De samenleving wordt steeds horizontaler en de Belastingdienst speelt hierop in door een Handhavingsconvenant af te sluiten met multinationale bedrijven en brancheorganisaties. Dit geeft ondernemingen meer rechtszekerheid, en de Belastingdienst heeft de handen vrij voor fraudeurs.
Jenny Thunnissen, Directeur-generaal Belastingdienst: “De elektronische aangifte voor ondernemers heeft de foutenkans sterk verminderd. Naar aanleiding van de aangifte wordt al dan niet besloten tot een administratieve controle of een bedrijfsbezoek. Dit is een traditionele manier van toezicht houden. Ondertussen zien we echter dat de samenleving horizontaliseert. Dit is uitstekend verwoord in het WRR-rapport ‘De Toekomst van de Nationale Rechtsstaat’ uit 2002.” Het rapport stelt dat zaken als regelgeving, uitvoering en handhaving in de samenleving zelf kunnen worden georganiseerd, zonder dat dit waarborging van publieke belangen en van rechtsstatelijke eisen in de weg staat.
“Toen ik het rapport las,” vervolgt Thunnissen, “besefte ik hoe verticaal de Belastingdienst nog werkt: jij levert iets in en wij kijken of het goed is. Dat is geen basis voor vertrouwen. De Belastingdienst zelf heeft zich ontwikkeld tot een platte organisatie met een horizontale besturingsfilosofie; het was tijd dat ook extern door te voeren.”
Akzo: zuivere rapportage
“Daarop is de Belastingdienst naar de twintig grootste Nederlandse bedrijven gestapt”, vertelt Thunnissen. “We hebben voorgesteld een Handhavingsconvenant met hen af te sluiten voor alle soorten belastingen waar het desbetreffende bedrijf mee te maken heeft. Dat hield allereerst in dat nog openstaande belastingaangiften werden afgewikkeld. Voor de toekomst spraken we af dat de bedrijven in beginsel de wet zouden volgen en dat ze eventuele vragen nog vóór de aangifte zouden stellen. Wij zegden toe snel te antwoorden. Dit noemen we het horizontale toezicht.” Ook bij Akzo Nobel was er onduidelijkheid over de vraag of de Belastingdienst oude, nog openstaande aangiften zou accepteren. “Als aangiften zo lang blijven slepen, loop je het risico van onaangename verrassingen achteraf”, legt CFO Rob Frohn uit. “Als er naderhand grote verrekeningen moeten worden gedaan, bijvoorbeeld met de Belastingdienst, word je als beursgenoteerd bedrijf streng gestraft. In april 2006 hebben we een Handhavingsconvenant getekend en hebben we het verleden goed en snel kunnen afwikkelen. We hebben als het ware een nieuwe start gemaakt. Dat biedt ons rechtszekerheid. De eisen van de financiële wereld worden steeds hoger. Onze rapportage wordt geacht juist te zijn. Dankzij het convenant hoeven wij niet terug te komen op eerdere financiële rapportages. Zo kunnen we ons met een gerust hart richten op onze coatings en chemicals.”
De Belastingdienst is nu bezig met de volgende twintig bedrijven en het enthousiasme is volgens Thunnissen groot. “Als bedrijf weet je namelijk waar je aan toe bent. Het convenant is gestoeld op wederzijds vertrouwen – de aangifte is een administratieve formaliteit.”
Aedes: fiscale rechtszekerheid
“In het mkb zijn we eveneens bezig een aantal brancheorganisaties te benaderen”, vervolgt Thunnissen. “Vragen zijn: waar zouden we afspraken over kunnen maken? Wat houdt jullie fiscaal bezig, wat doen jullie naar eigen idee niet goed genoeg, of wat is onduidelijk? Als we met een brancheorganisatie een convenant tekenen, kunnen de leden van de organisatie zich daaraan conformeren. Als ze dat doen, gaan ze hetzelfde proces in als de grote bedrijven.”
Peter Boerenfijn, directeur bij Aedes, vereniging van woningcorporaties, legt het belang uit van een convenant voor de bijna vijfhonderd woningcorporaties. “Om oneigenlijke concurrentie met projectontwikkelaars en makelaars uit te sluiten, zijn woningcorporaties sinds begin dit jaar vennootschapsbelastingplichtig. Vanuit de behoefte aan meerjarige fiscale rechtszekerheid hebben we in het kader van een vaststellingsovereenkomst – kortweg VSO genoemd – met de Belastingdienst de precieze toepassing van de wet in de praktijk vastgesteld en zijn er heldere afspraken gemaakt over de verrekening tussen belaste en onbelaste bedrijfsonderdelen. Zonder de VSO zouden vijfhonderd corporaties afzonderlijk hun vragen aan de Belastingdienst moeten stellen. En ze zouden allemaal een belastingconsulent moeten inhuren. Nu hebben we bij één adviesbureau alle benodigde kennis ingekocht. We helpen de corporaties dus ook van een inkoopprobleem af.” Begin dit jaar hebben de aangesloten corporaties het onderhandelingsresultaat gekregen. Aangezien ruim zeventig procent van hen op 31 maart heeft getekend, is de VSO van kracht.
Dé oplossing
Met pakweg vijftien branches zijn er nu VSO’s gesloten. “Als brancheorganisaties zich aansluiten, hebben de aangesloten bedrijven meer rechtszekerheid en komen wij niet steeds langs”, vat Thunnissen samen. “Wij kunnen ons dan sterker richten op bedrijven die frauderen. Als iemand misbruik maakt van het convenant, zeggen we het op en gaan we weer ouderwets toezicht houden.”
“Ik ben ervan overtuigd dat dit de oplossing is”, besluit Thunnissen. “De fraudeurs worden aangepakt en de bedrijven die het gewoon netjes doen, laten we met rust. Het terughalen van vertrouwen is heel belangrijk en we zijn echt trots op het Handhavingsconvenant.”
“We proberen het gedachtegoed nu bij andere overheden te stimuleren. Daar zien we ook interesse ontstaan voor onze werkwijze.”
