Philips heeft het beste duurzaamheidsbeleid. Dat blijkt uit een enquête van Management Team onder gespecialiseerde onderzoekers. Ook DSM en ABN Amro doen het goed. De belangstelling voor maatschappelijk verantwoord ondernemen in het bedrijfsleven neemt snel toe.
Welk bedrijf uit 2006 is nog steeds alive and kicking in 2036? De snelheid waarmee bedrijven worden opgedoekt, overgenomen of opgesplitst is de afgelopen jaren alleen maar toegenomen. Gezond op je benen staan in het Beatrixtijdperk zegt niet al te veel over de levenskracht in de Amalia-jaren. Hoe duurzaam zal het Nederlandse bedrijfsleven blijken te zijn? Om beleggers en andere stakeholders zicht te bieden op een rotsvaste toekomst, voeren steeds meer bedrijven een duurzaamheidsbeleid. Ze doen er verslag van in een duurzaamheidsrapport; een (vaak) lijvig boekwerk dat in de plaats is gekomen van het milieuverslag en het sociaal jaarverslag uit de jaren negentig. Daarin melden ze de stand van zaken op het gebied van milieu- en klimaatbeleid, diversiteit en de bijdrage aan armoedebestrijding. Er wordt bovendien verantwoording afgelegd over de corporate governance en ook over de winstgevendheid. Geen duurzaamheid, immers, zonder goed bestuur en een gezonde bedrijfsvoering. Duurzaam is in. Het is zelfs een modewoord. Duurzaamheid, dat moet erbij worden gezegd, is een containerbegrip. Het gaat niet alleen om de levenskansen van het bedrijf op de lange termijn, maar ook om zijn maatschappelijke bijdrage – een vakgebied dat bekendstaat onder de term ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ (mvo). Bedrijven willen niet alleen laten zien dat ze aan energiebesparing en recycling doen, maar ook dat ze een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de derdewereldlanden waarin ze actief zijn. Een gezond bedrijf in een gezonde samenleving. Welk bedrijf is ver met zijn duurzaamheidsbeleid? Management Team ging op zoek naar de ‘sterren’ in deze zich snel ontwikkelende discipline. Het aantal duurzaamheidsverslagen dat elk jaar wordt geproduceerd groeit snel, maar windowdressing – een verslag slechts voor de goede sier – is niet ongebruikelijk. Een goed duurzaamheidsbeleid is een langetermijninvestering. Aan de andere kant is het makkelijk om het label duurzaam, uit pr-overwegingen, op jezelf te plakken. Welke bedrijven zijn goed bezig?
Transparantie
Een wetenschappelijke maatstaf voor de kwaliteit van het duurzaamheidsbeleid is moeilijk te vinden. Trouwens, hoe moet je verschillende sectoren tegen elkaar afzetten? Hoe vergelijk je een bierbrouwer met een bank op hun duurzaamheid, of een uitgeverij met een chemisch bedrijf? Een aanknopingspunt kan worden gevonden bij de duurzaamheidsverslagen. Dát een bedrijf zo’n verslag uitbrengt is immers al een pré: het maakt dat het beleid transparant en controleerbaar wordt. Er worden bovendien doelstellingen in geformuleerd waarop het bedrijf kan worden afgerekend. Verschillende onderzoeksinstellingen in Nederland beoordelen jaarlijks de duurzaamheidsverslagen aan de hand van een groot aantal criteria. Daarnaast zijn er instellingen die onderzoek doen naar het duurzaamheidsbeleid van het bedrijfsleven, onder meer ten behoeve van ‘duurzame’ beleggingsfondsen. Op zoek naar de toppers legde Management Team de belangrijkste duurzaamheidsonderzoekers een enquête voor. Welke bedrijven lopen volgens de deskundigen voorop? Uit het onderzoekje (zie kader) kwamen enkele sterke tendensen naar voren. Philips doet het volgens alle onderzoekers uitstekend. Ook DSM en ABN Amro worden genoemd als voorbeeld voor anderen. De Nederlandse onderzoekers sluiten daarbij aan bij hun internationale collega’s, want ook in de Dow Jones Sustainability Index staan Philips en DSM hoog genoteerd. En ABN Amro kreeg onlangs een prestigieuze internationale prijs, de Gold Medal for International Corporate Achievement in Sustainable Development van het World Environment Center, voor zijn bemoeienis met een convenant om richtlijnen van de Wereldbank toe te passen bij projectfinancieringen. Wat doet Philips goed? In de eerste plaats is het beleid geen eendagsvlieg. Al vele jaren legt het bedrijf maatschappelijke verantwoording af en worden er programma’s gelanceerd zoals EcoVision, waarmee de milieubelasting zo veel mogelijk moet worden teruggedrongen. Het beleid wordt gedragen door de raad van bestuur en zo veel mogelijk verankerd in de organisatie. Elk jaar publiceert het concern een gedetailleerd duurzaamheidsverslag in heldere taal. Een ander punt waarin Philips excelleert is zijn leveranciersbeleid: niet alleen de eigen fabrieken maar ook de toeleveranciers moeten aan bepaalde eisen voldoen. Op de volgende pagina’s treft u aparte artikelen aan over het duurzaamheidsbeleid van Philips en DSM. Opvallend bij ABN Amro (derde op de lijst) is dat zijn tweede duurzaamheidsverslag (over 2004) uitblonk door eerlijkheid. De bank bracht de dilemma’s waarmee het bedrijf wordt geconfronteerd nuchter voor het voetlicht. Uniek is dat de duurzaamheidsprestaties bij ABN Amro worden meegenomen bij het bepalen van de variabele beloning. Men wil bovendien proberen het hele productenaanbod in de toekomst te ‘verduurzamen’.
Net zo interessant als welke bedrijven vooroplopen, is de vraag welke bedrijven niet goed presteren met hun duurzaamheidsbeleid. We vroegen de onderzoekers om ondernemingen te noemen die in hun ogen geen goede beurt maken. In totaal werden vijftien namen genoemd, waaronder beursgenoteerde bedrijven als SBM Offshore, ASM International, BAM Groep, Crucell, Heijmans en Hunter Douglas. Deze bedrijven hebben nog geen duurzaamheidsverslagen gepubliceerd en verder over het algemeen weinig interesse getoond in de thematiek. Twee bedrijven werden zelfs meermalen genoemd als negatieve voorbeelden: technisch bedrijf Fugro en informatie- en marketingconcern VNU. Ook deze bedrijven hebben op dit gebied nog veel te weinig van zich laten horen.
Stroomversnelling
Algemeen kan worden gesteld dat maatschappelijk verantwoord ondernemen in een stroomversnelling raakt. In 2006 zullen er meer duurzaamheidsverslagen worden gepubliceerd dan ooit tevoren. Vorig jaar waren er al zo’n veertig grote organisaties die er mee kwamen, bijna twintig procent meer dan in 2004. Gezien het aantal bedrijven dat inmiddels heeft aangekondigd dit jaar voor het eerst zo’n verslag uit te brengen, wordt 2006 een nieuw recordjaar.
Gerdien Dijkstra van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) ziet de snelle toename van het aantal verslagen als een gunstig teken. “Het belangrijkste criterium voor een goed beleid is de transparantie,” aldus Dijkstra. “Je kunt je als onderneming pas veroorloven om transparant te zijn als het beleid op de rails staat. Voor duurzame beleggers zijn de verslagen een belangrijke informatiebron.” Ook onderzoeker Jos Reinhoudt van organisatieadviesbureau Berenschot ziet hoe steeds meer bedrijven zich met het thema bezighouden. “Niet alleen de belangstelling voor onze advisering neemt duidelijk toe, ook het niveau van de vragen die worden gesteld zit in de lift,” zegt hij. Volgens Reinhoudt zijn er drie soorten motieven voor bedrijven om te investeren in hun duurzaamheidsbeleid. “In de eerste plaats omdat het moet, omdat ze moeten voldoen aan milieuwetten en andere regels. In de tweede plaats uit het eigen fatsoen. Bijvoorbeeld omdat de raad van bestuur er aan hecht om een goed sociaal beleid te voeren. In de derde plaats eenvoudig omdat er met goed duurzaamheidsbeleid geld te verdienen valt.” Met energiebesparingen kunnen bijvoorbeeld de kosten worden gedrukt. Een goed beleid komt bovendien de reputatie ten goede en kan daarmee helpen om gekwalificeerd personeel te binden, wat geen luxe is gezien de toenemende krapte op de arbeidsmarkt. “Je kunt het zien als een vorm van risicomanagement,” aldus Johan Graafland, hoogleraar maatschappelijk ondernemen aan de Universiteit van Tilburg. Bedrijven die hun beleid in orde hebben, beperken hun risico’s. Graafland wijst op het voorbeeld van de bouwfraude waar bedrijven die onverantwoord bezig waren in de problemen kwamen, met politie-invallen en slepende procedures als gevolg. Voor bedrijven die als duurzaam bekend staan zijn er nog meer voordelen. Ze komen in aanmerking voor investeringen van duurzame beleggingsfondsen die door steeds meer banken en beleggingsinstellingen worden aangeboden. Het kapitaal dat deze fondsen te besteden hebben, is de afgelopen jaren enorm gegroeid.
De markt voor duurzaam sparen en beleggen groeide in 2004 met 17 procent en sinds 1996 zelfs gemiddeld met 30 procent per jaar, blijkt uit cijfers van VBDO. Ter vergelijking, ‘gewoon’ sparen en beleggen namen in 2004 toe met respectievelijk 2 en 8 procent.
De aandacht voor duurzaamheid neemt zelfs zo snel toe dat het een hype dreigt te worden. ‘Duurzaam’ kan een hip label worden waarvan de vraag is welke lading er precies mee wordt gedekt. Graafland vraagt zich bijvoorbeeld af of de groeiende stapel duurzaamheidsverslagen wel altijd het volledige beeld geven. “De bedrijven kunnen hun vuile was er soms moeiteloos uit laten.” Van verplichte externe controles is nog geen sprake. “Destijds stond Enron bekend als een maatschappelijk betrokken organisatie,” zegt Graafland.” Toch is er geen reden voor somberheid, vindt Reinhoudt van Berenschot. “De verslagen worden inhoudelijk beter. Steeds meer bedrijven houden zich bovendien aan benchmarks en internationale richtlijnen. Gezien het feit dat er een aantal jaren geleden nog maar nauwelijks duurzaamheidsverslagen werden geproduceerd, kun je zeker stellen dat we de goede kant opgaan.”
Top-5
duurzaamheidsbeleid
De juryscore:
1 Philips 21
2 DSM 16
3 ABN Amro 15
4 Rabobank 5
5 Akzo Nobel 4
De scores werden verkregen door vijf onderzoeksinstellingen te vragen welke Nederlandse bedrijven zich naar hun oordeel positief met hun duurzaamheidsbeleid onderscheiden. In totaal werden twaalf bedrijven door deze ‘jury’ één of meer punten toegekend, waarbij de top-3 zich duidelijk van de andere bedrijven aftekende. De deelnemende instellingen zijn Berenschot, Dutch Sustainability Research (DSR), SNS Asset Management, Universiteit van Tilburg en de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO).
Eervolle vermeldingen
Crown Van Gelder: uitgesproken mileubeleid
Papierproducent Crown Van Gelder heeft een uitgesproken milieubeleid waarbij het gebruik van grondwater wordt vermeden, gas als de schoonste fossiele brandstof wordt gebruikt en de warmte van het productieproces in de eigen energiecentrale wordt hergebruikt. Er zijn doelstellingen geformuleerd zoals het gebruik van 50 procent milieuvriendelijk papierpulp in 2010 en een reductie van het energiegebruik in 2012.
Numico: compliment voor ketenbeheer
In 2005 kwam Numico pas voor het eerst met een duurzaamheidsverslag, maar het was wel meteen een verslag dat beter dan gemiddeld scoorde. Ook het beleid van de onderneming zelf verdient een compliment, met name de inspanningen op het gebied van ketenbeheer. Leveranciers moeten voldoen aan strenge eisen op het gebied van milieu, (voedsel)veiligheid en arbeidsomstandigheden, en worden daarop gecontroleerd.
Shell: klimaatbeleid in core-business
Het Nederlands-Britse energieconcern is ver met zijn investeringen in duurzame energiebronnen. Het klimaatbeleid is bovendien sterk geïntegreerd in de core-business. Duurzaamheid is een serieus onderwerp bij Shell, maar gezien het op grote schaal affakkelen van gas bij de olieproductie in Nigeria, waarmee een enorme bijdrage aan het broeikaseffect wordt geleverd, kan het bedrijf niet voor een toppositie in aanmerking komen.
Meer informatie
Op Global Reporting Initiative vindt u de richtlijnen. Veel informatie over maatschappelijk verantwoord ondernemen is te vinden op de site van MVO Nederland. Hier vindt u ook de handige lijst wie=wie, met vele tientallen adressen en contactpersonen.
De genoemde onderzoeksinstellingen:
