Een icoon opvolgen valt niet mee. "Omdat iconen hun koningspositie niet opgeven en daardoor ook na hun vertrek vaak over hun graf meeregeren", zegt organisatiepsycholoog Mar Hustinx.
Hustinx is gespecialiseerd in opvolgingen en heeft genoeg ellende gezien om te weten dat het niet makkelijk is. "Oprichters hebben de grootste moeite om hun bedrijf over te dragen", weet ze. "Niemand is goed genoeg om in hun plaats te treden. Uiteindelijk is het onvermijdelijk om een keuze te maken. Vaak blijkt dat een verkeerde keuze omdat die op emotionele of relationele gronden is gedaan. Het blijft zoeken naar een evenbeeld dat nooit gevonden wordt en áls het gevonden wordt, dan wordt dat evenbeeld na verloop van tijd weer de woestijn in gestuurd."
Hustinx heeft ze allemaal langs zien komen. Managers die via erfenissen over hun graf heen regeren. Klitbedrijven die via een ingewikkelde ‘wij-tegen-de-rest'-triade proberen hun organisatie in de lucht te houden. "Iedere inmenging van buitenaf of nieuwe deelnemer vormt een bedreiging van dat systeem." Totdat de bom barst. Hustinx: "Ik ken een voorbeeld van een juridisch adviseur die aan een maatschap voorstelde er een stichting van te maken. Dat bleek niet de wens van de maatschapleden. De adviseur vertrok, boos en gefrustreerd. Ook hier ging weer het principe op: wie niet voor ons is, is tegen ons."
Familie- of klitbedrijven met als icoon (vaak) de directeur-oprichter; er is voor de opvolger geen speld tussen te krijgen. Hustinx: "Een bedrijf heeft altijd een bepaalde levenscyclus, die je weer kunt verdelen in fases. Op die levenslijn bestaan geen ‘beste posities'. Of een positie optimaal is, hangt af van het moment en de omstandigheden. Wat verjonging of verandering door een eventuele opvolger zo weerbarstig maakt, is dat bestaande gewoonten en denkwijzen als onaantastbaar gelden, het zogenaamde ‘erfeniseffect'."
Het opvolgen van een icoon, familie of niet, is een risico. Beter zal het nooit worden, denken de omstanders, die hart hebben voor het icoon en de opvolger met argusogen bekijken. En het opvolgen van een familie-icoon is in veel gevallen hetzelfde als een blinde sprong in een slangenkuil. Maar het kán wel. Kijk maar naar oude familiebedrijven als Bavaria. Hoe kan een icoonopvolging succesvol verlopen? Hustinx heeft maar één oplossing: "De icoon moet de boel verkopen, vertrekken en nooit meer terug komen."
Management Team zet in nummer 2 (komt vrijdag uit) de schijnwerpers op icoonopvolging en laat drie mannen aan het woord die het maar moesten doen. De één vertelt hoe het niet moet, de ander die vertelt hoe het wel moet en de derde vertelt hoe het óók kan.
