Van woestijndorpje tot Las Vegas van het Midden-Oosten. Dubai breekt alle records en heeft de best presterende beurs ter wereld. Een week in deze stad voelt als rondgang door een megalomane Efteling. Welkom in het land van superlatieven – en van moderne slavernij.
Disney World voor volwassenen. Het Las Vegas van het Midden-Oosten. Manhattan in de woestijn. Het is niet makkelijk het explosieve groeiproces van Dubai in woorden te vatten. Dubai, naar inwonertal en oppervlakte de tweede deelstaat van de Verenigde Arabische Emiraten, is één grote verzameling superlatieven. De meest luxueuze hotels, het grootste amusementspark en de grootste winkelcentra: het staat allemaal in Dubai. Aan het hoogste gebouw ter wereld met een slordige 187 verdiepingen wordt gewerkt. En ondertussen wordt ook de luchthaven even omgebouwd tot de grootste in de wereld. Als bezoeker val je in Dubai van de ene verbazing in de andere. Eilanden in de vorm van palmbomen of de wereldkaart – Rod Stewart schijnt net ‘Engeland’ te hebben gekocht, Nederland is nog te koop voor zeventien miljoen dollar – worden in no time opgespoten voor de kust. Op het vasteland verrijst ondertussen de ene wolkenkrabber na de andere. Bijna twintig procent van alle bouwkranen in de wereld staat hier. Dubai schijnt samen met Hongkong de enige stad te zijn waar gebouwen ruim voor de afgesproken tijd worden opgeleverd. Overal wordt gretig gebouwd en gewerkt om binnen een paar jaar het doel van kroonprins sjeik Mohammed Bin Rashid Al Makhtoum te bereiken: Dubai als dé handelsstad en toeristische attractie van het Midden-Oosten – of beter: de hele wereld. Booming Dubai trekt internationaal veel belangstelling. Overal verschijnen reportages en artikelen over deze bizarre stad in de woestijn. Of het nou gaat om een tennismatch tussen Agassi en Federer op het helikopterdek van het ‘zevensterrenhotel’ Burj al Arab of de opening van de hoogste indoor-skibaan ter wereld, de stad weet continu de aandacht op zich te vestigen. Alles moet beter, hoger, sneller en meer. Zo wordt er bijvoorbeeld gewerkt aan ‘Dubailand’, een attractiepark dat Disneyland moet doen verbleken. Een onderdeel van dat park heet Falcon City. Daar komen replica’s te staan van alle toeristische topattracties ter wereld, zoals de Eiffeltoren en de Taj Mahal. Uiteraard groter dan de originele attracties.
Sprookje
Het megalomane sprookje lijkt op het eerste gezicht werkelijkheid te worden. Zo trok het woestijnstaatje het afgelopen jaar meer dan vijf miljoen toeristen. Niet slecht voor een stad die anderhalf miljoen inwoners heeft – waarvan 90 procent expats – en tien keer zo klein is als Nederland. De laatste jaren wist de stad een enorme economische groei te bewerkstelligen door nul inkomens- of winstbelasting, flexibele arbeidswetgeving en een minimum aan bureaucratie. Werklozen of criminelen worden direct het land uitgegooid. Daarmee is Dubai wellicht het droomland voor Fortuynisten, stelde een correspondent van BN/De Stem.
Ook Nederlanders profiteren van het ongekende Wirtschaftswunder. Het afgelopen jaar steeg het aantal Nederlandse expats van 1500 naar 3500. Er zijn hier inmiddels bijna 300 Nederlandse bedrijven actief. En de Nederlandse baggeraar Van Oord heeft onlangs de zoveelste order van een paar miljard dollars gekregen om het derde eiland voor de kust op te spuiten. Volgens insiders is dit allemaal slechts het begin en is er nog lang geen einde in zicht van de bouwwoede of mega-investeringen. In Dubai is alles mogelijk.
Die ongelimiteerde mogelijkheden zijn volgens Bart Leclercq, een 34-jarige civiel ingenieur uit Delft, een van de meest aantrekkelijke aspecten van Dubai. Hij is verantwoordelijk voor de bouw van de grootste shoppingmall ter wereld en stuurt een internationaal team van dertig man aan. “De drive en het enthousiasme zijn indrukwekkend. In het begin dacht ik nog: ‘Mijn god, waar ben ik aan begonnen,’ maar inmiddels loopt het allemaal gesmeerd.” Om een goed team te bouwen is het ook wel handig als lastige medewerkers zonder veel moeilijkheden kunnen worden ontslagen. Voor de rest is iedereen volgens hem buitengewoon gemotiveerd. Het salaris speelt daarbij een niet onbelangrijke rol. “Met het geld wat mijn mensen hier verdienen, kunnen ze thuis in de Filippijnen of India hele huizen laten bouwen en hun families onderhouden.”
Macarena
De ongekende luxe in Dubai heeft een keerzijde. Niet alles is hier fantastisch geregeld, vertelt de ingenieur. “Vorig jaar zijn er bijna negenhonderd bouwvakkers overleden door slechte arbeidsomstandigheden. Dat zijn er in Nederland misschien tien.” Het economische wonder is naast de vele oliedollars inderdaad voor een groot deel te danken aan de tienduizenden Indiërs, Pakistani of Filippino’s die in kampen aan de rand van de stad bivakkeren. Zij werken zeven dagen per week, twaalf uur per dag voor twee à driehonderd dollar per maand. En dat terwijl alles steeds duurder wordt in Dubai. Moderne slavernij? Daar willen de Nederlandse expats niets van weten. “Zij verdienen hier nog steeds meer dan wat ze in hun thuisland verdienen. Bovendien moeten wij wel met lage lonen werken. Anders worden wij weg geconcurreerd,” zegt Joop Burbach, een dertigjarige manager bij transportbedrijf Mammoet.
De beroerde arbeidsomstandigheden in Dubai en andere Arabische landen staan wel degelijk volgens de Nederlandse vakbond FNV hoog op de agenda van de International Labor Organization (ILO). De werknemers hebben daar tenslotte geen enkele rechten zoals een vast dienstverband of een vakbond. Er kan ook niet gestaakt worden. Nou, het kan natuurlijk wel. Maar dan zijn ze hun baan kwijt en worden ze meteen het land uitgezet. Ook de internationale expats werken trouwens behoorlijk hard, zij het voor een aanzienlijk beter salaris. Zes dagen is de werkweek in Dubai met werkdagen van twaalf uur. Expats krijgen net als de gastarbeiders slechts tijdelijke werkvergunningen. De Arabische nationaliteit krijgen ze nooit. En mocht er een rij in de supermarkt staan, mogen Arabieren altijd als eerste betalen. Het is dus duidelijk wie hier de baas is.
De lage lonen en lange werkweken vertalen zich in ongekende aantallen personeel. In sommige hotels is er drie keer zo veel personeel als er gasten zijn. Dat leidt dan ook tot absurde taken als elke twee dagen duizenden rozenblaadjes in de hotellobby vervangen, tekeningen in zandbakken maken of urenlang als badmeester aan een uitgestorven zwembad in het hotel zitten. Ook wordt in sommige hotels de wc voor je doorgespoeld en reikt er iemand een handdoekje voor het drogen van je handen.
In Dubai wordt er werkelijk alles aan gedaan om het toeristen naar de zin te maken. Zo staat het voltallige personeel in een Italiaans restaurant met kerstmuts op om het half uur een dansje als de macarena te doen. En verderop in een Duitse Bierstube dragen de Filippino’s echte Duitse Lederhosen.
Kamelenraces
Het is dus zeker niet een groot sprookje in Dubai. Was het eerste eiland in de vorm van een palm meteen verkocht, tot nu is slechts zeven procent van de wereldkaart verkocht. Het verkeer staat nu al elke dag van ’s morgens tot ’s avonds laat vast en de inflatie loopt uit de hand. Er wordt veel geklaagd over enorme huurstijgingen in de stad. De tientallen winkelcentra zijn grotendeels verlaten en alleen de hotels lijken goed bezocht door de rijken der aarde.
In Abu Dhabi sprak voormalig president Clinton onlangs de Arabische Emiraten vermanend toe. Wellicht was het een goed idee om de rijkdom wat meer te investeren in duurzame energie? Of kon het geld gebruikt worden om de armoede in omringende landen te verminderen? Kritiek wordt echter in Dubai niet bepaald gewaardeerd, blijkt uit een recent incident. Sjeik Mohammed stelde, om buitenlandse investeerders tegemoet te komen, een toezichthouder aan voor de financiële sector. De toezichthouder nam zijn taak serieus en klaagde over belangenverstrengeling en dubieuze grondtransacties. Daar zat de sjeik blijkbaar niet op te wachten: de toezichthouder werd ontslagen en direct het land uitgezet. Ook geen goede pr voor Dubai is dat er tot voor kort en wellicht nog steeds Pakistaanse jongetjes werden ingezet als jockey bij de kamelenraces. Die zijn licht van gewicht en kunnen voor weinig geld in Pakistan worden gekocht. Er gebeurden veel ongelukken met de onervaren jockeys. Laatst werd er nog een jongen doodgetrapt door een kameel. Een ander verloor zijn been. Volgens schattingen van mensenrechtenorganisaties worden zo’n 40.000 kinderen in de Verenigde Arabische Emiraten als jockey gebruikt.
Sodom en Gomorra
Alles kan in Dubai, zoveel is zeker. Ook wat God – of beter: Allah – verboden heeft. Prostitutie wordt getolereerd, alcohol is in tegenstelling tot de buurlanden in hotelbars en restaurants toegestaan. Omdat er zo goed als geen criminaliteit bestaat, kunnen de Porsche Cayennes en Lamborghini’s overal met draaiende motor blijven staan. Waar kan dat tegenwoordig nog? Volgens sommigen is Dubai het nieuwe Sodom en Gomorra van het Midden-Oosten. Volgens de Nederlandse expat Joop Burbach hoeven we echter absoluut geen medelijden te hebben met de inwoners van Dubai. “Het is een goed leven. De luxe went snel. Natuurlijk is het belangrijk om te blijven relativeren. Maar dat lukt wel als je een paar keer per jaar in Nederland komt.”
