De ict heeft een nieuw buzzword: ‘ser-vice oriented architecture’, ofwel soa. De beloftes zijn niet mis. Meer flexibiliteit, lagere kosten. Wat is er van waar?
Kent u deze scène? Een manager pakt zijn telefoon en belt de it-afdeling. “We starten met een nieuwe webdienst. Klanten moeten via internet de specificaties kunnen opvragen van de producten die ze nodig hebben. We willen dat de klanten online kunnen bestellen en de status van de leveringen volgen.” It-afdeling: “Dank u voor het vertrouwen. Het duurt natuurlijk wel even voordat we de software klaar hebben. Over twee weken kunt u er de markt mee op.”
Helaas. In de meeste bedrijven ziet de praktijk er jammerlijk anders uit. Ongeveer zo. It-afdeling: (zucht) “Even nadenken. Een project als dit moet apart worden gebudgetteerd. Misschien hebben we volgende maand de tijd om de specificaties vast te stellen. We moeten externe mensen inhuren voor het programmeerwerk, en die zijn moeilijk te vinden. Daarna testen. Volgend jaar rond deze tijd is het klaar! Hopelijk.”
Betere tijden zijn op komst. De ict-wereld is in de ban van een systeem om software anders te laten communiceren, service oriented architecture (soa), die de geplaagde, stugge branche moet veranderen in een baken van souplesse. Nee, u hoeft er geen nieuwe computers voor te kopen. Enige voorzichtigheid is wel op zijn plaats, want het is niet voor het eerst dat de ict-sector hosanna roept.
Wat houdt (behalve iets anders) soa in?
Stel een ict’er de vraag wat soa is, en het antwoord dat je krijgt is rijkelijk vaag. Het is ‘een benadering’, zeggen ze. Een ‘architectuurprincipe’. Een ‘filosofie’. Daar schieten we weinig mee op. In gewone mensentaal dan: soa is geen softwarepakket. Het is zelfs helemaal geen software maar een serie afspraken over hoe softwareprogramma’s met elkaar moeten samenwerken.
Wat ict betreft hebben de meeste grote organisaties een lappendeken in huis. Er staan stokoude mainframes voor de klantenadministratie. Er zijn erp-pakketten binnengehaald voor de boekhouding en het hrm-systeem. Sommige processen zijn uitbesteed. Andere toepassingen zijn ervoor in de plaats gekomen, zoals crm en websites. Op het moment dat nieuwe bedrijfsactiviteiten worden ontwikkeld, wordt er weer software bij gecomponeerd om de bonte verzameling uit te breiden. Elke activiteit zijn eigen software.
Vaak doen verschillende programma’s min of meer hetzelfde. Bij een bank wordt het saldo van de klanten door de betalingssoftware gecontroleerd op het moment dat die een elektronische betaling doen. Maar ook als ze hun saldo via internet of per telefoon opvragen. Als er een nieuwe bankdienst zou komen – je saldo opvragen in de badkamer op de badkamerspiegel – moeten er weer softwareschrijvers aan de gang om dezelfde processen te beschrijven die de andere programma’s ook al beschrijven. Is dat efficiënt? Niet echt. De bedoeling van soa is om aan die situatie een eind te maken.
Ook de flexibiliteit is een probleem. De organisatie en de software zijn onwrikbaar met elkaar verbonden. Als een erp-pakket in huis wordt gehaald, wordt het volledig aan het bedrijf aangepast. Zo’n implementatie duurt al snel anderhalf jaar. Het bedrijf is een ‘mal’ en de software wordt er als beton ‘ingegoten’. Als het erp-pakket eenmaal klaar is, is het net zo flexibel als beton.
Het idee achter soa is de bestaande software te veranderen in diensten die elkaar inhuren op het moment dat ze informatie van elkaar nodig hebben. Er kan bijvoorbeeld één dienst worden gemaakt met als taak ‘het banksaldo checken’. De andere programma’s (elektronisch betalen, pinnen, enzovoorts) hoeven alleen nog die dienst in te huren.
Waarom kan er met soa veel geld worden bespaard of verdiend (zoals althans wordt beweerd)?
Veruit het aantrekkelijkste onderdeel van soa is dat de bestaande software het uitgangspunt is. De computerboer hoeft niet voor te rijden om weer een nieuwe vracht dure servers uit te laden. Elk systeem, of het nu geprogrammeerd is in het antieke Cobol of het hippe C++, kan naar een soa-dienst worden omgezet. De investeringen in de huidige systemen zijn gered, zoals de ict-verkopers niet nalaten te benadrukken. Daarmee laten ze een deel van de waarheid weg, want er is wel wat voor nodig om de bestaande programma’s te veranderen in een verzameling aparte diensten die keurig volgens de soa-regels met elkaar kunnen communiceren. Niet voor niets zitten de grote ict-bedrijven zoals HP en IBM hier bovenop. Er valt wat te verdienen.
Toch lijdt het geen twijfel dat soa de flexibiliteit van de bedrijfsvoering ten goede zal komen. Nieuwe activiteiten zijn sneller op te tuigen als de onderliggende software kan worden opgebouwd uit kant -en-klare componenten. Neem bijvoorbeeld die eerdergenoemde webdienst. Als de bestaande software van dat fictieve bedrijf inmiddels was omgetoverd in aparte diensten als ‘productspecificaties opvragen’, ‘transactie productbestelling’, ‘facturering productbestelling’ etcetera, zou die ict-manager niet zo zuur doen over de telefoon. De nieuwe dienst zou relatief makkelijk (en snel) gerealiseerd kunnen worden.
Ook bij fusies komen de voordelen tot uiting. Zoals bekend behoren ict-problemen vaak tot de boosdoeners bij het mislukken van fusies. Twee bedrijven die helemaal ‘soa’ zijn, kunnen in theorie makkelijk fuseren. Fuserende telecombedrijven hebben bijvoorbeeld meestal totaal verschillende klantenadministraties, met miljoenen data in verschillende databases van verschillende leveranciers. Om die met elkaar te laten samenwerken is een hoofdpijndossier. Als het opvragen van klantgegevens is omgewerkt tot soa-dienst kunnen gegevens net zo makkelijk uit de nieuwe database worden gehaald als uit de oude.
De componentenbouw in de software heeft nog andere voordelen. Veel softwareprogramma’s doen min of meer hetzelfde en de vraag is waarom je ze als bedrijf zelf moet ontwikkelen. Je kunt soa-diensten ook inhuren via internet (dan heten ze webservices). Ook informatie van derden kan als dienst worden ingehuurd. Een bedrijf dat bijvoorbeeld gegevens van de fiscus of Kamer van Koophandel gebruikt, kan ze in zijn programmatuur verwerken en de mutaties handmatig bijhouden. Maar je kunt ook een webdienst afnemen bij zo’n externe instantie. Het up-to-date houden is daarmee de deur uit.
Kost dat?
De raad van bestuur verveelt zich. “Weet je wat we doen?” roept er een. “We gaan onze software veranderen volgens soa.” “Ja, leuk!” roepen de anderen. Zo gaat het dus meestal niet.
In de regel is er een aanleiding. Bedrijfsonderdelen moeten gaan samenwerken en de software moet worden samengevoegd. Of er worden nieuwe activiteiten gestart. In zulke gevallen komt soa in beeld. Een andere aanleiding is dat de erp-software moet worden vervangen. Veel bedrijfspakketten zijn ergens in de jaren ’90 in huis gehaald en dringend aan een update toe. De nieuwste versies zijn vaak ontwikkeld volgens de soa-standaarden.
Als er gewerkt wordt met bestaande software (zoals zelf gebouwde klantendatabestanden) moet er een ‘schil’ om het programma worden gemaakt. De schil of interface zorgt voor de communicatie van het programma met de standaardtaal die soa gebruikt om met andere software om te gaan.
Standaards spelen een belangrijke rol. Soa-standaards hebben occulte namen zoals wsdl, uddi en xml. Wsdl (web service definition language) is een standaardmanier om soa-diensten te beschrijven, zodat volkomen duidelijk is wat je mag verwachten. Uddi (universal description, discovery and integration) is een soort gouden gids waarin je de gewenste webdienst kunt opzoeken. Xml (extensible markup language) is de gebruikte programmeertaal. Door het gebruik van dit soort standaards is het mogelijk om webdiensten via internet in te huren van (als het moet) volslagen onbekende leveranciers.
Wat u kwijt zult zijn om soa in uw bedrijf in te voeren? Helaas is dat moeilijk te zeggen. De bestaande software zal waarschijnlijk moeten worden aangepast en er moet soa-software in huis worden gehaald. Er komen weer van die dure nerds afkomstig van het ict-bedrijf aan te pas om alles te installeren. Bedrijven starten daarom meestal bescheiden. Met soa kun je klein beginnen (bijvoorbeeld alleen met de software voor de nieuwe activiteit) en bij gebleken succes uitbreiden.
Is het één groot juichverhaal?
Dit artikel wordt niet gesponsord door de soa-industrie, hoewel het er wel op lijkt. Hier enkele haken en ogen.
Een daarvan is de beveiliging. De maatregelen die bestaande databanken beveiligen tegen onbevoegde toegang, worden omzeild als de data door een geautomatiseerde service worden opgehaald. Ook het betrekken van webdiensten via internet kan een bedrijf voor veiligheidsproblemen stellen. Beveiliging is een van de belangrijkste aandachtspunten van de soa-ontwikkelaars, waarin veel energie wordt gestoken.
Grootschalige toepassing van soa staat in de kinderschoenen, en sommige standaards zijn nog in ontwikkeling. Met massaal gebruik is nog weinig ervaring. Soa-interfaces wisselen berichten over de onderliggende software met andere programma’s uit. Hoe gaat dat als alle software in een groot bedrijf er gebruik van maakt en miljoenen berichten kriskras heen en weer vliegen? Dat weet nog niemand.
Maar de grootste bedreiging voor soa is de inmiddels ontstane hype. Er worden veel verwachtingen gecreëerd. Kenmerk van elke ict-hype is dat er een onvermijdelijke teleurstelling op volgt. ‘Met soa hebt u uw investeringen in no time terugverdiend.’ Dat hebben we vaker gehoord.
Dat neemt niet weg dat soa bezig is om uit te groeien tot de belangrijkste standaard voor de manier waarop software met elkaar samenwerkt. Bij vrijwel alle grote bedrijven wordt ermee geëxperimenteerd. Wel is er nog een ‘soa-kloof’: op de ict-afdeling zijn ze er flink mee bezig, in de directiekamer hebben ze er nauwelijks van gehoord. Dat is een ongewenste situatie want soa kan niet alleen betere software opleveren, maar ook de bedrijfsprocessen vereenvoudigen. En eventueel aanleiding zijn voor nieuwe bedrijfsactiviteiten en product-marktcombinaties.
Scheur dit artikel daarom uit, leer het van achter tot voor uit uw hoofd, en kleur de plaatjes.
