Het is 2014 en Atilay Uslu, oprichter van touroperator Corendon, zit met een probleem. Het bedrijf is bezig met het opzetten van een eigen hotelketen. Maar bij het eerste hotel, in Amsterdam-West, gaat het al mis. De aannemer en de hotelmanager kunnen niet door één deur, hebben elke dag ruzie. ‘Ik had echt geen tijd en zin om die twee uit elkaar te houden. Ik had ondertussen ook gewoon een bedrijf te runnen.’
Hij belt de enige persoon die het volgens hem kan oplossen: zijn jongere zus Gunay (52). Zij geeft les aan de Universiteit van Amsterdam en zegt in eerste instantie nee. Ze is cultuurwetenschapper, wat moet ze nou in de bouw?
Uslu: ‘Bouw is ook cultuur, heb ik gezegd. Toen moest ze lachen en zei ze alsnog ja. Hoe ze het heeft gedaan weet ik niet, ik was er niet bij, maar het is haar gelukt om die twee bij elkaar te brengen. Ze zijn zelfs vrienden geworden.’
‘Dringend beroep’
Negen jaar later, in 2023, belt hij zijn zus weer. Steven van der Heijden, de ceo van Corendon, treedt af en ziet in Gunay Uslu zijn gedroomde opvolger. Opnieuw is ze met iets compleet anders bezig. Ze is staatssecretaris Cultuur en Media in het kabinet-Rutte IV, dat dan al demissionair is. Maar Corendon heeft haar nodig, zegt haar broer. De raad van bestuur doet een ‘dringend beroep’ op haar, waarop ze vroegtijdig uit Den Haag vertrekt.
Lees ook: De route naar de top van Steven van der Heijden (Corendon): ‘Ik was een ongelooflijk irritant kind’
Met pijn in haar hart, dat wel. Nog steeds droomt ze dat ze aan tafel zit met Geert Wilders en Martin Bosma om advies te geven over het cultuurbeleid, vertelt ze aan het FD. ‘Het houdt me nog steeds bezig, omdat ik me echt zorgen maak. En ik wil altijd graag de dingen afmaken.’
Boel bij elkaar houden
Zo keert ze in december 2023 opnieuw terug naar het familienest. Ditmaal niet als directeur, maar als hoogste baas. ‘We hadden meerdere kandidaten in beeld’, blikt Atilay Uslu terug. ‘Ook mensen met meer inhoudelijke vakkennis. Maar het bedrijf heeft een verbinder als Gunay nodig. Iemand die de boel bij elkaar houdt, want talent vinden en vasthouden is op dit moment ontzettend moeilijk. Gunay snapt dat je mensen je assets zijn. Ze weet hoe je medewerkers in het zonnetje zet. Het trotse gevoel om voor Corendon te werken, is terug.’
Wilde hij de rol zelf niet? ‘Nee. Bij een goedlopend bedrijf, en dat is Corendon, ben ik in principe boventallig. Ik fungeer als Gunay’s klankbord en strategische beslissingen komen langs mijn loket, daar moet ik als grootaandeelhouder wat van vinden. Maar voor de rest is zij de baas.’
Atilay Uslu bezit 80 procent van de aandelen in Corendon, investeringsmaatschappij 5Square als ‘strategische partner’ 20 procent. Als nieuwe ceo neemt Gunay Uslu ook een niet nader te noemen belang in het bedrijf. Dat had eigenlijk drie maanden geleden al gebeurd moeten zijn, zegt haar broer. ‘Maar de fiscalisten zijn allemaal druk.’
Samen naar school
Gunay Uslu is de jongste van vier kinderen. Een nakomertje; broers Atilay en Tuncay zijn vijf en acht jaar ouder, zus Meral tien jaar. Vooral met Atilay is ze close. ‘Ik bracht haar elke dag naar school’, vertelt hij. ‘Dat kon ze prima zelf, ze was groot genoeg, maar ze moest en zou samen lopen. En oh wee als ik er ‘s middags niet stond om haar op te halen, want dan had ik een probleem. Ook als ik daarvoor een uur op het schoolplein moest wachten. Gunay is koppig, ze wist altijd haar zin te krijgen.’
Als jongste kinderen moeten ze het ook wel met elkaar rooien, want hun ouders werken veel. Ze runnen een klein imperium van pensions, restaurants en koffiehuizen in en om hun woonplaats Haarlem. Vader Ata is de verkoper en marketeer, moeder Fadime degene die de financiën regelt en zorgt dat alles achter de schermen soepel loopt.
Lees ook: 4 ondernemerslessen van Corendon-oprichter Atilay Uslu
De kinderen Uslu hebben hun ondernemersbloed dus niet van een vreemde. Atilay Uslu richt in 1997 reisbureau Travel Contact op en vraagt Gunay erbij om aanbiedingen via teletekst aan de man te brengen. Het aanbod komt precies op het goede moment. Een jaar eerder heeft ze haar hart verloren aan een jongen in Turkije – Mehmet Ayvaz, nog altijd haar partner – en om hem naar Nederland te kunnen halen, heeft ze een inkomen nodig.
‘We begonnen in januari’, zegt ze tegen Het Parool. ‘Eind maart had ik mijn eerste boeking. In juli waren we met z’n twaalven en aan het eind van het jaar hadden we een miljoenenomzet.’ Na twee jaar vindt ze het genoeg geweest en gaat ze weer studeren.
Boeing 747 verhuizen
In die korte periode heeft Gunay de basis voor het huidige Corendon gelegd, zegt haar broer. ‘Ze weet hoe je dingen gedaan krijgt. Kijk wat ze heeft gedaan met de Boeing 747 die bij ons hotel in Badhoevedorp staat. Een joekel van een vliegtuig, dat door zestien weilanden én over de A9 moest om op zijn nieuwe bestemming te komen. Daar ging een jaar voorbereiding aan vooraf. Allerlei instanties moesten akkoord geven: de gemeente, de veiligheidsdiensten, de brandweer, Schiphol zelf. Op een gegeven moment heeft Gunay ze allemaal bij elkaar in één ruimte gezet. Totdat ze eruit waren.’
Iedereen kan haar vertellen dat iets niet kan en dan vindt ze toch manieren om het te regelen, zegt fotograaf Geert Snoeijer, een goede vriend van Uslu. ‘Ik ken niemand die scherper en sneller is dan zij. Met een bijna chirurgische precisie weet ze razendsnel tot de kern te komen. Zonder dat het krampachtig wordt, want ze doet alles met een enorme luchtigheid. In alles zit een lach. Als je met haar in onderhandeling bent en je verliest, vind je het nog niet erg.’
Snoeijer en Uslu reisden in 2012 samen door Turkije voor de expositie ‘Nederlandse pioniers in Turkije’, een serie portretten en interviews. ‘Wilders had niet lang daarvoor voor het eerst een enorme verkiezingswinst geboekt, de anti-immigratieretoriek zwol aan’, zegt Snoeijer. ‘We wilden het perspectief eens omdraaien. Zij is dochter van Turkse ouders die naar Nederland zijn gekomen, dit zijn Hollanders die een nieuw leven zijn begonnen in het land waar zij haar wortels heeft. Toen ik haar vroeg om mee te werken, zei ze binnen een paar seconden ja.’
Feestje hier, feestje daar
Op de basisschool krijgt Uslu een lbo-advies, lager beroepsonderwijs. Haar ouders vinden het prima, oudere zus Meral – die 21 is en in Amsterdam aan de Filmacademie studeert – niet. Ze maakt een afspraak voor haar zus op het Montessori mavo, waar ze later doorstroomt naar de havo.
‘Toen de meester me vroeg waarom ik op deze school wilde komen, schijn ik gezegd te hebben dat ik de eerste vrouwelijke minister-president van Nederland wilde worden’, zegt Uslu daarover in interviews. ‘Die was er niet. Nog steeds niet, trouwens.’
De 12-jarige Uslu is welkom op het Montessori. Om op tijd voor de lessen te zijn, trekt ze bij Meral op zolder in. Eerst alleen doordeweeks en later ook de weekenden, inmiddels gegrepen door het uitgaansleven van de stad. Ze maakt haar huiswerk op de Filmacademie en trekt op met de vrienden van haar zus. Allemaal twintigers, veel zijn inmiddels bekende filmmakers.
Haar ouders vonden het oké. ‘Misschien komt het door de vrijheid, het vertrouwen dat ze gaven, dat je je mocht ontwikkelen.’ En: ‘Mijn familie bestond ook uit vrije mensen. Feestje hier, feestje daar.’
Terugkijkend is die periode heel belangrijk geweest, denkt broer Atilay. ‘Bij ons in Haarlem was het meer een gesloten community. In Amsterdam kon ze haar eigen leven leiden, op haar eigen manier.’
Avontuurlijk cv
Haar cv is al net zo avontuurlijk als haar jeugd. Al zit er volgens Uslu een duidelijke lijn in: wetenschap, cultuur en (cultureel) ondernemerschap. Na studies rechten en cultuurgeschiedenis – de eerste niet afgemaakt, de tweede wel – gaat ze als docent cultuurwetenschappen aan de slag bij de Universiteit van Amsterdam, een functie die ze combineert met bestuurlijke en toezichthoudende rollen in de culturele sector.
In de tussentijd promoveert ze op de Griekse dichter Homerus. Specifieker: de plaats die zijn werk heeft in de Turkse cultuur. De stad die centraal staat in zijn bekendste epos, Troje, ligt immers in Turkije.
Ze is net klaar met haar proefschrift als haar broer haar, voor de tweede keer, een baan bij Corendon aanbiedt – het telefoontje naar aanleiding van de ruziënde hotelmanager en aannemer. Tegen AT5: ‘Promoveren was een geïsoleerd proces. Ik had behoefte aan iets nieuws, iets anders.’
Tussen 2014 en 2021 bouwt ze als directeur hotelontwikkeling & design aan de nieuwe hoteltak van Corendon. Ze houdt van hotels. ‘Ik heb mijn proefschrift voor een deel geschreven in hotellobby’s. En daar zag ik dingen die anders moesten, omdat de logistiek of de afwerking niet goed waren. Hoeken waar mensen tegenaan liepen. Ik dacht: dat kan toch anders? Nu had ik de kans om daar iets mee te doen.’
Lees ook: Marjan Rintel is een echte verbinder, maar is dat genoeg om KLM te redden?
Haar meest in het oog springende projecten zijn het Village Hotel in Badhoevedorp – die met de Boeing 747 – en het Mangrove Beach Resort op Curaçao, een eiland waar Corendon met vier hotels inmiddels goed is vertegenwoordigd.
De nieuwste loot aan de Caraïbische stam is voorzien van een dak vol zonnepanelen en een reusachtige installatie die zeewater vanaf vijftig meter diepte oppompt, zuivert en ontzilt. Een deel is voor eigen gebruik, een deel wordt doorgesluisd naar lokale boeren, waarvan het bedrijf groente en fruit afneemt. Want op Curaçao is water schaars, en dus kostbaar.
Duidelijk stelling nemen
Het is zo ongeveer het eerste wat Uslu bij de kennismaking tegen hem zei, blikt Frank Radstake terug, directeur van reisbrancheorganisatie ANVR. ‘Dat ze van Corendon de duurzaamste reisorganisatie van Nederland wil maken én tegelijkertijd ook betaalbare vakanties wil blijven aanbieden. Daarmee heb je direct de spagaat te pakken waarin de hele sector zit. Als Corendon bijvoorbeeld besluit om meer saf (sustainable aviation fuel) te gaan bijmengen (dat aandeel is nu 0,7 procent, red.), worden vliegtickets duurder. Ik vind het stoer dat ze zo duidelijk stelling durft te nemen. Want het is geen makkelijke opgave.’
Het Mangrove Beach Resort trekt de aandacht van Rob Jetten, op dat moment de tweede man bij D66. Hij gaat vaker met opvallende ondernemers om tafel en wordt van allerlei kanten getipt om eens koffie te drinken met Uslu.
‘Dat gesprek was vanaf de eerste seconde gezellig en interessant’, laat hij weten. ‘We hebben lang zitten praten over onze samenleving, de politiek, ondernemerschap, cultuur en kunsten. Daarna is Gunay enkele keren te gast geweest bij sessies met D66-leden. Zo kwam ze meer en meer in beeld als mogelijk boegbeeld voor de partij.’
Met Rutte naar het theater
Uslu rolt van haar stoel als ze door Jetten gebeld wordt met de vraag om onderdeel te worden van Rutte IV. Een enorme eer, zegt ze tegen het FD. ‘Het is tijd om iets terug te doen voor dit land, dacht ik.’ Tegelijkertijd maakt ze van meet af duidelijk dat het bij één kabinetsperiode blijft. Premier worden hoeft ze niet meer. ‘Dat idee heb ik allang losgelaten. Maar ik had gehoopt op de volle vier jaar.’
Lees ook: D66-leider Rob Jetten doet stap opzij, in de startupwereld is zoiets heel gewoon
Een van de mooiste dingen die ze volgens Rob Jetten als staatssecretaris deed? Haar collega-politici mee uit nemen. Ze trakteerde hem op een dansvoorstelling, met Ernst Kuipers ging ze naar The Damned van het Internationaal Theater Amsterdam, met Mark Rutte naar Sanne Wallis de Vries. ‘Zo liet ze iedereen de schoonheid en het belang van de sector zien.’
Invloed van Den Haag
Die politieke ervaring kan Uslu goed van pas komen bij haar groene ambities voor Corendon, denkt ANVR-directeur Radstake. ‘Voor zo’n grote transitie heb je de politiek nodig. En ze weet nu hoe de hazen lopen in Den Haag.’
Het lijkt een korte periode, maar de twee jaar als staatssecretaris hebben wel degelijk invloed gehad op haar manier van leidinggeven, voegt Atilay Uslu toe. ‘Vroeger was ze rechtlijniger: dit is mijn beslissing en zo gaan we het doen. Nu luistert ze veel meer naar haar omgeving. Ze neemt input van de afdelingen mee bij strategische besluiten en is niet bang om ergens op terug te komen, als de praktijk anders blijkt dan de papieren werkelijkheid. Dat vind ik sterk.’
Samenvattend is Uslu volgens haar broer ‘bestuurlijker’ geworden. ‘Daarom is de rol van ceo zo passend. Zonder politieke ervaring had ze dit ook gekund. Maar of we eraan gedacht hadden om haar te vragen, dat is een ander verhaal.’
