Tuinders zijn industriëlen geworden die tot op de kilo nauwkeurig kunnen bepalen hoeveel tomaten ze over vier weken op dinsdag kunnen leveren. Logistieke software van The Greenery zorgt ervoor dat die tomaten vers in de winkel liggen.
De klok staat stil. Dat wil zeggen: de veilingklok draait niet meer voor aubergines. Die gaan rechtstreeks van de teler naar de supermarkt in Boston. The Greenery, het verkoopkantoor van de coöperatie Voeding Tuinbouw Nederland (VTN), wordt daarmee steeds meer een virtuele marktplaats voor de Nederlandse tuinbouw. Want naast aubergines worden ook tomaten, paprika's en courgettes via het wereldwijde web verhandeld. De kreet 'mijn' wordt dan alleen nog maar per e-mail uitgewisseld.
Dit is geen toekomstscenario. De veilingklok draait alleen nog in Barendrecht. Als het aan de marketingafdeling van The Greenery ligt, is het zo snel mogelijk afgelopen met de handel via de klok: verspilling van tijd, die haaks staat op het streven naar een strakke planning van stek tot winkelrek.
Het kostte VTN na de fusie van negen veilingen in 1996 de nodige moeite om het vertrouwen van telers en handelaren te winnen. The Greenery werd gezien als een dictaat van de grootwinkelbedrijven dat de traditie van veilinghandel kapotmaakte. Nu telers en handelaren ontdekken dat het nieuwe handelssysteem ook in hun eigen voordeel werkt, geven ze zich schoorvoetend gewonnen.
“Op het moment dat je de klok stilzet, zijn de begrippen 'veilmoment' en 'veildag' verdwenen,” vertelt René Santegoets, als IT-baas verbonden aan The Greenery. “Administratieve processen, inclusief de veilnota, zijn dan niet meer relevant. We zijn nu overgestapt op het 'aanvoermoment': wanneer lever je aan, en hoe leg je dat vast? Als de teler aanlevert om 8 uur, zijn de goederen om 18 uur de dag ervoor in feite beschikbaar in de koelcel, en zou je een vroege vlucht naar Amerika nog kunnen halen.”
Trostomaat
Het is een klein voorbeeld van hoe de Nederlandse tuinbouw innovatief kan zijn. Want voor alle duidelijkheid: de tuinbouw heeft anno 2002 weinig meer weg van het romantische beeld van de schoolmeester die voor schooltijd het kistje aardbeien uit zijn moestuin bij de veiling kwam aanbieden. Het is een serieuze industrie geworden. De detailhandel wil tevoren hun inkopen kunnen plannen, inclusief de kostprijs van de tomaten. De veilingklok vinden ze dan ook maar niets. Santegoets: “We gaan steeds meer toe naar prognosesystemen: we moeten nú in het systeem kunnen zien hoeveel tomaten er over vier weken op dinsdag beschikbaar zijn. Systemen voor forecasting bieden al zo'n 95 à 96 procent betrouwbaarheid en de uitkomsten worden steeds nauwkeuriger. Dit seizoen hebben we al een paar keer op 100 procent gezeten”
Ondanks het grillige weer afgelopen zomer? “Weer is steeds minder van invloed onder glas.
Telers zijn industriële ondernemers geworden met vergaande productieautomatisering. Op een ton nauwkeurig weten ze wanneer ze wat produceren. Als de teler trostomaten kweekt, dan hangen er zes tomaten aan een tros. Geen vijf en geen zeven. Zijn er zeven bloemetjes bevrucht, dan wordt er eentje geaborteerd. En alle zes tomaten zijn even groot en even zwaar.”
Dat riekt naar (genetische) manipulatie, maar Santegoets verzekert dat er niet met de tomaten wordt gerotzooid: “Je ziet juist een sterke groei van biologische teelt. Chemie is uit. In Californië worden de tomaten machinaal groen geplukt, en met ethyleen rijp gemaakt. In kassen is dat moeilijker, maar we willen het ook niet, want de smaak is beter als je dat niet doet. Met de hand plukken geeft meer kwaliteit.”
De veiling is niet meer de handelsplaats met de klok als middelpunt, maar een logistiek centrum waar de producten hooguit nog langskomen voor speciale verpakkingen. Was het vroeger vooral een plek waar de telers en de handelaren bij elkaar kwamen om de prijs te bepalen, nu adviseert The Greenery telers over productieautomatisering en geeft ze adviezen over de te kiezen teelt. Elke productkolom, van gele paprika tot trostomaat, heeft zijn eigen manager. De teler krijgt opgekweekte planten kant en klaar geleverd. Voor hij gaat telen, worden de arealen ingevuld. Gewassen zijn nu productiemiddelen, de planeconomie overheerst, en IT beheerst.
Dressings
Santegoets (50) had lang een eigen softwarebedrijf. Dat verkocht hij op tijd aan een Amerikaans bedrijf. “Ik wilde stoppen met werken, maar toevallig kwam ik in contact met de IT-directeur van The Greenery. Ik heb er lol in, vooral door de technologische uitdaging, het combineren van technologische mogelijkheden met behoeften van het bedrijf. Ik ben voortdurend aan het nadenken over waar het met The Greenery naartoe gaat. De werkwijze van telers en transporteurs moet voor mij als IT-man net zo min geheimen hebben als de activiteiten die bij The Greenery in huis plaatsvinden.”
Uiteindelijk is het de detailhandel, met Albert Heijn voorop, die bepaalt. “We stemmen af in welke weken ze welke acties willen, maar we kennen de behoeften ook uit consumentenonderzoek. We weten wanneer de detailhandel hoeveel sla zal afnemen, hoeveel tomaten of paprika's. Dat leggen we gezamenlijk vast in onze systemen.”
Maar met areaaladviezen kun je toch niet bepalen of de hittegolf in de tweede week van juli of de derde week van augustus komt? “Dat valt mee. We weten bijvoorbeeld vrij nauwkeurig wanneer de Nederlander met vakantie gaat, en dus wanneer hij salades maakt. We weten ver van tevoren welke campagnes afnemers voeren, niet alleen in Nederland, maar tot in Japan en de States.”
The Greenery werkt behalve met retail ook steeds meer samen met ander producenten.
Het aloude 'groene front' in Nederland is uitgebreid met onder meer Unilever met zijn dressings. De groentesector is een industrieel-logistiek complex geworden, gestuurd vanuit de marketing. “We weten uit marketingonderzoek bijvoorbeeld dat de klanten van C1000, Albert Heijn of Dirk van den Broek andere wensen hebben. De ene bevolkingsgroep wil graag de grote ouderwetse tomaat, de andere gaat voor de laagste prijs. Dat is meer en meer de basis geworden voor de productie, tot telers rond Barcelona aan toe.”
Voor het continu registeren, melden en analyseren van de productie introduceerde The Greenery in 2001 een nieuw systeem dat de telers via het web kunnen bedienen. Voor dit systeem ontving het bedrijf zelfs een prijs van het toonaangevende Amerikaanse IT-blad Computerworld. “De telers zijn er over te spreken: snel, betrouwbaar en de gebruikersinterface is heel goed. We hebben die zelf geheel kunnen inrichten, ontdaan van alle toeters en bellen. We bieden de teler louter het noodzakelijke, en op een zo eenvoudig mogelijke manier.”
Albert Heijn
Het feit dat The Greenery niet kiest voor een standaard applicatie, lijkt in tegenspraak met het streven naar standaardisering van de handel en logistiek. Maar de keuze is welbewust gemaakt: standaardapplicaties wekken misschien de indruk dat ze vereenvoudigen, maar dat is schone schijn. “Neem een programma als Word: bijna niemand gebruikt die tientallen icoontjes in die balken. Onze applicatie heeft icoontjes met woorden als 'Bestel' of 'Wijzig', en zeker geen cryptische pictogrammen.”
De IT van The Greenery is nu lean & mean. Van externe adviseurs moet Santegoets niets meer hebben. Als farizeeërs uit de tempel zijn ze verjaagd, nadat ze jarenlang hun eigen portemonnees gespekt hadden. Met IT overspeelde The Greenery even zijn hand: groentehandel werd industrie, dus moest The Greenery net als Shell en DSM op SAP automatiseren. Dat lukte maar voor een deel. De hoofdmoot – de goederenstroom – kon toe met het systeem dat de aloude veilingen eerst allemaal apart gebruikten. “Dat functioneert goed, dus waarom zou je het vervangen? Het is afbetaald, dus goedkoop. Ik ben er een voorstander van om te proberen bestaande, bewezen systemen te combineren met nieuwe technologie. Je hoeft dat oude niet weg te gooien.”
The Greenery heeft ook een transportapplicatie ontwikkeld waarmee het logistieke proces wordt gestuurd. Ook die is door het verdwijnen van de veilingklok gewijzigd. “Nu komt de vrachtwagen aan het einde van de dag en neemt alles mee. Dat moet de volgende ochtend in een piek weer worden verdeeld. We willen toe naar een doorlopend systeem: de vrachtwagen komt om tien uur 's morgens langs, om twee uur nog een keer en misschien om zes uur 's avonds nog eens.”
Leveringen aan klanten zullen veel vaker van verschillende telers komen, de hele dag door. Capaciteitsbenutting, kwaliteit en snelheid zullen moeten toenemen. “Op het moment dat de teler levert aan Albert Heijn, gaan er andere dozen naar de teler dan bij levering aan Stop & Shop in Boston. Als je in Boston tomaten koopt voor 1,35 dollar per kilo, dan is dat stickertje er in Pynacker al opgeplakt. Er zijn gigantische datastromen nodig om dat proces in goede banen te leiden.”
Niet dat de supermarkt de tuinder letterlijk voorschrijft wat hij moet telen. “De teler vertelt ons wat hij wanneer kan leveren, en krijgt instructies voor de manier van levering en de verpakking. Dat scheelt in de kosten en de tijd van het om-verpakken.”
I-mode
De nieuwste gadget van The Greenery zijn de mobiele applicaties. Santegoets toont met een i-mode toestel hoe de teler door menu's kan scrollen om verpakkingen te bestellen, prognoses te bekijken, met bemiddeling communiceren over de verwachte leveringen, of gegevens raadplegen over het transport. Vooral voor de telers 'op de volle grond', die dus veel buiten zijn, is mobiele communicatie interessant. Maar het is nog een proef, vooral om te kijken of die teler met zijn grote handen met die kleine toetsen en menu's kan omgaan. “Alle telers hebben nu een mobieltje aan hun broekriem, maar die dingen zijn eigenlijk gemaakt voor een damestasje. Het moet nog blijken of die toetsjes ook geschikt voor de teler die ook nog kolen uit de grond moet trekken”
