Update: Donald Pols is op 2 juni 2026 onverwachts gestopt bij Tata Steel Nederland. Aanleiding is het opduiken van feiten over zijn studententijd in Zuid-Afrika, waar Pols destijds voorman was van een extreemrechtse studentenbeweging ten tijde van het apartheidsregime. Pols geeft in een interview met NRC openheid van zaken. Tata Steel Nederland laat in een persverklaring over het vertrek van Pols weten dat er ‘aanvullende informatie’ over het verleden van Pols bekend is geworden die niet eerder met het bedrijf was gedeeld.
‘Bij Tata Steel liggen nu drie kansen tegelijk op tafel: de directe milieuvervuiling in de IJmond terugdringen, de uitstoot via gas en import van kolen elimineren, en met het Groen Staal Project echte duurzame staalproductie realiseren. Drie vliegen in één klap, maar alleen als overheid, bedrijf en aandeelhouders hun commitment waarmaken.’
‘Alleen als’. In het persbericht waarin Donald Pols zijn overstap naar Tata Steel Nederland bekendmaakte, klinkt een stevig voorbehoud door. Waarschijnlijk niet zonder reden, want nu al is duidelijk dat de acties van Pols bij Tata nauwlettend gevolgd zullen worden.
De ‘transfer van het jaar’ – directeur Milieudefensie wordt hoofd duurzaamheid en bedrijfscommunicatie bij Tata Nederland – zorgde voor een stortvloed aan commentaren, variërend van woedende reacties vanuit de milieubeweging tot lof voor de durf die Pols toont.
Lees ook: Activist wordt insider: kan Donald Pols Tata Steel echt veranderen?
Het afbreukrisico is hoe dan ook groot. Voor de man die Milieudefensie omvormde tot juridische pitbull, maar ook voor staalfabrikant Tata, de grootste CO2-uitstoter van Nederland. Pols verwoordde dit in de Volkskrant zo: ‘Ik leg mijn reputatie in de waagschaal, dat is waar. Maar dat geldt voor het bedrijf misschien nog wel sterker. Als zou blijken dat ze hun toezeggingen aan mij niet waarmaken, lopen ze het risico dat ik over een jaar weer vertrek.’
Maandag is Pols officieel gestart in zijn nieuwe functie. Of hij meer dan een jaar volmaakt in IJmuiden, hangt af van een aantal hete hangijzers. Dit zijn de drie grootste uitdagingen voor de nieuwe duurzaamheidsdirecteur van Tata Nederland.
#1 Sluiting kooksfabrieken in goede banen leiden
De meest acute kwestie is de dreigende sluiting van twee kooksfabrieken in IJmuiden. Die zijn vooralsnog cruciaal voor de continuïteit van de staalproductie van Tata Nederland.
Door systematische overschrijding van de milieunormen voor de uitstoot van schadelijke stoffen dreigt de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied op korte termijn de vergunningen in te trekken voor de installaties waarmee Tata steenkool verwerkt tot kooks.
Kooks is een gezuiverde vorm van kolen met een zeer hoog koolstofgehalte. De grondstof wordt in het huidige productieproces gebruikt om ijzererts te ontdoen van zuurstof voor de productie van ruw ijzer. Het ruwe ijzer wordt vervolgens bewerkt tot staal. Dus kort gezegd: zonder kooks geen staal.
Sluiting van de kooksfabrieken staat sowieso op de agenda, maar timing is daarbij cruciaal. Als onderdeel van het Groen Staal-plan wil Tata overstappen op een ander productieproces. Daarbij moet kooks worden vervangen door aardgas om ijzererts te zuiveren.
Een nieuwe fabriek die werkt met zogenoemde directe ijzerreductie staat echter pas voor 2030 op de planning. Tata kan zijn kooksfabrieken in theorie eerder sluiten, maar zal dan tijdelijk kooks moeten importeren. Een complicatie is ook dat de kooksfabrieken warmte leveren voor andere onderdelen van het productieproces.
Kortom, de eerste uitdaging voor Pols is om de timing van de sluiting van de kooksfabrieken, in overleg met de Omgevingsdienst, in goede banen te leiden. Als de kooksfabrieken noodgedwongen moeten sluiten zonder alternatieve aanvoer, komt het hele productieproces in IJmuiden in gevaar. Dat kan uitmonden in een grote financiële strop.
Aan de andere kant is het moeilijk voorstelbaar dat de kooksfabrieken nog jaren open kunnen blijven, als de uitstootnormen voor schadelijke stoffen stelselmatig worden overschreden. Pols zal dus al op zeer korte termijn een netelig dilemma moeten oplossen.
#2 Maatwerkafspraak: staat bepaalt toekomst Tata Nederland
Tata Steel Nederland tekende afgelopen jaar een intentieverklaring voor een zogenoemde maatwerkafspraak met de overheid. Het idee is dat het bedrijf zijn Groen Staal-plan kan realiseren met een totale investering van 4 tot 6,5 miljard euro, als de staat daar maximaal 2 miljard euro aan bijdraagt.
De deal moet definitief worden beklonken met een bindende maatwerkafspraak. Wanneer die er precies komt, is nog niet duidelijk. Toch zal dit zeker een trofee zijn die Pols in zijn eerste werkzame jaar bij Tata wil binnenhalen. De geloofwaardigheid van de verduurzaming bij Tata Nederland is immers compleet afhankelijk van de implementatie van het Groen Staal-plan.
De staalproductie van Tata is nu gebaseerd op de productie van ruw ijzer in hoogovens met kooks en de verwerking van ruw ijzer tot staal met converters. Dit proces zorgt op jaarbasis voor emissies van iets meer dan 11 miljoen ton CO2-equivalent. Daarmee is Tata de grootste individuele uitstoter van CO2 in Nederland.
Doel van het Groen Staal-plan is om voor de productie van ruw ijzer te gaan werken met een direct reduced iron-fabriek (DRI) op basis van aardgas. Voor de verwerking van ruw ijzer tot staal wil Tata Nederland een zogenoemde elektrische vlamboogoven inzetten.
Dat moet op jaarbasis ruim 5 miljoen ton aan CO2-uitstoot gaan schelen. Tata Nederland denkt met aanvullende maatregelen uit te komen op een halvering van de uitstoot bij de fabriek in IJmuiden.
De staatssubsidie van 2 miljard euro is voor dit alles cruciaal. Zonder die bijdrage is de kans klein dat het Indiase moederbedrijf van Tata Nederland het vergroeningsplan doorzet. Het bezegelen van de maatwerkafspraak is dus ook voor de geloofwaardigheid van Pols essentieel.
Lees ook: Tata krijgt miljarden voor verduurzamen, in onze buurlanden worden die plannen juist ingetrokken
#3 Oplossing staalslakken: publieke reputatie op het spel
Een groot reputatierisico voor Tata Nederland is de omgang met staalslakken, ofwel de restmaterialen die ontstaan bij de staalproductie. Staalslakken zijn grijze, steenachtige brokstukken, waar ook zware metalen in zitten. Dit materiaal wordt op verschillende manieren gebruikt.
Zogenoemd hoogovenslak wordt benut als grondstof voor cement. Daarnaast levert de staalproductie zogeheten LD-staalslakken op. Die worden ingezet voor de bouw, onder meer bij het verharden van paden, dijkversterking en geluidswallen. De fabriek in IJmuiden zorgt jaarlijks voor zo’n 650.000 ton aan LD-staalslak.
De toepassing van staalslakken in de bouw is maatschappelijk zwaar omstreden vanwege de potentiële gezondheidsrisico’s. Staalslakken kunnen zorgen voor geïrriteerde ogen en luchtwegen, bloedneuzen en huidirritatie bij mensen die ermee in contact komen.
Met het Groen Staal-plan is Tata Steel nog niet van het omstreden restproduct af. Het nieuwe productieproces levert nog steeds staalslak op, bijvoorbeeld bij de inzet van een elektrische vlamboogoven.
Vorige maand tekende Tata Nederland een overeenkomst met cementfabrikant Ecocem om te onderzoeken hoe onder meer staalslak van elektrische vlamboogovens kan worden benut voor de productie van cement, mortel en beton. Het gezamenlijke onderzoek draait vooral om de vraag hoe snel dergelijke innovaties opgeschaald kunnen worden.
In verband is ook de oplossing van Steel Cleanup interessant. Deze Nederlandse startup heeft een manier gevonden om via een elektrochemisch proces waardevolle grondstoffen uit staalslak te halen, waarbij de benodigde chemicaliën worden hergebruikt in een CO2-neutraal proces.
Lees verder op Change Inc.: Startup Steel Cleanup wil afval van staal ‘volledig verwerken’
Tata Nederland en Pols moeten met een geloofwaardige routekaart komen om circulair hergebruik van staalslakken te integreren in het productieproces van de fabriek in IJmuiden. Gelet op de forse media-aandacht voor staalslakken staat er veel op het spel.
Het is dus niet overdreven om te stellen dat Donald Pols een baan heeft aangenomen met een hoog afbreukrisico. Sinds 1 juni 2026 tikt de klok.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op Change Inc.
