrijf eetbare bloesems en gras en zelfs bloemkelken waaruit gedronken kan worden. Alles gekweekt in eigen kassen in Monster en New York. Nadat Baan in 2002 met hulp van Chinese investeerders (“vrienden van mij”) Koppert Cress overnam, ging het roer er radicaal om. Er werd flink ingezet op marketing en communicatie, een nieuwe benadering voor de sector. Baan wilde vraag creëren bij de eindgebruikers, de chefs en de cateraars van de betere restaurants en hotels.
Die vraag creëren ging hem goed af. Toen hij het bedrijf in 2002 overnam, draaide Koppert Cress 2 miljoen euro omzet. Dit jaar is dat 15 miljoen euro, verwacht Baan. In 40.000 professionele keukens over de hele wereld wordt met Koppert Cress’ kiemgroenten gekookt. Op 1 oktober ging bovendien zijn zender 24Kitchen van start, de eerste Nederlandse televisiezender met uitsluitend programma’s over koken en voedsel. Binnenkort opent Koppert Cress in Amstelveen de winkel Wie Kent, waar foodies terecht kunnen voor spullen die in de supermarkt niet te krijgen zijn. Ondertussen wordt in het Westland gebouwd aan CO2-neutrale kassen.
Joost Romeijn – Sundio (Jiba, Sunweb, Sudtours, Husk)
.jpg)
Waarom? Zag al vroeg de potentie van de online reisbranche en veroverde eigenhandig de markt. Reisbureaus, wat zijn dat?
Begin jaren ’90 startte Joost Romeijn een reisorganisator onder de naam GoGo Tours. “Gewoon, op mijn studentenkamer. Ik besloot me te concentreren op wintersporten voor studenten. Ik zette een advertentie in de krant en wachtte tot de telefoon rinkelde. Dat bleek gelukkig zo te zijn.”
Het was de start van een imperium, dat nu met zo’n 170 medewerkers ruim 400 miljoen omzet. Zijn geluk heette internet, zegt hij. Traditionele reisorganisatoren waren er als de dood voor, bang om de reisbureaus tegen zich in het harnas te jagen. Romeijn kon volop experimenteren. “Ze maakten voor ons de zesbaans snelweg helemaal leeg. En wij konden gas geven”, zei hij er ooit over.
En gas geven deed hij. Weliswaar verspeelde ook zijn bedrijf geld in de eerste internetbubbel, onder meer aan partners die wel omvielen, maar de groei woog daar ruim tegenop. Onder meer in Spanje, Duitsland, Frankrijk en België is het bedrijf nu actief.
Thierry Schaap en Kalo Bagijn – BinckBank, Brand New Day
Waarom? Wisten ingeslapen financiële wereld tot twee keer toe ruw wakker te schudden en op zijn kop te zetten.
Ze zijn complementair aan elkaar: Schaap is goed in processen, Bagijn (foto) in klanten. Toen ze 11 jaar geleden met BinckBank begonnen, brachten ze een revolutie in de beleggersmarkt teweeg met hun lage transactiekosten. Binck is nu een flinke Europese speler met een half miljoen klanten en ruim 10 miljard beheerd vermogen.
Met het begin 2009 gestarte Brand New Day flikten ze het kunstje opnieuw. Wederom konden ze zich – de woekerpolisaffaire vers in het geheugen – hard afzetten tegen de gevestigde orde. Alleen bleek de Nederlander niet zomaar bereid zijn pensioen bij een online partij onder te brengen. BND besloot daarom alsnog de tussenpersoon in te schakelen, wat de beoogde revolutie (toch provisies) wel wat van zijn glans ontnam. Ze maken nog geen winst, maar met per eind april ruim 10.000 klanten die het bedrijf meer dan 100 miljoen hebben toevertrouwd en zo’n 15 miljoen aan nieuw groeigeld, lijkt Brand New Day zich definitief in de pensioenmarkt te hebben genesteld.
