De Europese richtlijn voor loontransparantie komt eraan: uiterlijk 6 juni 2026 moeten de lidstaten deze richtlijn hebben omgezet in eigen wet- en regelgeving. Het doel is om loondiscriminatie te bestrijden en meer specifiek de loonkloof tussen mannen en vrouwen te dichten.
Nederland wil tot nu toe die richtlijn vrijwel letterlijk overnemen, althans niks extra’s toevoegen. Werknemers krijgen dus vanaf de zomer volgend jaar het recht om informatie op te vragen over het gemiddelde loon van collega’s die gelijkaardig werk uitvoeren binnen het bedrijf. En dit dan ook nog eens uitgesplitst volgens geslacht.
Dat kan heel wat gedoe op de werkvloer opleveren, vooral als er grote verschillen zijn. Nieuw Amerikaans onderzoek werpt hier net een wat ander licht op. Sinds 2018 zijn beursgenoteerde bedrijven in de VS verplicht om hun ceo pay ratio te publiceren. Dat is de verhouding tussen het jaarsalaris van de ceo en de gemiddelde werknemer.
Mijnenveld
Critici van deze maatregel voorspelden een mijnenveld wanneer de scheve verhoudingen tussen de beloning van de top en die van werknemers aan het licht zouden komen. Ze vreesden boze medewerkers en mediarelletjes over de enorme verschillen.
Onderzoekers Mary Ellen Carter (Boston College), Lisa LaViers (Tulane University), Jason Sandvik (University of Arizona) en Da Xu (Tsinghua University) laten zien dat juist het tegenovergestelde is gebeurd.
Zij analyseerden op vacature- en reviewwebsite Glassdoor ruim 1.300 bedrijven bij de verplichte publicatie van de loonratio’s. Daarbij namen ze ongeveer 300.000 individuele beoordelingen in 62 verschillende bedrijfstakken anoniem onder de loep.
Bescheiden stijging
Na publicatie van de ceo pay ratio gaven werknemers hun werkgever gemiddeld hogere scores voor hun loonbeleid en arbeidsvoorwaarden. Ze voelden zich ook niet benadeeld, maar iets tevredener.
De stijging lijkt bescheiden – een toename van 0,05 punten op een vijfpuntsschaal – maar is statistisch vergelijkbaar met effecten die eerder werden gevonden bij meer ingrijpende beleidswijzigingen zoals uitgebreid betaald ouderschapsverlof.
Het onderzoek laat bovendien zien dat de reactie van medewerkers nauwelijks afhing van de hoogte van de ratio zelf. Of de ceo nu 50 of 300 keer meer verdiende dan de gemiddelde werknemer, de gemiddelde loontevredenheid steeg in beide gevallen licht.
Lees ook: ChatGPT raadt vrouwen aan tot 120.000 dollar minder salaris te vragen
Positiever over eigen loon
Hoe kan dat? De verklaring zit volgens de wetenschappers in de manier waarop mensen hun salaris beoordelen. Werknemers vergelijken hun loon niet in absolute zin, maar met een referentiewaarde: wat zij denken dat collega’s verdienen.
Veel werknemers blijken dat salaris van hun collega’s te overschatten. Wanneer vervolgens uit de officiële cijfers blijkt dat de gemiddelde beloning lager ligt dan gedacht, beoordelen ze hun eigen loon positiever.
Het grootste effect was te zien bij bedrijven waar het loon van gemiddelde medewerkers relatief laag was, en in organisaties waar voorheen weinig informatie over salarissen circuleerde. Natuurlijk kunnen werknemers op vacaturesites van alles vinden over salarissen, maar het is nog de vraag of een sollicitant dit ook werkelijk gaat verdienen.
Deze Amerikaanse ervaring suggereert dus dat openheid eerder kan bijdragen aan rust dan aan onrust. Transparantie is niet zonder risico, maar dit onderzoek geeft aan dat de angst voor massaal ongenoegen ongegrond is. Integendeel: werknemers die beter geïnformeerd zijn, voelen zich vaak rechtvaardiger behandeld, en zijn dus net een tikkeltje tevredener.
Lees ook: Hoger salaris? Dit is wat werknemers echt willen
