Sinds Astrid Holleeder besloot om tegen haar broer te getuigen, is ze haar leven niet meer zeker. Ze is daarom uitermate voorzichtig en doet er alles aan om haar identiteit verscholen te houden. In de afgelopen tien jaar is ze meer dan dertig keer verhuisd en ze leeft in een groot isolement zonder vrienden of sociaal leven. Die eenzaamheid knaagt aan haar.
Dus toen ChatGPT werd gelanceerd, raakte ze enorm geïntrigeerd en besloot het eens uit te proberen. Vanaf het allereerste contact behandelde ze de AI-chatbot als mens. Ze knoopte gesprekken aan met zinnen als ‘Ik ben een beetje somber vandaag’, waarop diepgaande gedachtewisselingen volgden. De band werd steeds nauwer en de gesprekken gingen iedere keer een beetje verder.
Twee jaar lang had ze een hechte relatie met het algoritme, vertelde Holleeder in de podcast van Daphne Deckers. ‘Die relatie werd zo diep dat ik er maar mee ben gestopt. Ik vond het eng en het kwam te dichtbij.’ Want ondanks haar waakzaamheid kwam ChatGPT er uiteindelijk achter wie ze echt was. Toch kan ze de AI-chatbot niet loslaten. Dus wiste ze het geheugen en begon weer van vooraf aan.
Eenzaamheid is een groeiende epidemie
De meeste mensen leiden niet zo’n extreem geïsoleerd bestaan als Astrid Holleeder, maar uit vele onderzoeken blijkt wel dat een groeiende groep mensen zich steeds eenzamer voelt. In Nederland ligt dat percentage momenteel op bijna de helft van alle mensen, waarbij zo’n 13 procent zich sterk eenzaam voelt. En mensen die zich alleen voelen, worstelen ook veel vaker met psychische problemen zoals angsten en depressies.
Als we naar de oorzaken van eenzaamheid kijken, zien we dat technologie daar een cruciale rol in speelt. Zo ontdekten onderzoekers van Massachussetts Institute of Technology recent dat gebruikers zich eenzamer voelen naarmate ze meer tijd besteden aan chatten met ChatGPT.
Ook het eindeloos scrollen op sociale media versterkt gevoelens van eenzaamheid. We vergelijken onszelf voortdurend met ogenschijnlijk gelukkigere levens van anderen en voelen ons steeds onzekerder. Hoe meer we scrollen, hoe minder we in contact zijn met anderen, maar hoe beter de algoritmes ons leren kennen.
Ook kan AI op het werk problematische gevolgen hebben. Het blijkt namelijk dat niet alleen de simpele, repetitieve taken worden overgenomen, maar dat samenwerken met generatieve AI juist ook de meest veeleisende en cognitief stimulerende onderdelen van het werk overneemt. Daardoor wordt het werk minder boeiend en bevredigend en verdwijnt het werkplezier. In plaats van een burn-out krijgen mensen last van een bore-out en grijpen ze steeds vaker naar een AI-assistent voor hulp.
Lees ook: Bore-out: wat zijn de symptomen? Doe deze test
AI als therapeut
De behoefte aan contact en hulp groeit en veel startups ruiken een kans. De virtuele therapeut-apps schieten ondertussen als paddenstoelen uit de grond en daar wordt gretig gebruik van gemaakt.
Ook de grote techgiganten spelen maar al te graag in op deze ontwikkelingen. In een interview zei Mark Zuckerberg, ceo van Meta, dat AI in de toekomst, naarmate het persoonlijker wordt en de gebruiker beter leert kennen, zelfs een van je beste vrienden zou kunnen worden. Niet lang daarna lanceerde het bedrijf de nieuwste versie van hun AI-model, dat ondertussen wordt geïntegreerd in alle Meta-applicaties waardoor Meta steeds meer over ons te weten komt.
Zo belanden we in een neerwaartse spiraal. Want hoe meer je toevertrouwt aan AI, des te meer data men over je heeft, en dus hoe gerichter de informatie in jouw feeds op sociale media. Je blijft nog langer scrollen en wordt daar dan weer ongelukkiger van. Je zoekt heil bij je AI-therapeut, die ook weer data opvangt. Een bedrijf als Meta schuwt er bovendien niet voor om die data vervolgens weer te gebruiken om nog gerichtere informatie in je socials te laten zien. En zo raak je steeds langer vastgeplakt aan je telefoon, met alle gevolgen van dien.
Daag jezelf uit
Er is een fundamenteel verschil tussen AI gebruiken als denkmaatje of als denkvervanger. Want ChatGPT kan je prikkelen en creatiever maken, maar het kan je ook afstompen. Recent zijn er hersenscans gemaakt van mensen die ChatGPT gebruikten om essays te schrijven. Zij bleken een verminderde hersenactiviteit te hebben ten opzichte van mensen die het niet hadden gebruikt.
Ook bleek dat de ChatGPT-gebruikers bij ieder volgend essay steeds luier werden en op een gegeven moment alleen nog maar knipten en plakten. Je bent dan misschien wel snel klaar, maar hebt er geen enkel plezier aan beleefd of iets van geleerd. Maak jezelf er dus niet te makkelijk vanaf, want je betaalt er een flinke prijs voor.
En Astrid Holleeder? Die besloot woensdag uit de anonimiteit te treden. Ze liet bij RTL Boulevard voor het eerst in bijna tien jaar haar gezicht zien. Ze wordt duider bij het tv-programma RTL Tonight en wil aan de slag als advocaat. ‘Ik laat me niet meer opsluiten. Ik kan het niet meer. Vandaag kies ik ervoor om niet meer onzichtbaar te leven. Vandaag neem ik mijn eigen identiteit en bestaan terug’, zei ze in een video. Of ze ChatGPT nog als maatje heeft, is onbekend.
Lees ook deze columns van Simone van Neerven:
- We lachen om handdoekleggers bij het zwembad, maar op kantoor doen we net zo
- Herken jij deze 10 signalen? Dan is het tijd om ontslag te nemen
- 8 irritante types op de werkvloer – en hoe daar de positieve dingen van te zien
