Wijs niet naar foute bankiers, los eerst je eigen tekortkomingen op, zegt gedragseconoom Dan Ariely. Donderdag is hij in Nederland.
Rijkman Groenink. Cees van der Hoeven. Bernard Madoff. Al die grote oplichters. Geen goed woord hebben we nog voor ze over en heel vreemd is dat natuurlijk niet. Toch schieten we met dat wijzen naar Het Grote Kwaad weinig op, zo vertelde Dan Ariely recentelijk tegen Ben Tiggelaar. "Madoff is een druppel in de emmer. Zolang we alleen naar de grote oplichters kijken, lossen we onze problemen niet op." Volgens de Israëlische gedragseconoom veroorzaken wij samen meer economische schade met onze eigen kleine leugentjes om bestwil, dan al die foute topmannen bij elkaar. En met 'wij' bedoelt Ariely iedereen, dus niet alleen die collega aan je linkerzijde. Sjoemelen gebeurt overal, en door iedereen, het valt alleen iets meer op als een belangrijke topman van een groot bedrijf het doet.
Moet kunnen, toch?
WIE IS DAN ARIELY?
Dan Ariely schreef al twee bestsellers en duikt in zijn nieuwe boek 'Heerlijk Oneerlijk' in de wereld van leugens en bedrog. Op donderdag 29 november treedt hij op tijdens het seminar 'Jij kiest precies wat ik wil!' in Theater Tuschinski (Amsterdam).Hoe het begint? Volgens Ariely ligt de oorzaak vaak bij belangenconflicten binnen bedrijven, of regels die (te) veel vrijheid bieden. In het eerste geval zijn de belangen van een leverancier bijvoorbeeld anders dan de belangen van een klant. Denk aan een dokter, die te dure medicijnen voorschrijft. In het tweede geval is er teveel ruimte voor eigen interpretatie. Je declareert dan net dat ene uurtje meer voor je diensten. Moet kunnen toch? Een derde reden waardoor we het soms niet zo nauw nemen met de regels, is rationalisatie. Ariely: "We construeren een verhaal in ons hoofd, waardoor we met onszelf kunnen leven."
Iedereen sjoemelt
Voor je het weet, hou je jezelf voor de gek. Ariely deed bijvoorbeeld jarenlang onderzoek met een omgebouwde papierversnipperaar. Deelnemers aan een rekentest moesten na afloop hun antwoorden zelf controleren, alle papieren door de shredder halen, en vervolgens melden hoeveel vragen ze goed beantwoord hadden. Elk goed antwoord leverde geld op. Ariely had de versnipperaar echter zo gemodificeerd dat alleen de randen van het papier werden weggesneden. Zo kon per deelnemer het verschil worden bepaald tussen de eigen rapportage en het échte aantal juiste antwoorden. De conclusie? We overdrijven onze prestaties minimaal met 15 procent. Maar afhankelijk van de situatie en andere factoren, loopt dit op tot ver boven de 100 procent.
We denken verstandig te zijn
Ariely: "We hebben onderzoek gedaan met studenten, 'gewone' mensen, mannen en vrouwen, mensen die net uit de gevangenis komen, mensen uit verschillende culturen… Het interessante: op het gebied van sjoemelen zijn er geen relevante verschillen. We hebben een hele slechte intuïtie waar het gaat om ons eigen gedrag. We dénken dat we verstandig, rationeel en eerlijk zijn… Als ik op een congres vraag wie in zijn werk wordt beïnvloed door tegenstrijdige belangen, dan steekt niemand zijn hand op. Als ik vraag wie denkt dat de meerderheid van de andere mensen hierdoor wordt beïnvloed, steekt iedereen zijn hand op."
Wie een einde wil maken aan het liegen en bedriegen op de werkvloer, begint hier: herken de sjoemelsignalen.
