Amerikaanse staalproducenten stonden te juichen toen president Donald Trump de importheffingen voor aluminium en staal naar de Verenigde Staten afgelopen juni wereldwijd van 25 naar 50 procent verhoogde. Opnieuw kunnen ze tevreden zijn: in het handelsakkoord met Europa, dat zondag gesloten werd, blijft deze ‘speciale heffing’ gehandhaafd.
Daarentegen is het een bittere pil voor de Europese staalindustrie, na Canada en Brazilië de derde exporteur van staal naar de VS. Het afgelopen jaar ging er 3,8 miljoen ton staal richting Amerika, blijkt uit cijfers van brancheorganisatie Eurofer. Het jaar ervoor was dat ruim 4 miljoen ton en in 2018, toen Trump als president voor het eerst heffingen op staal invoerde, nog 4,6 miljoen ton.
Gerben Hieminga, sectoreconoom energiemarkten bij ING, verwacht dat deze neerwaartse lijn doorzet. ‘Europese staalproducenten hadden al een concurrentienadeel ten opzichte van spelers in het Midden-Oosten, China en Amerika, doordat de energieprijzen daar veel lager zijn’, zegt hij. ‘Als daar nog een heffing van 50 procent bovenop komt, kun je helemaal niet meer met de VS concurreren.’
Vrees voor wipe-out
Met welke gevolgen? Staalkoepel Eurofer noemt de situatie ‘dramatisch’ en de heffing ‘catastrofaal’. Volgens Ilse Henne, bestuurslid bij de Duitse staalgigant ThyssenKrupp, zouden Trumps tarieven de geplaagde industrie weleens het laatste zetje kunnen geven. Op de vraag of ze vreest voor een wipe-out, zegt ze tegen The Guardian: ‘Natuurlijk.’
Lees ook: Brussel komt met nieuw steunplan voor chemie: ‘Moeder van alle industrieën’
Dat is volgens Hieminga wat overdreven. De totale staalproductie van de Europese lidstaten bedroeg volgens de meest recente jaarrapportage van Eurofer, over 2023, ongeveer 126,3 miljoen ton, waarvan ongeveer 26,1 miljoen ton bestemd voor de export. Daarvan ging ruim 4 miljoen ton, 15 procent dus, naar Amerika.
‘Dat is een relatief bescheiden aandeel’, zegt de sectoreconoom. ‘Europa exporteert vooral kwalitatief hoogwaardig staal, dat onder meer wordt gebruikt in de auto- of luchtvaartindustrie. Tata Steel is daar bijvoorbeeld goed in. Enerzijds maakt de heffing dat staal fors duurder, anderzijds is het de vraag in hoeverre de VS dat hoogwaardige staal ergens anders vandaan kan halen. En ook die landen kampen met de heffing.’
Uitzondering voor de Britten
In dat licht is het pijnlijk dat voor de Britten wél een uitzondering is gemaakt. Voor staal en aluminium uit het Verenigd Koninkrijk geldt geen heffing van 50, maar van 25 procent. Hieminga: ‘Maar de Britten hebben vrijwel alle staalfabrieken gesloten en recyclen alleen nog staal, wat een stuk laagwaardiger is.’
Ook de algemene heffing van 15 procent op Europese goederen – 10 procent voor de Britten – gaat onze staalindustrie volgens Eurofer pijn doen. Veel exportproducten, zoals machines en voertuigen, zijn immers ‘staal-intensief’. Zoals de 760.000 auto’s die vorig jaar naar de Verenigde Staten werden verscheept, toen de importheffing nog slechts een bescheiden 2,5 procent bedroeg.
Lees ook: Europees reddingsplan voor staalsector gaat niet ver genoeg: ‘Te weinig en te laat’
Met de nieuwe tarieven zullen Europese auto’s misschien te duur worden voor de Amerikaanse consument, vreest de staalkoepel, met als gevolg dat lokale autofabrikanten ook minder staal gaan inkopen.
Jarenlange onderhandelingen
Hoe heet de soep daadwerkelijk gegeten zal worden, is nog niet duidelijk. Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, hint in een verklaring op vervanging van de staalheffingen door een quotasysteem, al wordt dat door Trump niet bevestigd. Maros Sefcovic, de Eurocommissaris voor handel, voegt daaraan toe dat de hoeveelheid staal die tegen een lager tarief naar de VS mag ‘historisch hoog’ zal zijn.
Een topambtenaar van de Commissie zegt in een toelichting tegen het FD dat over de precieze quota nog moet worden onderhandeld en dat die per type staal kunnen variëren, afhankelijk van de vraag. Het kan nog lang duren voordat daar overeenstemming over is, zegt Hieminga. ‘Heffingen zijn snel opgelegd, maar de geschiedenis leert dat het sluiten van handelsakkoorden vaak jaren van onderhandelen vergt.’
Voor de eigen staalindustrie werpt de protectionistische koers van de regering-Trump in elk geval al de eerste vruchten af. Volgens Eurofer heeft de sector er 8 tot 9 miljoen ton aan productiecapaciteit bijgekregen. Een schril contrast met Europa, waar alleen al in 2024 10 miljoen ton aan capaciteit verloren ging.
Groene ambities een knauw
Desondanks voorziet Hieminga in plaats van een wipe-out eerder een consolidatie. ‘Met name bij de productie van primair staal’, zegt hij. ‘Daarbij wordt eerst ijzererts in ruwijzer omgezet. Dat deel van het proces is het meest energie-intensief en daarom ook het meest kostbaar. Ik kan me voorstellen dat dat voor sommige producenten niet vol te houden is. Ik pleit er al langer voor om dat proces op te knippen en in Europa meer op het tweede deel te focussen, de productie van staal uit ruwijzer of gerecycled schroot. Dat is niet alleen goedkoper, maar ook een stuk duurzamer.’
Al verwacht de sectoreconoom dat de groene ambities van de sector nu een knauw gaan krijgen. ‘Trumps heffingen zetten de marge van Europese staalproducenten nog verder onder druk. Die was met een gemiddelde van nauwelijks 1 procent over de economische cyclus eigenlijk al te laag om levensvatbaar te zijn. Laat staan om grootschalig te investeren en te vergroenen.’
Met de lange aanlooptijd van investeringen kun je bij elke vertraging zo vijf jaar optellen, denkt hij. ‘Tegen de tijd dat de verduurzaming op gang komt, is het 2035.’
Lees ook: Europa’s staalindustrie piept en kraakt: raakt groen staal uit beeld?
