Valt AI-gebruik af te dwingen? En is zo’n top-down benadering van AI effectief? Of zou het tegendeel waar zijn, worden er sneller toepassingen voor AI gevonden door werknemers het vertrouwen te geven om zelf aan de slag te gaan met AI?
Regel AI-gebruik bottom-up
Er zijn hele goede redenen om AI bottom-up te organiseren. Sterker nog, bijna alle bestuurders die ik sprak over AI en leiderschap waren het daarover eens. De kloof tussen de boardroom en de werkvloer is vaak groot. Vaak weten bestuurders niet waar tijd bespaard kan worden, waar frustratie van werknemers zit en hoe die door automatisering verholpen kan worden. Is het dan handig als een bestuurder gaat voorschrijven of en hoe er AI gebruikt moet worden?
Wie denkt dat werkgevers benieuwd zijn hoe werknemers AI willen gebruiken, komt bedrogen uit. Een op de zes werknemers in Nederland geeft aan dat diens werkgever vraagt welke werkzaamheden met AI geautomatiseerd kunnen worden. Van de universitair opgeleide professionals wordt minder dan 25 procent om input gevraagd. De komst van AI is voor leiders dan ook de uitgelezen kans om zich meer te verdiepen in wat er op de werkvloer speelt.
Lees ook: AI zorgt voor extra werk, niet voor minder werk
Top-down zo gek nog niet
Dat medewerkers zelf vaak goed weten hoe AI van waarde kan zijn, sluit overigens de mogelijkheid om verandering ook top-down te organiseren niet uit. Verandering is immers lastig en kan soms een duwtje in de rug gebruiken.
Softwarebedrijf Afas balanceert tussen beiden, meent ceo Bas van der Veldt. Hij stelt dat medewerkers veel vertrouwen en autonomie krijgen, maar dat sommige veranderingen pas tot stand komen als ze worden afgedwongen.
Van der Veldt meent dat soms het oude afgesloten moet worden om ruimte te maken voor het nieuwe. Hoe hij dat aanpakt? Voorbeeldje: Sinds 2008 zijn er geen printers meer op het kantoor van het softwarebedrijf. Wie niet digitaal registreert wat hij heeft gedaan, bestaat simpelweg niet in het systeem. Inloggen kan alleen met tweefactorauthenticatie, waardoor veilig werken geen keuze is maar een vanzelfsprekendheid. Zijn advies: wees hard op de inhoud en zacht op de mens.
Verwar kwaliteit niet met kwantiteit
AI-gebruik wordt steeds vaker verplicht, zodat het gebruik ervan wordt afgedwongen. Senior medewerkers gebruiken bijvoorbeeld minder vaak AI, dus koppelt Accenture AI-gebruik zelfs aan promoties om het gebruik van AI te bevorderen. Kenners stellen dat het een kwestie van tijd is voordat dit ook op de Zuidas zal gebeuren. En waarom zou het na verloop van tijd niet zelfs bij de overheid ingevoerd kunnen worden?
Een advocatenkantoor stelde zelfs een bonus van een miljoen beschikbaar, omdat medewerkers samen een miljoen AI-opdrachten hebben uitgevoerd in Copilot. Dat klinkt bijzonder effectief: een miljoen opdrachten voor Copilot. Maar wie weet wat die opdrachten precies zijn geweest? Hoeveel van die opdrachten waren heel erg dom? Of erger nog: overbodig. Want veel van wat we AI-chatbots vragen, kan net zo goed aan een zoekmachine gevraagd worden. En dat scheelt nogal, qua CO2.
AI-gebruik wordt zo afgedwongen, maar het is de vraag of het effectief is. Als een senior collega minder AI gebruikt, is hij niet per definitie minder effectief. Misschien stelt hij minder, maar betere vragen. AI is immers een tool, geen doel. Laten we kwantiteit niet verwarren met kwaliteit wat betreft kunstmatige intelligentie. Dat lijkt me wel zo, ahum, intelligent.
Lees ook: De keerzijde van intensief AI-gebruik: kokende hersenen
