Wat heeft innovatie nu met voetballen te maken
Enige jaren geleden vroeg de ceo van een middelgroot Spaans bedrijf me wat innovatie met voetballen te maken had. Ik stelde dat de effectiviteit van beide activiteiten verhoogd wordt door goed teamwerk, maar de ceo bleef meer geïnteresseerd in praten over voetbal dan over innovatie. Helaas is dat in de afgelopen jaren niet veel veranderd.
Spanje is al enige jaren één van de snelste groeiers in de Europese economie, maar met de innovatie in het land wil het maar niet lukken. De uitgaven in activiteiten voor onderzoek en ontwikkeling (R&D) als percentage van het BNP zijn ongeveer de helft van het Europese gemiddelde, en een derde van de 3 procent die de EU in de zogenaamde Lissabonstrategie voor het jaar 2010 nastreeft. Het zijn echter vooral de R&D uitgaven van bedrijven die ver achterblijven bij de streefwaarde van de Lissabon strategie.
Katholieke kerk
Een oude verklaring voor de beperkte investeringen in R&D en de matige interesse voor wetenschap van zowel de gewone Spanjaard als de ondernemer, stelt dat het sinds de breuk van de Katholieke kerk met de wetenschap, na Copernicus en Galileï in de ban te doen, niet meer goed gekomen is. Ook wordt vaak de invloedrijke schrijver en filosoof Miguel de Unamuno (1864 – 1936) aangehaald, wiens cynische "Que inventen ellos" (laat anderen maar uitvinden) al te letterlijk zou zijn genomen door Spaanse beleidsmakers.
Uitvinden
Deze "verklaringen" gaan voorbij aan het eveneens Katholieke Ierland waar flink geïnnoveerd wordt, en aan de vele Spaanse uitvindingen van zowel alledaagse zaken als de mop of de hoogtechnologische onderzeeboot. Uitvinden kunnen de Spanjaarden dus wel.
Visie…
Waarom scoort Spanje in de statistieken dan toch zo slecht op het gebied van innovatie? Het antwoord op die vraag is even verhelderend als ontnuchterend. Onderzoek en ontwikkeling wordt vooral gedaan door grote bedrijven en is intensief in bepaalde sectoren, zoals Farmacie en Biotechnologie. Spaanse bedrijven zijn relatief klein en vooral actief in weinig kennisintensieve sectoren, zoals de toeristenindustrie en de bouw. Het stimuleren van samenwerking in het Spaanse MKB op het gebied van technologische ontwikkelingen, en het actief ombuigen van de sector "mix" zal vooral gezamenlijke visie, politieke consensus en planning op lange termijn vergen.
En consensus
Visie en consensus zijn in een land als Spanje met sterk gedecentraliseerde lokale overheden niet eenvoudig. Maar in een land waar improvisatie gezien wordt als een belangrijke vaardigheid en niet, zoals in Noord-Europa, als het gevolg van slechte planning, is plannen maken en op de lange termijn uitvoeren welhaast onmogelijk. Spanje is er dan ook trots op anders te zijn, en het zal dus nog wel even duren tot het land koploper op innovatiegebied wordt.
Middenmoter
Nederland heeft een veel betere uitgangspositie dan Spanje met relatief grote bedrijven, een hoger aandeel van kennisintensieve sectoren in de economie, beter gepositioneerde universiteiten in internationale rankings, en een groter aandeel in de wetenschappelijke productie en octrooien. Desalniettemin is Nederland slechts een middenmoter op het gebied van innovatie. Een slechte beurt voor de Nederlandse beleidsmakers, en zorgelijk voor de concurrentiepositie.
Frank van Dieren
Directeur Idilia Consulting
Frank van Dieren studeerde natuurkunde in Utrecht en ging na zijn promotie in Delft werken als onderzoeker op het gebied van kunststoffen bij het Max-Planck-Institut in Duitsland. Via materialenonderzoek bij TNO kwam hij bij Unilever terecht, waar hij als innovatie manager verantwoordelijk was voor de ontwikkeling van vele levensmiddelen die dagelijks door miljoenen Europeanen worden gekocht. Begin 2000 reisde hij af naar Spanje om eerst R&D Director bij Cadbury Schweppes, en vervolgens Corporate R&D and innovation Director bij Chupa Chups te worden. Op dit moment is hij werkzaam als directeur van Idilia Consulting, een adviesbureau dat helpt competitief voordeel te behalen en te behouden door innovatie en business development.
