Het stormt wel vaker in de Rotterdamse haven, maar dit jaar zijn alle ingrediënten samengekomen voor ‘the perfect storm’, vooral voor de industrie. Victor van der Chijs staat er middenin. Als voorzitter van ondernemersvereniging Deltalinqs vertegenwoordigt hij 95 procent van de bedrijven in de haven.
Van der Chijs kijkt op 2025 terug als ‘een heftig jaar’, wat eigenlijk nog een understatement is voor de slecht-nieuws-show die maar door bleef gaan. Begin dit jaar ingezet door de Amerikaanse president Donald Trump. Met zijn gedraai over importtarieven maakt hij de wereldhandel ‘schichtig’.
Hele ladingen moeten in het voorjaar snel-snel naar de VS worden verstuurd. Exporteurs wachten af of leggen grote voorraden aan. China dumpt wat het niet kwijt kan op de Amerikaanse markt massaal in Europa. En aan het einde van het jaar wordt door een grote sjordersstaking al het containervervoer stilgelegd.
Sluitingen gaan over mensen
Diverse aankondigingen uit die chemie hakken er het hele jaar door flink in. Tronox, Westlake, Gunvor sluiten allemaal vestigingen in Rotterdam. Zelfs LyondellBasell/Covestro gooit op de Maasvlakte de handdoek in de ring. ‘Eén van de modernste fabrieken, efficiënter bestaat gewoon niet in de wereld. En toch lukt het niet om die fabriek op een goede manier te exploiteren.’
De chemie in Rotterdam, zoals het chloorcluster, is sowieso al het meest efficiënte van de wereld, geeft hij aan. ‘Iedereen werkt met elkaar samen, neemt dingen van elkaar af en levert elkaar weer toe. Daar is gevaar dat bij het vertrek van één of twee sleutelspelers dat hele cluster in elkaar dondert.’
Wat de meeste impact op hem heeft gemaakt dit jaar zijn ook die bedrijfssluitingen. ‘Dat gaat over mensen en gezinnen. Werknemers die opeens op straat komen te staan. Een deel van Nederland dacht: vervelend, maar die mensen krijgen wel weer een andere baan. Dat geldt voor de meesten, ja, maar het is toch een teken aan de wand.’
Lees ook: Rotterdam verliest kwart van de chemiebedrijven in 4 jaar: ‘We zijn bang dat dit een voorbode is’
Toegevoegde waarde: 60 miljard
Rotterdam is het grootste industriële havencluster van West-Europa, geeft hij mee. ‘Als je in je woonkamer om je heen kijkt, dan is 95 procent van wat je daar ziet in Rotterdam geproduceerd, of half geproduceerd, of het is via Rotterdam binnengekomen. We zijn dus een cruciaal onderdeel van de Nederlandse economie.’
De haven biedt 192.000 mensen uit de regio werk. Voor heel Nederland brengt de Rotterdamse haven 500.000 banen met zich mee. De haven zorgt een toegevoegde waarde van ruim 60 miljard euro. ‘Dus je hebt het wel ergens over. Als Rotterdam verkouden is, dan loopt de rest van Nederland met een druipneus.’
Voor Van der Chijs zijn de sluitingen het signaal dat er iets substantieels aan de hand is. En dat ligt echt niet alleen aan de geopolitieke situatie, benadrukt hij. ‘We hebben dit onszelf aangedaan. We hebben in Nederland omstandigheden gecreëerd die niet goed werken voor de industrie. Zo hebben we onszelf in de marge gemanoeuvreerd.’
Buitenlandse hoofdkantoren
Bijna alle bedrijven in Rotterdam zijn multinationals, legt hij uit. Vanuit hun hoofdkantoor, dat meestal niet in Nederland zit, ‘houden ze evenveel van Rotterdam als van Shanghai’. Bij de afwegingen waar ze hun volgende investering doen, maken ze gewoon rekensommetjes en vergelijkingen. ‘Waar kan ik mijn geld het beste laten renderen? De conclusie is niet in Nederland.’
Die conclusie heeft dit jaar ook een enorme impact gehad op de innovaties en de duurzame investeringen die op de planning stonden in Rotterdam.
Shell, BP en UPM hebben de bouw van nieuwe biobrandstoffabrieken afgeblazen. ‘Ook waterstofprojecten gingen aan onze neus voorbij.’ ExxonMobil schort de investering in plasticrecycling op, Mitsubishi pauzeert de bouw van een nieuwe chemiefabriek. ‘Als die investeringen wel op een andere plek landen, komen ze nooit meer terug.’
Lees ook: Waarom Shell, BP en UPM geen biobrandstof willen maken in Rotterdam: ‘Niet winstgevend te krijgen’
Nederlandse pijnpunten
De haven kan in de toekomst alleen maar concurrerend blijven door zo snel mogelijk te verduurzamen, te innoveren en nog efficiënter te worden. ‘Die drive om het voortdurend beter en duurzamer te maken is enorm.’
Alleen zitten Nederlandse pijnpunten daarbij voorlopig nog in de weg, zoals de extra CO2-heffing boven op de Europese regeling. De netcongestie, gekoppeld aan energie die door nationaal beleid meer kost dan in de buurlanden, met verschillen tot soms 65 procent.
Een chemie die wordt overspoeld door producten uit het Verre Oosten, waartegen een goede Europese marktbescherming ontbreekt. Die moet er nu met spoed komen, vindt hij.
‘Wij worden met z’n allen ook gek van de stikstof. Daar wil ik het volgend jaar zelfs niet meer over hebben. Hoe kun je een multinational in Houston uitleggen dat we in Nederland al zeven jaar lang lopen te worstelen met een probleem dat zij niet eens kennen. We zitten gewoon aan alle kanten klem.’
Politiek gerommel
Hij wordt nog net niet uitgelachen daar in Houston en op andere hoofdkantoren, maar veel scheelt het niet. ‘Get real, dat is wat ze zeggen.’ Bij multinationals is ook het gevoel ontstaan dat Nederland geen stabiel land meer is, vervolgt hij. ‘Bij het afgelopen kabinet was er voortdurend iets aan de hand, het was een rommeltje. En daar worden bedrijven niet vrolijk van.’
Hijzelf trouwens ook niet, maar als hij pissig wordt, houdt hij dat netjes binnenskamers. Stoom afblazen met een rondje hardlopen werkt voor hem prima.
Tot in september, dan besluit hij even niet diplomatiek te reageren. Bij de presentatie van de Miljoenennota op Prinsjesdag meldt demissionair minister van Financiën, Eelco Heinen, trots dat hij een nette begroting achterlaat. Dat schiet bij Van der Chijs in het verkeerde keelgat, een kruideniersmentaliteit is nu net wat Nederland kan missen als kiespijn.
‘Alsof het over de begroting van een lokale voetbalvereniging gaat. We zijn in Nederland in hoog tempo ons verdienvermogen aan het eroderen en een minister zegt dat de boel op orde is. En dat terwijl we niet investeren in de fundamentele vernieuwing van onze economie.’
Tegenvallers motiveren
‘Daaruit blijkt dat zeker Financiën een fundamenteel andere kijk heeft op de economie dan één van de voormannen van de Nederlandse economie. Ik sta voor die Rotterdamse haven. Ik heb een achterban die heel hard roept dat er van alles moet gebeuren.’
‘Heinen doet alsof er niks aan de hand is en zet huishoudboekjes op orde. Dan denk ik: wie is hier nou de weg kwijt?’ Nederland heeft een langetermijnvisie nodig, met beleid en investeringen voor de lange termijn.
Bij zijn wekelijkse reflectie op de vrijdagavond moet Van der Chijs dit jaar toch regelmatig constateren, dat ‘het niet zo’n goede week is geweest’. Dat motiveert hem juist, zegt hij. Hoe meer tegenstand en tegenvallers, hoe harder hij eraan trekt. Daarin staat hij niet alleen.
Zicht op beterschap
Het Havenbedrijf Rotterdam, de gemeente Rotterdam, de provincie Zuid-Holland, de werkgeversverenigingen, een brede coalitie in de industrie, ze trekken allemaal aan hetzelfde touw. Dat leverde al diverse position papers, een tienpuntenplan en een bidbook op voor politiek Den Haag.
‘We werken uitstekend samen om onze haven weer op voorsprong te zetten. Want we zijn er allemaal van overtuigd dat we goud in handen hebben en de machine weer goed moeten afstellen voor ons toekomstig verdienvermogen.’
Met CDA-voorman Henri Bontenbal, een echte Rotterdammer en spilfiguur in de kabinetsformatie, is de haven hopelijk verzekerd van een luisterend oor. En toekomstig D66-premier Rob Jetten snapt het ook, weet Van der Chijs.
Lees ook: Van ‘Robot’ Jetten tot hoopvolle leider: hoe de klimaatdrammer uitgroeide tot mogelijke premier
Beeldvorming verandert
Het belang van de haven wordt bovendien als ‘onmisbare spil’ aangehaald in het rapport van oud-ASML-topman Peter Wennink dat net is uitgekomen. ‘Dat rapport reikt uitstekende oplossingen aan om de randvoorwaarden weer op orde te brengen. Ook voor een innovatieve chemie waar we als Europa niet zonder kunnen.’
‘Zo langzamerhand zien we het licht aan het einde van de tunnel. De omstandigheden waren ook zodanig dat er wel naar ons geluisterd moest worden. Rotterdam is de motor van de Nederlandse economie, daar moet je zuinig op zijn. Als het in Rotterdam lukt, dan lukt het ook in de rest van Nederland, roep ik altijd. Gelukkig vinden ze dat in Den Haag inmiddels ook.’
De beeldvorming over Rotterdam is sowieso aan het veranderen, met het oog op de soevereiniteit en de weerbaarheid van Europa. Met dank aan Trump die handel als een wapen inzet, maar ook aan een China dat hetzelfde doet met kritieke materialen en grondstoffen.
‘De mensen zijn er inmiddels wel achter dat het heel handig is om die industrie in Nederland te houden. Globalisering kent zijn grenzen, en dat betekent dat een deel op een andere manier moet worden georganiseerd. En ja, dat kost extra geld.’
Zelfredzamer worden
Al ziet Van der Chijs de toekomst weer wat positiever in, de netcongestie en het stikstofprobleem zijn volgend jaar nog niet opgelost. Daarom beginnen bedrijven steeds zelfredzamer te worden in de haven. Shell Pernis en Linde gaan met een recent aangekondigde e-hub energie delen.
Aan het stikstofprobleem wordt met natuurherstel en verdere stikstofreductie gewerkt in samenwerking met de provincie, het rijk en het bedrijfsleven. Met het Havenbedrijf, de industrie en de overheid bouwt Deltalinqs ook mee aan een groot plan – Recharge Rotterdam – met publiek-private investeringen ‘om de investeringsmotor weer op gang te krijgen’.
De eerste opsteker is net binnen: Blue Circle Olefins wil een hypermoderne en duurzame chemische fabriek bouwen in Rotterdam. ‘Bedrijven kijken naar de lange termijn, is investeren in Rotterdam een goede toekomst voor ons?’
‘Als je het perspectief biedt op oplossingen, is dat voor bedrijven vaak al genoeg om mentaal die bocht weer te maken en te gaan nadenken over investeren. Dat treintje komt dan wel weer op gang, daar ben ik van overtuigd.’
Focus verbreden
Is er iets waar je het afgelopen jaar te weinig aandacht aan hebt besteed? ‘Dat is the story of my life. Ik ben natuurlijk voortdurend bezig met het blussen van brandjes en proberen de boodschap over te brengen. Ik sta altijd aan en dat is oké.’
‘De focus is het afgelopen jaar een beetje te veel op overleven geweest. We moeten weer naar onze brede rol, meer aandacht geven aan de maatschappelijke rol van bedrijven.’ Dat is voor 2026, nu eerst de feestdagen.
Even afsluiten, tijd maken voor de familie, spelletjes spelen en sporten. Van der Chijs kan dan eindelijk beginnen aan die grote stapel boeken waar hij dit jaar geen tijd voor had. ‘Mijn tempo van kopen is hoger dan mijn tempo van lezen.’
