AI is meer dan ChatGPT, Claude en andere chatbots die tekst, plaatjes en video’s genereren. Het afgelopen jaar blijken OpenAI, Anthropic ook met de maand beter in programmeren.
Softwareontwikkelaars kijken inmiddels met een mengeling van euforie en afgrijzen naar Claude Code, Codex (van OpenAI) en Gemini CLI van Google. Ervaren developers vergelijken het geautomatiseerd programmeren met deze tools – vibe coding – inmiddels met het inzetten van een goede stagiair of zelfs een junior collega. Met een beetje begeleiding levert AI prima code op.
Een andere recente ontwikkeling waar je de kriebels van zou kunnen krijgen, is de opmars van AI agents. Dat zijn AI-tools die zelfstandig taken voor je uitvoeren en daarvoor andere software en websites gebruikt of zelfs een call kan plegen met collega’s of klanten. Even daargelaten of dat altijd een succes wordt: dergelijke agentic AI is een hype in de IT.
Lees ook: Salesforce bespaart 100 miljoen dollar met AI-agents die ‘als stagiaires’ beginnen
De AI agents kletsen sinds dit jaar met elkaar op hun eigen forum: Moltbook. Van de bedenker van OpenClaw, een open source AI-agent die je op je eigen computer aan het werk kunt zetten en ook al een obsessie is voor nerds. De krachtigste Apple Mac Mini’s waarop het open sourceprogramma lekker draait, zijn de komende tijd uitverkocht van de VS tot China.
Giftige cocktail van agentic AI en vibe coding
Agentic AI en vibe coding. Voor bedrijven die leven van het aanbieden van online software, SaaS-bedrijven, kan die combinatie weleens een giftige cocktail opleveren. Allereerst rekenen ze hun software vaak af per gebruiker ofwel seat. Maar hoeveel seats hebben klanten straks nog nodig als hun personeel een peloton razendsnelle AI agents aan de knoppen zet? Dat comfortabele model met recurring revenues, terugkerende omzet uit abonnementen, kan wel eens op zijn retour raken.
Dan het product zelf. IT’ers zijn gewend dat het automatiseren van de bedrijfsvoering een combinatie is van allerhande grote en kleine SaaS-tools waarop ze bij talloze aanbieders een abonnement hebben. Het vibe coden wordt nu zo toegankelijk en goed dat ze net zo lief zelf AI een tooltje in elkaar draaien. Code wordt een commodity. Overstappen op een andere aanbieder? Zo’n migratie is vaak een drama, maar ook dat belooft AI een stuk soepeler te maken.
SaaS-pocalypse op de beurzen
Zijn Saas-bedrijven reddeloos verloren in het AI-tijdperk? Beleggers zijn ervan overtuigd. Aandelen van grote spelers zoals Salesforce, Workday, ServiceNow en SAP zijn de afgelopen maanden met tientallen procenten gedaald. Niet omdat hun resultaten zo beroerd waren; ze draaien omzetrecords. Maar investeerders lopen erop vooruit dat AI hun bestaande businessmodel bedreigt. Dat heeft al een pakkende naam: SaaS-pocalypse!
Lees ook: Afas-ceo: ‘Als iedereen straks zelf kan programmeren, waarom bestaan we dan nog?’
Jacco van der Kooij weet één ding zeker. ‘SaaS gaat een shake-out tegemoet, en dat is heel normaal voor de fase waarin de industrie verkeert.’ Van der Kooij kan het weten, want hij adviseert vanuit San Francisco al heel lang bedrijven over hoe ze hun sales uit recurring revenues – meestal afkomstig uit SaaS – kunnen verbeteren. Canva, Dropbox, Docusign: met Winning by Design werkt de Nederlander wereldwijd voor grote namen.
‘We hebben geen 60.000 SaaS-bedrijven nodig’
‘Er zijn wereldwijd 60.000 SaaS-bedrijven, maar die hebben we lang niet allemaal nodig. Wat nu gebeurt, zou je kunnen zien als het rijp worden van een bedrijfstak. Daarbij hoort dat de groei afneemt, en dat het aantal aanbieders afneemt.’ Leg de groeigrafieken van de auto-industrie, de luchtvaart, webproviders en mobiele telefonie maar over elkaar, ze vertonen exact dezelfde curve naarmate de tijd vordert.
De opmars van AI agents en AI die programmeert staat daar volgens Van der Kooij los van. Toch is zijn advies aan SaaS-bedrijven: pas je aan of het zal je bezuren. ‘Afrekenen op alleen het aantal seats kan straks niet meer, want klanten willen niet meer betalen voor alleen een abonnement. Dat moet misschien een mix worden van afrekenen per gebruik en op resultaat.’
Verdienmodel onder druk
SaaS-bedrijven die verwend zijn met die oneindige schaalbaarheid van online software hebben nog een ander groot probleem. ‘Onder de huidige SaaS-contracten was het: hoe meer klanten, hoe lager de kosten per klant dus hoe meer winst je maakte. SaaS-bedrijven luisteren daardoor van nature heel slecht naar de klant. Ze weten vaak niet eens hoe die de software exact gebruikt, waardoor ze ook heel laat reageren op nieuwe behoeften. Canva doet dat bijvoorbeeld wel goed, en AI-bedrijven kunnen binnen minuten reageren.’
Softwarebedrijven moeten dus investeren in salesteams, en infrastructuur die klantgedrag bijhoudt. Zoek je grootste en beste klanten op, vind uit wat ze nodig hebben voor hun succes en maak ze blij. En pas op, dat is niet een AI-sausje sprenkelen over je bestaande producten.
Lees ook: AI speelt (nog) geen rol in reorganisatiegolf die BV Nederland treft: ‘Kosten, kosten en kosten’
Het innovator’s dilemma van AI
‘Nee, AI is geen evolutie van SaaS, zoals SaaS een evolutie was van software aanbieden en internet een evolutie van de pc. AI is een totaal nieuwe infrastructuur met nieuwe regels. De beste bedrijven zijn nu op de achtergrond dat aan het bouwen. Al kunnen ze dat moeilijk uitleggen aan investeerders die gewend zijn aan het SaaS-model.’
Daarbij speelt voor veel softwarebedrijven het beruchte innovator’s dilemma, zegt Van der Kooij: om uit die neerwaartse spiraal te komen is een nieuw product nodig, maar in hoeverre laat ik dat kannibaliseren op mijn bestaande aanbod?
‘Ik fiets nu naar een bedrijf uit ons portfolio en je snapt wel waarover ik ga praten’, lacht Thijs Dijkman, partner bij investeerder Peak. Zijn venture capitalfirma focust zich al jaren op B2B-software en opereert dus aan het front van de vermeende SaaS-pocalypse. ‘Inderdaad: we spreken met alle ondernemers over hoe ze AI nóg meer centraal gaan stellen in hun product.’
Shifting in de SaaS-wereld
Een spannende en daarom ook kansrijke tijd, vindt Dijkman, waarin in de SaaS-wereld een shifting zal plaatsvinden. ‘De snelheid waarmee de foundation models, de grote AI-modellen, intelligentie toevoegen, vibe-coders nieuwe tools ontwikkelen en AI-first softwarebedrijven de markt betreden, zet enorm veel druk op ‘traditionele’ SaaS bedrijven. Dan is het sleutelwoord defensibility: bied je een simpele SaaS-tool aan of ben je een zogeheten system of record, die centrale plek waar alle bedrijfsdata doorheengaat en die je medewerkers dagelijks voor hun processen nodig hebben?’
Die eerste categorie heeft het meeste last van AI. ‘De grote AI-modellen zijn inmiddels zo goed in programmeren, dat bedrijven ook hun eigen tools kunnen bouwen. Bovendien kunnen nieuwkomers die als AI-bedrijf zijn gestart, vaak erg snel een vergelijkbare oplossing bouwen. En daarbij focussen ze op het uit handen nemen van taken met agentic AI.’
Voor de bedrijven waarin Peak investeert, geldt daarom stuk voor stuk de vraag waarmee Dijkman ook vandaag fietst: ‘Hoe verhogen wij onze defensibility als SaaS-bedrijf? Hoe gaan wij meer waarde leveren voor de klant door AI in ons product op te nemen?’
Nieuw verdienmodel
‘Een nieuw populair verdienmodel in onze wereld is het fenomeen forward deployed engineer: dan zet je een ontwikkelaar neer bij de klant om daar de implementatie te begeleiden en precies te bouwen wat de klant nodig heeft. We zien ook AI-enabled services opkomen als nieuwe categorie. Die verkopen een dienst, maar hebben aan de achterkant van alles geautomatiseerd met AI. Denk aan de boekhouding: met AI kun je veel automatiseren, maar je wilt wel dat er een expert naar kijkt om 100 procent zekerheid te hebben.’
Het helpt als je weinig legacy hebt, weinig technische ballast uit het verleden, en wat kleiner bent om die switch naar een AI-product te maken als SaaS-aanbieder. Bij grote gevestigde spelers gaat innovatie trager. En je zult vaak ook nieuwe AI-engineers moeten aannemen, zegt Dijkman. ‘Dat is makkelijk gezegd, engineers die helemaal thuis zijn in AI zijn een stuk duurder, als je ze al kunt vinden.’
Intercom vond zichzelf opnieuw als AI-bedrijf
Een van de portfoliobedrijven, klantcommunicatiebedrijf Trengo, is al overgeschakeld van afrekenen per gebruiker naar afrekenen per gebruik, en rolt de eerste AI-tools al uit. ‘Daar zit een stukje kannibalisatie in, maar uiteindelijk verhoogt Trengo de waarde die het heeft voor de klant.’
En Dijkman haalt – net als Van der Kooij – het voorbeeld van Intercom, een SaaS-bedrijf dat zichzelf opnieuw uitvond als AI-aanbieder. Intercom was al aan het afglijden toen ChatGPT in 2022 werd gelanceerd. Het had dus weinig te verliezen toen het in 2023 met een nieuw tweede product kwam, de AI agent Fin, in te zetten als digitale collega op de afdeling klantenservice.
Achteraf bleek dat een gouden greep: terwijl de bestaande business verder afkalft, gaat Fin als een raket, dwars tegen de SaaS-trend in. Oprichter en ceo Eoghan McCabe werd er zelf ook door verrast. ‘We keerden alles de rug toe wat ons lief was, hebben ons oude bedrijf bewust en letterlijk om zeep geholpen. En we namen de enige uitweg die er was: échte creatieve destructie’, schrijft de Ier in een veel geciteerde LinkedIn-post.
Bedrijf gerund door AI agents
Hans Scheffer, oprichter van drukwerkplatform HelloPrint, is goed thuis in het automatiseren met AI. Hij is net terug van een weekje in Kaapstad, waarin hij met andere ondernemers een interessante challenge aanging: met AI-technologie in zeven dagen tijd een succesvol bedrijf uit de grond stampen. De resultaten worden pas eind april gepresenteerd, maar Scheffer stuitert nog helemaal van wat hij heeft meegemaakt. ‘Een van de interessantste experimenten van mijn leven.’
De mogelijkheden van AI bleken ongelimiteerd, zegt de Rotterdammer. ‘We hebben zelfs gewerkt aan een bedrijf dat helemaal agentic, dus zonder tussenkomst van mensen, wordt gerund.’ Zó makkelijk en snel ontwikkel je software met de nieuwste AI-tools, dat het bijna een valkuil is.
‘Je gaat uit enthousiasme gelijk aan het bouwen, terwijl je soms ook even terug moet naar de tekentafel. Je moet ook met AI nog steeds heel veel falen en volhardend zijn om erachter te komen wat werkt. En uiteindelijk is alleen een product bouwen met AI niet genoeg; het draait nog steeds gewoon om een goed business model en de distributie.’
Geen magic in a box
Dat weet Scheffer uit eigen ervaring. Hij laat andere ondernemers graag zien hoe zijn bedrijf van voor tot achter efficiënter, sneller en beter maakt met AI. De support-afdeling, het ontwerp van websites en de inhoud ervan: steeds meer is geautomatiseerd, met collega’s die een deel van hun tijd vooral AI aansturen.
Maar HelloPrint, actief in 13 landen, met een verwachte jaaromzet van 100 miljoen, heeft (nog) geen SaaS-abonnementen geschrapt. ‘Iedereen kan nu een idee omzetten in code, maar verwacht geen magic in a box: het is niet zomaar robuust of privacy proof en je moet het wel degelijk onderhouden. En werken vanuit een plan, met goede systemen waarop je AI draait.’
Lees ook: Van 300 naar 120 fte met AI – en HelloPrint groeit onverminderd door
‘En vibe coden klinkt simpel of goedkoop, maar dat kan in de praktijk behoorlijk tegenvallen. Je moet dus goed kijken naar de kosten en opbrengsten voor je zelf aan de slag gaat. Die SaaS-tools zullen niet gauw verdwijnen, ze zullen wel anders moeten afrekenen, en met een lagere rekening als ze concurreren met zelfbouw.’
SaaS-pocalypse haalt waardering unicorns onderuit
Dat de SaaS-pocalypse de beurskoersen aantast, heeft grote gevolgen voor de waardering van startups en scaleups die uiteindelijk allemaal dromen van een beursgang.
Van der Kooij: ‘De afgelopen 10, 15 jaar baseerden investeerders hun model op een portefeuille waarin één startup een unicorn zou worden met een miljardenwaardering. Die basis is weggeslagen, ik zie waardes halveren of erger. Dan kom ik als zoon van een frietbakker uit Tiel toch met een Hollandse oplossing: maak er een winstgevend bedrijf van. Je wordt nu misschien geen miljardair, maar kunt nog steeds miljoenen verdienen. In plaats van waardering van je investeerders moet je je richten op waardering door je klant.’
Het is dus geen apocalyps of einde van de wereld, maar lastig wordt het wel voor veel SaaS-aanbieders. Of, zoals Intercom-ceo McCabe schrijft: ‘Ik weet hoe angstaanjagend deze tijd is. Ik wil dat je het overleeft én wint. Het enige wat daarvoor nodig is: alles vernietigen wat je liefhebt. Veel succes.’
