‘There is an apocalypse and we still have to go to work.’ Zo opende Peter Hinssen, technologiedenker en zelfverklaarde ‘pathologische optimist’, zijn presentatie tijdens het 2025 Amsterdam Business Forum. Het vat samen hoe veel leiders zich voelen: de wereld lijkt onvoorspelbaarder dan ooit en toch moeten organisaties gewoon doordraaien. ‘Het Britse woord van het jaar was niet zo lang geleden ‘polycrisis’ — één ellende na de andere’, aldus Hinssen. ‘En zo voelt het voor velen.’
Maar juist in deze context wordt optimisme een strategische noodzaak. Een Gallup-studie toont aan dat teams onder optimistische leiders 21 procent productiever én 22 procent winstgevender zijn. Onderzoek in Journal of Organizational Behavior bevestigt dat medewerkers onder optimistische leiding creatiever problemen oplossen tijdens crises.
Optimistische leiders zijn geen cheerleaders
De vraag is: hoe ziet optimistisch leiderschap er eigenlijk uit in de praktijk? ‘Niet als naïef positief denken, maar als een bewuste leiderschapskeuze met meetbare impact’, stelt Simon Sinek, gerenommeerd auteur en oprichter van The Optimism Company.
‘Optimisme is geen blinde positiviteit. Optimisme is het onverwoestbare geloof dat de toekomst beter wordt’, stelt hij. ‘Dat sluit niet uit dat je gewoon kunt accepteren dat een situatie nú misschien nog lastig is.’
Dat onderscheid is belangrijk om te maken, stelt Sinek. Optimistische leiders zijn geen cheerleaders die moeilijke situaties wegwuiven met motiverende oneliners. ‘Ze durven de realiteit juist keihard onder ogen te zien — en kiezen dan bewust voor een weg vooruit.’
Vraagt om lef
Sanna Marin, voormalig premier van Finland, maakte dit concreet. Als jongste regeringsleider ter wereld leidde ze haar land door de covidcrisis, economische turbulentie en geopolitieke spanningen. Haar eerste les in optimistisch leiderschap? ‘Accepteer en confronteer de realiteit met totale en brute eerlijkheid. Wegkijken werkt niet. Hopen dat problemen vanzelf verdwijnen werkt niet. Pas als je de werkelijkheid accepteert, kun je er iets mee doen.’
Tijdens haar ambtstermijn realiseerde Marins kabinet 98 procent van het regeerakkoord. Niet door iedereen te pleasen, maar door trouw te blijven aan kernwaarden en besluitvaardig te handelen. Optimistisch leiderschap vraagt dus om lef: de moed om keuzes te maken en daar ook onpopulaire gevolgen van te accepteren. ‘Als je iets wilt bereiken, moet je accepteren dat niet iedereen het leuk vindt.’
Het Hemmingway-patroon van AI
Hinssen legt uit waarom optimisme zo moeilijk aanvoelt: verandering manifesteert zich volgens het Hemingway-patroon. ‘De Amerikaanse schrijver verklaarde zijn faillissement ooit met de woorden geleidelijk, en toen plotseling’, lacht hij. ‘Maar zo gaat verandering altijd: langzaam, dan snel, daarna is het ineens normaal.’
AI is daar het perfecte voorbeeld van, ziet Hinssen. Ter illustratie: de ChatGPT bereikte binnen drie maanden al 100 miljoen gebruikers, terwijl mobiele telefoons daar zestien jaar voor nodig hadden. ‘Ik heb nog nooit een technologie zo snel mainstream zien gaan’, stelt Hinssen.
Pessimisten verlammen, optimisten zien kansen
‘De technologische verandering versnelt en dat maakt onzekerheid tot een constante factor’, zegt Hinssen. ‘Waar pessimistische leiders daar verlamd door raken, zien optimistische leiders kansen. Dat onderscheid bepaalt steeds vaker wie succesvol blijft en wie afhaakt.’
Die kansen zijn concreet zichtbaar, ziet Joris Schoonis, ceo van Microsoft Nederland. ‘Neem de gezondheidszorg. Een grootschalige studie in Zweden uit 2023 toonde aan dat een AI-algoritme voor het uitlezen van mammogrammen 20 procent méér borstkankergevallen ontdekte dan de gebruikelijke methode van dubbele controle door twee radiologen, zónder dat dit tot meer onjuiste ‘positieve’ uitslagen leidde.’
‘Juist in een tijd waarin we niet alle puzzelstukjes hebben, moeten we durven bouwen aan wat nog niet bestaat’, stelt Schoonis. ‘Dat vraagt om vertrouwen — in technologie én in elkaar. Zulke doorbraken ontstaan alleen als we onze innovatiekracht bundelen en optimistisch durven zijn.’
Kern van optimistisch leiderschap: timing
De kern van optimistisch leiderschap ligt dan ook in timing, stelt Hinssen. ‘Het draait allemaal om het kiezen van het juiste moment: je moet innoveren wanneer je kunt, niet wanneer je moet. In het verleden konden bedrijven wachten tot hun hoogtepunt en dan pas innoveren. Die luxe bestaat niet meer.’
Het verschil zit in de houding tegenover verandering. Optimistische leiders wachten niet tot de nood aan de man is. Ze anticiperen, zijn extreem aanpasbaar én bouwen bewust veerkracht op in hun organisatie.
‘Die combinatie is de heilige drie-eenheid’, aldus Hinssen. ‘Het vraagt een fundamenteel andere mindset: niet reactief bezig zijn met het blussen van branden, maar proactief investeren in vernieuwing op het moment dat je nog de luxe hebt om te experimenteren en bij te sturen.’
Storm of klimaat?
Hinssen sluit af met een simpele, maar confronterende vraag: wat als dit geen tijdelijke storm is, maar het nieuwe klimaat? ‘Wat als volatiliteit en onzekerheid gewoon de permanente staat zijn waarin we nu opereren? Dan heeft wachten op betere tijden geen zin.’
‘Dan is de enige optie: verandering bij de hand nemen voordat het je bij de keel grijpt. Niet omdat je blind bent voor risico’s, maar omdat je begrijpt dat stilstand geen optie is. Optimistische leiders kiezen ervoor om actief vorm te geven aan de toekomst, in plaats van passief toe te kijken hoe anderen dat doen.’
‘We moeten geen puzzle solvers zijn’, zegt Hinssen. ‘Maar mystery solvers — mensen die weten hoe ze vooruit moeten komen zonder alle stukjes van de puzzel te hebben. Dat vraagt vertrouwen: in jezelf, in je team en in het vermogen om samen iets beters te bouwen. Dat is de essentie van optimistisch leiderschap.’
Dit artikel wordt u aangeboden door
Microsoft
Microsoft staat bekend om zijn innovatieve benadering van technologie en het ontwikkelen van producten en diensten die het leven van...
Meer info
