Het gesprek in de taxi verliep aanvankelijk ontspannen. De chauffeur vroeg vriendelijk waar zijn passagier vandaan kwam. ‘Nederland.’ Voor welk bedrijf hij werkte? ‘Philips’, klonk het trots. Toen sloeg de stemming om. ‘Get out of my taxi right now.’
De Nederlandse zakenreiziger vond zichzelf plotseling terug op de stoep van een vreemde stad in de Verenigde Staten. De reden? De moeder van de chauffeur was overleden door een defect apneu-apparaat van Philips.
Waarschuwen voor gevaar
Het is een van de waargebeurde verhalen die voorbij zijn gekomen in trainingen van Dyami Security Intelligence. Het bedrijf uit Nieuwegein waarschuwt organisaties voor gevaren in andere landen, leert werknemers hoe ze veilig kunnen reizen voor hun werk, en helpt hen als ze in de problemen komen tijdens trips in het buitenland.
‘We hebben in Nederland vaak een VOC-mentaliteit. We denken: we gaan gewoon en het komt wel goed, zonder alle risico’s goed te overwegen’, zegt Eric Schouten (48). Hij werkte dertien jaar voor de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdienst AIVD en richtte in 2019 Dyami op.
Zijn missie: Nederlandse ondernemers weerbaarder maken tegen internationale veiligheidsrisico’s.
Exponentiële toename risico’s
Want die risico’s zijn de afgelopen jaren exponentieel toegenomen. Van geopolitieke spanningen tot spionage, van activisme tot cybercriminaliteit – Nederlandse bedrijven liggen veel meer onder vuur dan ooit.
Toch ziet Schouten dat die realiteit vaak nog niet is doorgedrongen bij Nederlandse ondernemers en bestuurders. Hij noemt ze naïef. ‘Ik gebruik dat woord al achttien jaar – dertien jaar bij de AIVD en ruim vijf jaar bij Dyami. En helaas moet ik het nog steeds gebruiken.’
Die naïviteit ontstaat volgens hem doordat Nederland zich lange tijd veilig heeft gevoeld. ‘We zijn gewend aan vrede en stabiliteit, maar de wereld is veranderd.’
Realtime waarschuwingen
Over die veranderende wereld houdt Dyami zijn klanten in realtime op de hoogte. Wie dat zijn? Voornamelijk bedrijven die internationaal opereren, zoals Shell, Corendon en Thales. Maar ook de kleinere mkb-bedrijven en overheidsorganisaties als InnovationQuarter en de RVO.
Wie het kantoor van Dyami binnenloopt, op de zesde verdieping van een bedrijfsverzamelgebouw in Nieuwegein, denkt misschien dat het de redactieruimte van een krant is. Een tiental medewerkers aan een bureau-eiland tuurt naar het computerscherm voor hun neus. De informatie die ze verzamelen, belandt in veiligheidsrapporten.
Het team van onderzoekers staat in contact met duizenden mensen over de hele wereld. Mensen die meteen kunnen vertellen hoe de situatie op de grond is in pakweg Oekraïne, Indonesië of Eritrea. Het zijn contacten die Schouten heeft opgedaan in zijn jarenlange ervaring bij de inlichtingendienst.
Op het moment van dit interview heeft Israël net grootschalige aanvallen uitgevoerd op nucleaire installaties en de legertop in Iran. Daarbij werden ook woongebouwen geraakt. ‘Wij hadden onze klanten al geïnformeerd voordat het gebeurde, dus wij hebben ze weg kunnen halen’, vertelt Schouten. ‘Maar soms zijn er koppige mensen bij, die denken dat het wel meevalt en willen blijven. Dan ben je opeens een evacuatiemissie aan het draaien.’
Trainingen met acteurs
Dyami geeft ook verschillende trainingen aan werknemers om ze weerbaarder te maken. Zo is Schouten net terug van een bezoek aan pilotenopleiding EPST, waar hij jonge vliegers een aantal keer per jaar bijpraat over security.
Dat doet hij samen met Charlotte Bakker (37), die sinds eind vorig jaar chief operating officer is van Dyami Academy, de tak van het bedrijf dat trainingen verzorgt. Bakker heeft een achtergrond als theaterregisseur en uitgebreide ervaring als trainingsactrice.
‘We beginnen zo’n training altijd met de staat van de wereld, omdat alles een achtergrond heeft in de geopolitieke situatie’, vertelt Bakker. ‘Hoe actueler je het maakt, hoe meer de cursisten meteen doorhebben van: hé, dit is geen saaie Powerpoint.’
Profieldenken cruciaal
Ook bespreekt Bakker casussen, zoals de Philips-medewerker die in de VS uit de taxi werd gezet. Dat voorbeeld laat meteen een belangrijk issue zien: Nederlanders zijn zich vaak niet bewust van hun profiel in het buitenland.
‘Je hebt een Nederlands paspoort, dat betekent iets als je reist. Afhankelijk van de bestemming kan dat een sterk of een zwak paspoort zijn, en dat moet je wel weten’, legt Bakker uit.
Of je man of vrouw bent, hoe je eruitziet, hoe je je kleedt… dat zijn dingen om over na te denken als je reist. En dus ook wie je werkgever is. ‘Als jij voor Philips werkt, ben jij in bepaalde landen op dit moment niet per se de grootste held. Terwijl je in andere landen fluitend over straat kunt’, aldus Bakker.
Maar het gaat nog verder. Ook de partners van jouw organisatie kunnen een risico vormen. Dyami heeft bijvoorbeeld offshorebedrijven die samenwerken met Shell als klant. Wat doe je dan bijvoorbeeld met een T-shirt met de bekende gele schelp dat je cadeau hebt gekregen?
‘Is het verstandig om dat aan te trekken, als je naar landen reist waar Shell niet zo goed te boek staat?’, oppert Bakker. ‘Of zelfs hier in Nederland, waar je met klimaatactivisten te maken hebt. Zij letten daar zelfs op Schiphol echt wel op en kunnen jou verbaal aanvallen.’
Spionage dichterbij dan gedacht
De bewustwording over dergelijke risico’s is belangrijk, benadrukt Schouten. ‘Dat zeggen we ook in de trainingen: we zijn hier niet om jullie paranoïde, maar om jullie weerbaar te maken.’
De kleinste dingen kunnen werknemers namelijk in de problemen brengen. Dat gaat verder dan alleen de zichtbaarheid van je werkgever. Ondernemers delen klakkeloos informatie over hun bedrijf, hun plannen en hun kennis, vaak zonder dat ze het doorhebben.
Spionage is volgens Schouten een groeiend risico, ook voor kleinere bedrijven. Het probleem is dat veel ondernemers spionage associëren met James Bond-films. De werkelijkheid is heel anders. Het gebeurt in de lift, in hotelkamers en in restaurants.
‘Vaak zeggen mensen tegen ons: wij gaan niet naar China, Afrika of het Midden-Oosten. Dus wij lopen geen risico’, zegt Schouten. Maar China heeft een openbare shoppinglijst van gewenste technologie. Ook hier wordt er afgeluisterd. ‘Ze gaan naast jou in de kroeg zitten of in de sportschool’, waarschuwt Schouten.
Risico’s van een beursbezoek
Dat grote jongens als ASML doelwit zijn van buitenlandse spionnen is bekend. Zo werd de 43-jarige German A. in juli veroordeeld tot drie jaar celstraf wegens het doorspelen van bedrijfsgeheimen van de chipmachinemaker naar zijn thuisland Rusland.
Maar ook startups of mkb-bedrijven in deeptech of defensie kunnen een target zijn. Die hebben vaak interessante kennis die lang niet altijd goed beveiligd is. Hackers kunnen een gevaar zijn, maar ook medewerkers die naar het buitenland gaan voor een zakentrip.
Zo heeft Bakker eens een training gegeven voor een bezoek aan een beurs die helemaal gesponsord was door het Chinese technologiebedrijf Huawei. ‘Daarvoor was het verplicht om je paspoort te uploaden, voordat je überhaupt binnen mocht. Dan weet je: alles ligt meteen in China’, zegt Bakker. ‘Dat hoeft niet erg te zijn, maar je moet je daar wel van bewust zijn.’
Een andere truc is op zo’n beurs benaderd worden door een investeerder die meteen een zak geld op tafel legt. Die partij claimt dan uit bijvoorbeeld Oostenrijk te komen. ‘Maar wij komen er geregeld achter dat dat een façade is, dat het uiteindelijk toch om een Chinese investeerder gaat’, aldus Bakker. Het doel: toegang krijgen tot innovatieve technologie.
Security as a service
Schouten heeft wat dat betreft al genoeg gezien in zijn tijd bij de AIVD. ‘Ik heb met startups gesproken die hun kennis kwijtraakten na een reisje naar een bepaald land, en die nu niet meer bestaan. De directeuren zeiden huilend tegen mij: Eric, als iemand mij dit had verteld, dan had ik dat natuurlijk niet gedaan, maar niemand zei het tegen mij.’
Het probleem? Startups zijn nog volop bezig met de ontwikkeling van hun technologie en hebben nog geen budget voor security. Pas als ze doorgroeien, denken ze daarover na.
Juist die kleinere bedrijven wil Schouten bedienen. Door abonnementen aan te bieden vanaf 500 euro per maand, wil hij security toegankelijk maken voor iedereen. ‘Ook die startup of mkb’er heeft recht op betaalbare diensten voor travel risk management, security awareness en spionage awareness.’
Maar alles begint bij bewustwording van de werknemers. Dus wat als de taxichauffeur vraagt naar je werk en dat mogelijk gevoelig ligt? ‘Verzin een ander verhaal’, geeft Bakker als tip. ‘Het is een taxichauffeur, dus zeg gewoon even iets anders dan de waarheid. Who cares?!’
