Hij leidt een bisdom met 230 medewerkers en 23.000 vrijwilligers, maar leest nooit een managementboek. Toch is bisschop Tiny Muskens van Breda trots op twee grote efficiencyoperaties. “Nogal wat managers zullen jaloers op me zijn.”
“Het spijt me, van Management Team heb ik nog nooit gehoord. Een managementopleiding of managementtrainingen heb ik evenmin gevolgd. Inderdaad: een managementboek heb ik ook nog nooit gelezen. Toch zullen nogal wat managers jaloers op me zijn. Want het lukte ons om binnen enkele jaren de 33 organisatorische eenheden in dit bisdom terug te brengen tot drie. Inclusief de besturen van die eenheden. Zonder een enorme managementorganisatie te creëren, waar al die bestuurders in zijn gaan zitten. “De werknemers hebben niet onder die efficiencyslag geleden. En de organisatie is vele malen overzichtelijker geworden. Van talloze werkgevers heeft het bisdom er nu nog één: dat ben ik, de bisschop. Wanneer je mij vraagt hoe we zoiets voor elkaar krijgen, dan zeg ik: dat is een kwestie van loyaliteit. En van veel praten. Communicatie is alles, om een open deur nog maar eens flink in te trappen. De mensen hier staan voor de zaak en niet voor hun eigen ambities. First things first. Toen alles achter de rug was, zijn we een avond bij elkaar gaan zitten om het opdoeken van al die eenheden te vieren. Vervolgens was het weer tijd om aan de slag te gaan. “Ik moet er overigens bij zeggen dat ik een zeer indirecte manager ben. Veel organisatorische taken doet de vicaris-generaal, de plaatsvervanger van elke bisschop. Bovendien delegeren we heel veel bevoegdheden. Wanneer het nodig is, weet men mij snel te vinden. Doorgaans vertrouw ik er volledig op dat mijn mensen doen wat ze moeten doen. Vertrouwen vind ik belangrijker dan controle. Al schromen wij er ook niet voor om een bureau als Rijnconsult in te schakelen wanneer dat nodig is. “Op de loonlijst van het bisdom Breda staan 62 medewerkers. Bovendien telt het bisdom 170 priesters. De meeste mensen die voor het bisdom werken, doen dat echter vrijwillig. Dat zijn er rond de 23.000, waarvan zeventig procent vrouwen. “Onder de vaste krachten vindt op dit moment een forse interne verhuizing plaats. Al die medewerkers zaten verspreid over een aantal gebouwen. Keurig met een eigen kamer en een eigen pc. Een eigen bisdommetje zogezegd. Nu komt iedereen op één locatie, bij het bisschopshuis aan de Bredase Veemarkstraat. Hierdoor wordt de onderlinge samenwerking bevorderd. “Ook deze concentratie betekent een enorme efficiencyslag voor een kerkelijke organisatie die het toch al niet breed heeft. Vergeet niet dat we ons eigen geld moeten verdienen: Rome betaalt de bisdommen niet. En anders dan bijvoorbeeld in België en Duitsland, zorgt de Nederlandse overheid niet voor haar geloofsgemeenschappen. Daarover zal ik niet klagen, want dat maakt ons ook onafhankelijk van die overheid. Een overheid die jou onderhoudt, heeft immers ook de neiging om zich met jou te bemoeien. Bovendien zien de gewone kerkmensen in zo’n geval geen reden meer om hun steentje aan de kerk bij te dragen, want dat doet de staat immers al. “Een kerkprovincie zoals de Nederlandse is een relatief platte organisatie met veel eigen verantwoordelijkheid. Alle bisdommen zijn gelijk, al draagt de aartsbisschop meer verantwoordelijkheid dan zijn collega-bisschoppen. Bovendien is er veel directe communicatie tussen de bisschop en zijn werknemers of vrijwilligers. De omgangsvormen zijn overigens formeel: ik spreek de meeste mensen weliswaar met hun voornaam aan, omgekeerd noemt men mij bisschop of monseigneur, wat ik overigens op prijs stel. “De paus in Rome bemoeit zich, anders dan velen denken, maar amper direct met de afzonderlijke bisdommen. Een keer per vijf jaar gaan we met alle bisschoppen uit de kerkprovincie bij de paus op bezoek. Dat zijn de ad limina-bezoeken. Verder gaan sommigen wel eens op los-vaste basis naar Rome. Het Vaticaan bemoeit zich feitelijk alleen met concrete bisdommen wanneer er klachten zijn. Dan schrijft iemand een brief en neemt Rome contact met ons op om te kijken wat er aan de hand is. We schrijven wat brieven heen en weer en daarmee blijken de meeste problemen al snel opgelost. Grote inhoudelijke kwesties, met name op theologisch vlak, regelen we altijd op het niveau van kerkvergaderingen zoals synodes en concilies. Die vinden echter maar zelden plaats. In een bisdom zoals dit hebben we daarom een enorme vrijheid. Dat kan de gemiddelde vestigingsmanager waarschijnlijk niet zeggen.”
CV bisschop Muskens
1935 > geboren in Elshout, Brabant
1948 > kleinseminarie Beekvliet en grootseminarie Haaren
1962 > priesterwijding bisdom Den Bosch, kapelaan in Veldhoven en Nijmegen.
1969 > promotie in Nijmegen
1969 > priester in Indonesië
1978 > rector van het Nederlands College in Rome
1994 > bisschop van Breda
